300 tấn thịt bẩn lọt lưới: Trách nhiệm thuộc về ai?

Từ lò mổ đến bàn ăn học đường

Công an TP Hà Nội vừa triệt phá đường dây khép kín từ khâu thu gom lợn nhiễm dịch tả lợn châu Phi tại các địa phương về Hà Nội tiêu thụ. Điểm đến cuối cùng của nguồn thực phẩm độc hại này được xác định là các bếp ăn trường học và chợ dân sinh.

Theo số liệu điều tra, chỉ tính từ đầu năm 2026 đến nay, các đối tượng đã tung ra thị trường gần 300 tấn thịt lợn bệnh.

Quy trình vận chuyển diễn ra chủ yếu vào nửa đêm và rạng sáng. Xe chở lợn bệnh từ Phú Thọ, Tuyên Quang tập kết về lò mổ Vạn Phúc (xã Nam Phù, Hà Nội), một trong những cơ sở giết mổ lớn nhất khu vực với công suất 2.000 - 3.000 con mỗi ngày. Chủ lò mổ thừa nhận chuyên giết mổ lợn ốm để tối ưu hóa lợi nhuận. Đối tượng khai nhận: Bán hàng này có lời hơn hàng sạch. Lái phải có trách nhiệm lo từ trên đường qua bốt kiểm dịch. Giết mổ xong thì cơ quan thú y sẽ vào lăn dấu kiểm dịch.

Đáng chú ý, số thịt này được bán cho Công ty TNHH Thực phẩm Cường Phát, một đơn vị chuyên cung cấp thực phẩm cho hàng loạt trường học tại Hà Nội. Hiện Giám đốc công ty Cường Phát cùng vợ và nhóm cán bộ thú y đã bị khởi tố.

Sự tiếp tay của cán bộ chức năng thông qua việc cấp hơn 100 giấy chứng nhận kiểm dịch giả đã giúp hợp thức hóa nguồn thịt lợn bệnh này.

Trách nhiệm thuộc về ai?

Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Phạm Quang Biên (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) dẫn chiếu các quy định hiện hành để phân tích khung trách nhiệm của từng nhóm đối tượng liên quan.

Đối với nhóm trực tiếp giết mổ và phân phối, với hành vi thu mua lợn bệnh thuộc diện phải tiêu hủy để chế biến, cung ứng ra thị trường với số lượng lớn có dấu hiệu vi phạm Điều 317 Bộ luật Hình sự về tội Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm.

Theo đó, khung hình phạt cơ bản cho tội danh này là phạt tiền từ 100 đến 400 triệu đồng hoặc phạt tù từ 2 đến 5 năm. Trong trường hợp phạm tội có tình tiết tăng nặng như làm chết 03 người trở lên, thực phẩm có sử dụng nguyên liệu là động vật chết do bệnh, dịch bệnh hoặc động vật bị tiêu hủy trị giá 500.000.000 đồng trở lên,... thì khung hình phạt cao nhất là từ 12 năm đến 20 năm tù.

Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung như phạt tiền, cấm hành nghề hoặc cấm đảm nhiệm chức vụ trong một thời hạn nhất định.

Đối với nhóm cán bộ, nhân viên thú y, trách nhiệm pháp lý sẽ được phân hóa dựa trên kết quả điều tra về tính chất hành vi. Nếu việc để lọt thịt bẩn xuất phát từ sự buông lỏng kiểm tra mà không có yếu tố vụ lợi, các cá nhân liên quan có thể bị xử lý kỷ luật hành chính hoặc xem xét trách nhiệm về tội Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.

Tuy nhiên, trong trường hợp cơ quan điều tra có đủ căn cứ chứng minh sự bao che, tiếp tay hoặc làm sai lệch hồ sơ kiểm dịch để trục lợi, các đối tượng này có thể đối mặt với tội danh nghiêm trọng hơn như Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản (Điều 355), Giả mạo trong công tác (Điều 359) hoặc Nhận hối lộ (Điều 354).

Riêng với các trường học trực tiếp sử dụng thực phẩm, việc xác định trách nhiệm cần dựa trên nguyên tắc lỗi và nghĩa vụ kiểm soát an toàn thực phẩm. "Việc trường học có phải chịu trách nhiệm liên đới hay không phụ thuộc vào việc nhà trường có lỗi trong khâu lựa chọn, kiểm soát nguồn thực phẩm hay không" Luật sư Biên thông tin.

Nhà trường được xem là bên bị thiệt hại nếu chứng minh đã thực hiện đầy đủ quy trình kiểm soát hồ sơ, hợp đồng và giấy tờ kiểm dịch từ đơn vị có tư cách pháp nhân. Ngược lại, nếu buông lỏng giám sát hoặc không yêu cầu hồ sơ nguồn gốc, không giám sát chất lượng thực phẩm, đơn vị giáo dục có thể bị xử phạt hành chính, thậm chí bị xem xét trách nhiệm nếu gây hậu quả nghiêm trọng.

Đặc biệt, nếu có bằng chứng về việc thỏa thuận nhận hoa hồng hoặc biết rõ thực phẩm không an toàn nhưng vẫn đưa vào bếp ăn, các cá nhân phụ trách có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự với vai trò đồng phạm.

Lỗ hổng thực thi và rào cản ngăn chặn thực phẩm bẩn

Luật sư Cao Sỹ Hưng (Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh) nhận định khung hình phạt tại Điều 317 Bộ luật Hình sự (tối đa 20 năm tù) hiện đã đủ sức răn đe. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất nằm ở khâu thực thi và chứng minh tội phạm. Việc chứng minh quan hệ nhân quả của thực phẩm bẩn tới cái chết hay sức khỏe của người tiêu dùng rất khó khăn. Nhiều trường hợp người bệnh sau khi sử dụng thực phẩm bẩn sau nhiều năm mới để lại hậu quả (ung thư, vấn đề tim mạch…). Đồng thời, các cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ không có chứng từ cũng gây trở ngại lớn cho việc xác định giá trị lô hàng để định khung hình phạt.

Về quy trình kiểm dịch, Luật sư Hưng nhận định các quy định hiện hành như Thông tư 01/2026/TT-BNNMT và Thông tư 09/2016/TT-BNNPTNT vốn rất chặt chẽ. Tuy nhiên, sự lỏng lẻo của cơ quan quản lý Nhà nước và sự thiếu trách nhiệm của các cán bộ có liên quan (cả cấp phép và hậu kiểm) đã dẫn tới thịt bẩn được đóng dấu hợp thức hóa thành thịt sạch để lưu thông ra thị trường.

Để ngăn chặn triệt để tình trạng này, Luật sư Hưng đề xuất các giải pháp như: cần sửa đổi Điều 317 theo hướng chỉ áp dụng hình phạt tù, bỏ hình thức phạt tiền đối với khung cơ bản. Đồng thời, cần tăng mức phạt bổ sung về kinh tế, tước giấy phép và cấm đảm nhiệm chức vụ vĩnh viễn trong ngành thực phẩm để tạo tính răn đe tuyệt đối.

Bên cạnh đó, việc nâng cao vai trò của các đơn vị, cá nhân liên quan đến vệ sinh an toàn thực phẩm trong công việc kiểm định, cấp phép và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ kiểm định là yếu tố then chốt để bịt kín con đường tiến tới bàn ăn của thực phẩm bẩn.

Hiện, Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an TP Hà Nội đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự và bắt tạm giam 7 bị can để điều tra các tội danh liên quan. Vụ án vẫn đang tiếp tục được mở rộng để làm rõ trách nhiệm của hàng trăm bếp ăn tập thể và trường học có liên quan trong đường dây này.