2026 - Năm bứt phá của kinh tế số

Chính sách đi trước để tạo không gian phát triển

Năm 2026 phải đột phá, xoay chuyển tình thế và tăng tốc bứt phá, phát triển khoa học công nghệ. Đây là yêu cầu của Thủ tướng Phạm Minh Chính tại phiên họp lần thứ nhất năm 2026 Ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06 diễn ra trong tuần vừa qua.

Có thể thấy, tốc độ gia tăng quy mô kinh tế số luôn cao hơn tăng trưởng kinh tế nói chung. Đây là dấu hiệu cho thấy lĩnh vực này đang phát triển theo cả chiều rộng cũng như chiều sâu. Tại cuộc họp trong tuần qua, Thủ tướng đã nhấn mạnh, muốn tăng trưởng 2 con số thì phải phát triển nhanh, bền vững thì phải lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số gắn với triển khai Đề án 06 làm nền tảng. Xác định dữ liệu là tài nguyên chiến lược, là nền tảng cốt lõi để bứt phá kinh tế số. Và "bứt phá" cũng chính là từ khoá mà Thủ tướng đặt ra cho lĩnh vực này trong năm mới.

Thủ tướng Phạm Minh Chính chỉ đạo: "Nếu như 2025 là năm chúng ta tạo đà, tạo lực, tạo khí thế, tạo cơ sở, tạo nền tảng, tạo niềm tin thì năm 2026 phải là năm đột phá, phải xoay chuyển tình thế, tăng tốc và bứt phá, phải chuyển đổi trạng thái từ thụ động quản lý là chính sang chủ động kiến tạo, phục vụ nhân dân".

Nếu cỗ xe kinh tế truyền thống được kéo bằng ba động lực là đầu tư - xuất khẩu - tiêu dùng, thì nay khoa học công nghệ là một động lực mới, giúp cả chiếc xe bứt tốc nhanh hơn. Cũng chính bởi vậy, chứng kiến tốc bộ ban hành các chính sách trong lĩnh vực này lại nhanh đến vậy.

Năm 2025, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được ban hành. Nghị định về chính sách tài chính tại Trung tâm tài chính quốc tế cũng dành hẳn một chương quy định về phát triển thị trường vốn và thử nghiệm có kiểm soát cho dịch vụ tài chính ứng dụng công nghệ, đổi mới sáng tạo. Chỉ trong tháng cuối năm 2025 và hai tháng đầu năm nay, lãnh đạo Chính phủ đã trực tiếp tham dự, chỉ đạo 20 hội nghị, diễn đàn quan trọng trong nước, quốc tế liên quan. Chính sách không chạy theo mà đi trước, tạo không gian phát triển. Bởi lẽ, công nghệ không chờ đợi một ai và cũng không chờ đợi bất kì một quốc gia nào!

Trong 10 năm qua, chưa có thêm các doanh nghiệp công nghệ trong nước chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng. Thậm chí, một số doanh nghiệp đã lựa chọn ra nước ngoài để niêm yết.

Ông Chad Ovel - Tổng Giám đốc Quỹ đầu tư Mekong Capital cho biết: "Nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp Việt Nam lựa chọn đặt trụ sở ở nước ngoài, ví dụ như Singapore, để dễ dàng tiếp cận nhà đầu tư quốc tế. Bởi lẽ những quy định của các quốc gia đã hoàn thiện. Những thủ tục đầu tư, rút vốn, đăng ký lao động cũng được thực hiện dễ dàng, chỉ trong vòng 10 ngày là đã có thể nhận được vốn".

Thực tế trên cho thấy tốc độ hoàn thiện hành lang pháp lý cần được đẩy nhanh hơn nữa, linh hoạt hơn nữa, để hấp dẫn nhiều nhà đầu tư đến với Việt Nam.

Bà Lê Hoàng Uyên Vy - Đồng sáng lập, Giám đốc điều hành Quỹ đầu tư Do Ventures chia sẻ: "Cách đây rất nhiều năm, thanh toán trực tuyến chưa có luật. Sau đó, chúng ta mới có sandbox thanh toán trực tuyến, rất nhiều công ty đã vào sandbox thử nghiệm một vài năm, chứng minh được những hiệu quả nhất định và cũng để cho cơ quan quản lý có thể thấy được rủi ro. Sau đó, cơ quan quản lý mới đưa một giấy phép chính thức để cho việc thanh toán, trung gian thanh toán hoặc giấy phép thanh toán chính thức hơn. Đó là cơ chế của sandbox".

Startup AI Việt Nam - Bếp gọi vốn

Ba năm trước, tại Việt Nam mới chỉ có khoảng 60 doanh nghiệp khởi nghiệp hoạt động trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo AI và học máy. Đến năm 2025 vừa qua, con số này tăng gấp hơn 10 lần. Đưa Việt Nam lên vị trí đứng thứ hai Đông Nam Á về số lượng startup GenAI chỉ xếp sau Singapore. Dòng vốn đầu tư cũng đang dần khởi sắc, khi đã có những cái tên huy động được hàng triệu USD.

Như trong một bữa tiệc đặc biệt, mang tên Gọi vốn AI, chiếc bánh gọi vốn của các doanh nghiệp trong lĩnh vực khởi nghiệp trí tuệ nhân tạo AI của Việt Nam trong năm 2024 có giá trị lên đến 80 triệu USD. Con số này tăng gấp 8 lần so với năm 2023.

Việt Nam có khoảng 800 startup khởi nghiệp trong lĩnh vực AI và máy học. Nếu chia nhỏ chiếc bánh và chia đều, mỗi doanh nghiệp ở Việt Nam chỉ nhận được 100.000 USD gọi vốn trong năm 2024.

Ông Trần Văn Viển - Nhà sáng lập Công ty Filum AI nêu ý kiến: "Nhiều khi chỉ cần là một chiếc bánh đẹp, người ta đã đầu tư. Tuy nhiên, thời điểm hiện tại phải ăn ngon và tốt cho sức khoẻ nữa. Nếu dùng một từ thì sẽ là giá trị thật. Cần phải tạo ra dòng doanh thu và khách hàng một cách rất thuyết phục".

Theo ông Trần Văn Viển, nếu ở Mỹ ăn hamburger rất nhiều thì ở Việt Nam, hamburger lại không thể phổ biến bằng bánh mỳ. Nhưng, hamburger và bánh mì đều giống nhau ở một vài đặc tính, đều là tinh bột. Ở Việt Nam đòi hỏi các gia vị khác, các nguyên liệu rất địa phương, lớp bánh cũng phải địa phương. Trong AI cũng tương tự như vậy. Nghĩa là chúng ta cũng cần những bánh mì AI. Ví dụ như AI trong lĩnh vực tiếng việt, AI cho người dùng ở Việt Nam rất khác với AI cho người dùng ở Mỹ.

Đa dạng chính sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo

Ở Việt Nam hiện nay, số lượng startup kỳ lân, tức là startup unicorn, chưa lên sàn nhưng được định giá trên 1 tỷ USD trở lên mới chỉ có hai cái tên là Momo và Sky Mavis. Chính vì vậy, để thúc đẩy sự ra đời của nhiều chú kỳ lân này nói riêng và cả thị trường, cả cộng đồng khởi nghiệp của Việt Nam nói chung, rất cần những chính sách cởi mở và thông thoáng.

Giải pháp Quản lý tòa nhà thông minh của doanh nghiệp khởi nghiệp được TP. Hồ Chí Minh hỗ trợ 400 triệu đồng từ chính sách hỗ trợ không hoàn lại cho giai đoạn tăng tốc. Nguồn lực này đã giúp doanh nghiệp hoàn thiện sản phẩm và nhanh chóng đưa vào vận hành. Đến nay, giải pháp đã được ứng dụng ở nhiều tòa nhà.

Ông Lê Hoàng Nhật - Tổng Giám đốc Công ty AirCity chia sẻ: "Với sự hỗ trợ của thành phố trong việc có ngân sách đã giúp cho các startup chúng tôi đẩy nhanh tiến độ nghiên cứu, hoàn thiện sản phẩm và thương mại hóa đưa ra thị trường".

TP. Hồ Chí Minh đã triển khai cơ chế đặt hàng đào tạo tại các cơ sở giáo dục Đại học từ cách đây một năm thông qua cơ chế đặc thù. Việc triển khai cơ chế này hiệu quả sẽ giúp thành phố hình thành lực lượng đủ năng lực làm chủ công nghệ.

Ông Lê Tấn Cường - Phó Giám đốc Trung tâm Sáng tạo Khởi nghiệp và Chuyển giao Công nghệ, Trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh nhận định: "Chúng ta đặt hàng trong các nhà khoa học trong nhà trường làm. Khi đó, đề bài rất rõ ràng cũng như chính sách rất rõ ràng, các nhà khoa học thay vì chưa có định hướng sẽ bám theo đơn đặt hàng của thành phố. Khi đó, sản phẩm làm ra ứng dụng được ngay".

Hiện mỗi năm thị trường thiếu từ 150.000 đến 200.000 nhân lực công nghệ, trong đó nhóm chuyên về AI thiếu hụt nghiêm trọng nhất. Xây dựng lực lượng lao động vững chắc là cách để Việt Nam nắm quyền làm chủ công nghệ, đặc biệt là những công nghệ lõi như trí tuệ nhân tạo AI.

Trí tuệ nhân tạo không chỉ giúp các startup AI của Việt Nam giành một phần lớn hơn trên miếng bánh gọi vốn, mà còn giúp dư địa ngày càng to ra và lớn hơn. Thế nhưng nếu chúng ta so sánh với chiếc bánh gọi vốn trị giá 150 tỷ USD đối với các doanh nghiệp khởi nghiệp AI trên toàn cầu vào năm ngoái thì con số này vẫn còn nhiều điều để bàn luận. Đổi mới sáng tạo nói chung hay đổi mới sáng tạo AI nói riêng là động lực để Việt Nam có thể đạt mức tăng trưởng cao, tăng trưởng hai con số vào giai đoạn tới. Và đương nhiên, nó cũng đòi hỏi sự hành động thống nhất, từ tư duy đến hành động từ một hành lang chính sách cởi mở, thông thoáng, dễ tiếp cận cùng với sự bứt phá từ chính các doanh nghiệp startup tại Việt Nam.