Ảnh: UBND TP Bắc Ninh
Liên hoan lần đầu dành riêng cho 49 làng Quan họ gốc ở Bắc Ninh mở ra cuộc gặp giữa những người đang gìn giữ vốn cổ. Trước giờ khai mạc liên hoan sáng 17/11, lãnh đạo thành phố Bắc Ninh cùng các đại biểu về Viêm Xá, phường Kinh Bắc, dâng hương tại đền thờ Đức Vua Bà, người được dân làng tôn là Thủy tổ Quan họ. Cũng trong buổi sáng ấy, tại Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh, đoàn nghệ thuật quần chúng Viêm Xá mở màn liên hoan bằng chương trình gợi lại không khí hội xuân làng Diềm.
Do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Bắc Ninh tổ chức trong hai ngày 17 và 18/11, liên hoan quy tụ hơn 1.500 nghệ nhân, liền anh, liền chị và nhạc công đến từ 11 xã, phường. Đây là lần đầu thành phố dành riêng một kỳ liên hoan cho 49 làng Quan họ gốc. Mỗi làng lập một đoàn nghệ thuật quần chúng và tự lựa chọn cách giới thiệu vốn Quan họ của mình.
Từ hội làng Diềm đến canh hát Hòa Đình
Trong thời lượng tối đa 20 phút, mỗi đoàn trình bày ba tiết mục gồm đơn ca, song ca và tốp ca. Riêng phần song ca, ban tổ chức ưu tiên lối hát đối đáp giữa liền anh và liền chị, không dùng nhạc đệm. Cùng với làn điệu và lời cổ, các đoàn giới thiệu trang phục, lề lối giao tiếp và cách ứng xử của người Quan họ.

Đoàn nghệ thuật quần chúng làng Viêm Xá tái hiện không khí hội làng Diềm trong phần mở màn Liên hoan các làng Quan họ gốc thành phố Bắc Ninh (Ảnh: UBND TP Bắc Ninh)
Đoàn Viêm Xá chọn hội làng làm bối cảnh để kể câu chuyện quê mình. Với Câu lạc bộ Văn hóa Quan họ làng Hòa Đình, phường Võ Cường, cách giới thiệu vốn cổ là sắp xếp các tiết mục theo trình tự một canh hát. Qua chương trình của Hòa Đình, khán giả có thể theo dõi các bài hát trong mối liên hệ với nhau và hình dung cách người Quan họ tổ chức một cuộc hát.
Lối hát đối đáp có cội rễ từ quan hệ kết bạn giữa các làng. Theo mô tả của UNESCO, trong một hình thức hát truyền thống, hai liền chị của làng này hòa giọng, hai liền anh của làng bạn đáp lại bằng lời khác trên giai điệu tương ứng. Người nghe vì thế có thể nhận ra mối liên hệ giữa hai lượt hát qua cả nét nhạc quen thuộc lẫn phần lời đã đổi.
Hồ sơ di sản của UNESCO ghi nhận hơn 400 lời ca với 213 biến thể giai điệu. Có lời hát diễn tả niềm vui gặp gỡ, có câu gửi nỗi nhớ và sự lưu luyến lúc chia tay. Trong phần đối đáp không nhạc đệm mà liên hoan khuyến khích, người nghe có dịp chú ý đến những chi tiết làm nên cuộc trò chuyện bằng âm nhạc ấy, từ cách hai giọng hát quyện vào nhau đến lời mà bên bạn chọn để đáp.
Đến hội để học câu ca mang về làng
Ở phường Vũ Ninh, Câu lạc bộ Quan họ Cô Mễ có 38 hội viên, duy trì tập luyện thường xuyên, nhiều buổi vào ban đêm. Đến liên hoan với chương trình "Quan họ thắm tình", các thành viên mang theo một mong muốn cụ thể là học thêm câu ca, làn điệu và cách hát cổ từ các làng bạn.
Chia sẻ với Báo Nhân Dân, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Quan họ Cô Mễ Nguyễn Thị Sợi cho biết các liền anh, liền chị đi trước từng thuộc nhiều lời cổ và nắm vững phong cách hát truyền thống. Một phần vốn quý ấy đến nay vẫn chưa được lưu giữ, truyền dạy đầy đủ. Với người Cô Mễ, cuộc gặp đủ mặt 49 làng vì thế còn là dịp tìm người biết câu hát mình muốn học, nghe cách hát và mang về tập cùng hội viên.

Các em nhỏ tham gia liên hoan cùng các thế hệ liền anh, liền chị đến từ 49 làng Quan họ gốc (Ảnh: UBND TP Bắc Ninh)
Câu chuyện ở Cô Mễ cũng cho thấy công việc phía sau một tiết mục dự thi. Để một làn điệu cổ tiếp tục được hát ở làng, cần có người còn nhớ lời, người nắm cách hát và những buổi tập để trao truyền. Tại liên hoan lần này, nhiều đoàn có cả nghệ nhân cao tuổi lẫn các em nhỏ tham gia biểu diễn. Với các em, sân khấu là dịp nghe những làng khác hát và làm quen với những người bạn Quan họ ngoài làng mình.
Ngày 30/9/2009, UNESCO ghi danh Dân ca Quan họ Bắc Ninh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Mười bảy năm sau, phát biểu tại lễ khai mạc, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Bắc Ninh Trịnh Hữu Hùng nhấn mạnh vai trò của các cộng đồng trực tiếp thực hành và trao truyền di sản. Liên hoan là một hoạt động chào mừng Tuần Văn hóa Đại đoàn kết thành phố Bắc Ninh, diễn ra từ ngày 18 đến 24/11, hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11.
Hai ngày hội cho khán giả dịp nghe 49 làng cất tiếng hát. Còn với những người duy trì các buổi tập tối ở Cô Mễ, điều đáng đợi sau liên hoan có khi chỉ là một câu ca học được từ làng bạn. Khi câu hát ấy được cất lên trong buổi tập tiếp theo, cuộc đối đáp giữa hai làng vẫn còn tiếp diễn.
Bạn không thể gửi bình luận liên tục.
Xin hãy đợi 60 giây nữa.