AI bước vào cuộc đua kiểm soát tốc độ

AI bước vào cuộc đua kiểm soát tốc độ

Những bước tiến rất nhanh của AI đang mở ra nhiều khả năng mới, nhưng đồng thời cũng đặt ra những yêu cầu mới trong cách phát triển và kiểm soát công nghệ này.

Có một nghịch lý đang xuất hiện trong thế giới trí tuệ nhân tạo (AI). Khi cuộc đua phát triển AI ngày càng tăng tốc, một số người trong chính cuộc đua ấy lại kêu gọi các công ty chậm lại. Đáng chú ý, lời kêu gọi này lại đến từ những tên tuổi đang dẫn đầu trong lĩnh vực AI. Và đây cũng là một dấu hiệu cho thấy cuộc đua phát triển công nghệ này đang có thêm một bài toán mới.

Sau nhiều năm liên tục chạy đua để tạo ra những mô hình AI mạnh hơn, một số công ty công nghệ hàng đầu đang bắt đầu nói đến một điều tưởng như đi ngược với cuộc đua này: chậm lại.

Giám đốc điều hành Anthropic Dario Amodei mới đây kêu gọi các công ty AI giảm tốc độ nâng cấp năng lực của các mô hình, để có thêm thời gian đánh giá và xử lý những rủi ro mới. Ông không kêu gọi dừng phát triển AI, mà đề xuất các hãng dành thêm thời gian để kiểm chứng độ an toàn của những mô hình ngày càng mạnh.

Kế hoạch giảm tốc AI của ông Amodei gồm 3 bước: có các bên đánh giá độc lập ngay trong những công ty AI hàng đầu; phối hợp xây dựng các tiêu chuẩn an toàn chung; và tăng cường hợp tác quốc tế.

Đáng chú ý, CEO OpenAI Sam Altman và tỷ phú Elon Musk đều công khai ủng hộ lời kêu gọi này. Altman thậm chí cho biết OpenAI sẽ chưa thực hiện IPO, tức đưa công ty lên sàn chứng khoán, trong năm 2026. Bởi công ty còn phải giải quyết các yêu cầu về an toàn AI và tìm cách phối hợp với Chính phủ cũng như các công ty khác trong ngành.

Như vậy, câu chuyện an toàn AI giờ đây không chỉ nằm trong các phòng nghiên cứu. Nó đã bắt đầu chạm tới những quyết định rất thực tế của doanh nghiệp: phát triển nhanh đến đâu, đặt ra giới hạn nào và thậm chí khi nào đưa công ty ra thị trường chứng khoán.

Tiêu chuẩn an toàn AI

Câu chuyện kiểm soát AI không chỉ là bài toán của các doanh nghiệp công nghệ khi những công ty này chủ động nói đến việc đặt ra giới hạn, vai trò của Chính phủ cũng đang được đặt lên bàn cân.

Trong một cuộc đua mà mình đang lợi thế công nghệ đang thuộc về bản thân, có động lực nào để tự đạp phanh nếu đối thủ vẫn đang tăng tốc? Do vậy, Tổng thống Trump bác bỏ việc giảm tốc AI vì cho rằng Mỹ phải giữ lợi thế trước Trung Quốc. Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson cũng chưa muốn Quốc hội đi đầu bằng các quy định quá cứng, làm chậm lại năng lực cạnh tranh của Mỹ. Nhưng sức ép đòi Chính phủ can thiệp đã khá rõ ràng. 

Ở Thượng viện, các nghị sĩ hai Đảng đã thảo luận một cơ chế về mức độ an toàn. Tức là buộc những hãng phát triển AI phải phòng ngừa các rủi ro cao, có thể cho phép Chính phủ chặn một mô hình không bảo đảm an toàn. Trước phiên mở cửa đầu tuần này, nhà đầu tư cổ phiếu AI và bán dẫn đã chịu áp lực bán khi thị trường bắt đầu tính đến khả năng AI phát triển chậm lại, đánh giá kỳ vọng tăng trưởng, đầu tư vào lĩnh vực này. Hiện nay, có lẽ dư luận Mỹ chưa nghiêng hẳn về việc áp đặt một cơ chế kiểm soát cứng. Xu hướng đang dần chuyển từ chỉ dựa vào cam kết tự nguyện của doanh nghiệp sang xem xét những tiêu chuẩn an toàn bắt buộc.

Những nỗi lo từ bên trong ngành AI

Những tranh luận về cách quản lý AI cũng cho thấy, bài toán đặt ra không chỉ là làm thế nào để công nghệ này phát triển, mà còn là làm thế nào để theo kịp những thay đổi mà nó đã tạo ra. Và đó cũng là điều đang khiến những người nghiên cứu AI phải đặc biệt lưu tâm.

Sau khi từ chức khỏi Anthropic, nhà nghiên cứu Jacob Coxon cho biết, anh đã dành ba năm để nghiên cứu về giai đoạn huấn luyện ban đầu của các mô hình AI tại cả công ty OpenAI và Anthropic. Trong tuyên bố khi rời Anthropic, anh Jacob cho rằng, các công ty này đang chạy đua hướng tới siêu trí tuệ có khả năng tự cải thiện, trong khi những rủi ro của công nghệ chưa được giải quyết đầy đủ.

Anh Jacob Coxon - Cựu nhân viên Công ty Anthropic chia sẻ: "Tôi nghĩ việc tạo ra một siêu trí tuệ đã được ví như triệu hồi một loài sinh vật ngoài hành tinh. Chúng ta đang nói đến một dạng trí tuệ xa lạ mà con người chưa thực sự hiểu rõ. Chỉ riêng điều đó cũng đã rất đáng sợ, ngay cả khi chưa có bất kỳ kịch bản cụ thể nào".

Điều khiến những người trong ngành lo ngại là khi AI ngày càng có khả năng tự thực hiện những công việc phức tạp, công nghệ này cũng có thể nhanh chóng mở rộng khả năng tiếp cận những công cụ vốn trước đây chỉ nằm trong tay các chuyên gia. Anh William – một nhà nghiên cứu AI - cho rằng lĩnh vực sinh học là một trong những nơi rủi ro có thể trở nên đặc biệt khó kiểm soát.

Anh William Macaskill - Nhà nghiên cứu về AI cho biết: "Điều này có thể xảy ra theo nhiều cách. Một là AI bị những kẻ xấu sử dụng sai mục đích, hoặc bị những người thiếu cẩn trọng sử dụng không đúng cách. Đặc biệt, khi AI thúc đẩy nhanh tiến bộ khoa học, nhất là trong lĩnh vực sinh học, nó có thể trao cho nhiều người hơn khả năng tạo ra những virus mới được thiết kế bằng công nghệ, theo cách rất khó kiểm soát. Một khi công nghệ đã được mở ra và phổ biến rộng rãi, rất khó kiểm soát trở lại. Mối lo thứ hai là con người mất quyền kiểm soát".

Những người trực tiếp tham gia phát triển AI vì thế đang đặt ra những cảnh báo không chỉ về những gì công nghệ này có thể làm được hôm nay, mà còn về tốc độ thay đổi của nó trong những năm tới. Và khi năng lực AI tiếp tục tăng nhanh, việc xác định những giới hạn an toàn đang trở thành một phần không thể tách rời của chính cuộc đua phát triển công nghệ.

Kiểm soát tốc độ phát triển AI

Những lo ngại trên cũng đặt ra câu hỏi: Ai sẽ đánh giá những rủi ro của AI khi công nghệ ngày càng mạnh hơn? Đây cũng là lúc vai trò của các bên đánh giá độc lập được đặt ra.

Tại Mỹ, hiện đã có một số cơ chế có thể đảm nhiệm vai trò đánh giá độc lập. Ở cấp liên bang có Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Mỹ và Trung tâm Tiêu chuẩn và Đổi mới Trí tuệ Nhân tạo, có thể kiểm thử các mô hình AI tiên tiến. Bên cạnh đó, cũng đã có các tổ chức độc lập ngoài Chính phủ chuyên đánh giá năng lực và rủi ro của các mô hình AI. Như tại New York, AI dùng trong tuyển dụng đã phải qua kiểm toán độc lập về nguy cơ thiên lệch trước khi doanh nghiệp sử dụng. Bang California tuần qua còn đi thêm một bước, cụ thể hơn là thiết lập khuôn khổ và danh sách đăng ký cho các đơn vị kiểm toán AI độc lập. Nhưng trở ngại lớn nhất hiện nay là chưa có một chuẩn bắt buộc thống nhất trên toàn quốc, hoặc cơ chế buộc doanh nghiệp phải cho bên đánh giá tiếp cận mô hình trước khi phát hành mô hình AI đó.

Theo Sắc lệnh hành pháp 14409 của Tổng thống Donald Trump hồi tháng 6, với các mô hình AI tiên tiến thuộc diện rủi ro cao, việc Chính phủ tiếp cận để kiểm tra trước khi phát hành, cũng như phối hợp với các đối tác tin cậy để đánh giá sớm, hiện nay vẫn dựa trên cơ chế tự nguyện của chính doanh nghiệp.

Có thể AI vẫn sẽ tiếp tục phát triển với tốc độ rất nhanh. Nhưng chính tốc độ ấy cũng làm gia tăng một nỗi lo ngày càng rõ hơn: liệu con người có còn kiểm soát đầy đủ những hệ thống ngày càng phức tạp, tự chủ và khó dự đoán hay không. Vì thế, cuộc đua AI trong giai đoạn tới sẽ không chỉ được đo bằng sức mạnh của mô hình hay tốc độ đổi mới, mà còn bằng khả năng kiểm soát rủi ro, giải thích cách hệ thống vận hành và chứng minh rằng công nghệ đủ an toàn trước khi được đưa vào đời sống của hàng triệu người.