AI định hình lại tương lai việc làm

Cánh cửa việc làm thu hẹp với người trẻ

Thị trường lao động toàn cầu đang chứng kiến những chuyển biến đáng chú ý. Trong khi nhiều nền kinh tế vẫn duy trì tăng trưởng và tỷ lệ thất nghiệp ở mức tương đối ổn định, cánh cửa việc làm dành cho người trẻ, đặc biệt là các sinh viên mới ra trường, lại có xu hướng bị thu hẹp. Sự phát triển của công nghệ, những thay đổi trong nhu cầu tuyển dụng cùng áp lực cạnh tranh ngày càng lớn đang đặt ra nhiều thách thức đối với thế hệ lao động mới tại nhiều quốc gia.

Tại San Francisco, một hội chợ việc làm đang thu hút hàng dài ứng viên. Không ít người trẻ tại đây đã mất nhiều tháng tìm kiếm cơ hội nhưng vẫn chưa thành công. Nhiều người lo ngại rằng sự phát triển của AI đang làm thay đổi nhu cầu tuyển dụng, khiến con đường tìm kiếm những vị trí khởi điểm trở nên khó khăn hơn.

Chị Layla Dessouki - Người lao động Mỹ nói: "Thị trường bên ngoài đang rất khó khăn, phải nói là vô cùng khốc liệt. Tôi đã tìm việc khoảng 9 tháng nay rồi. Tôi rất lo ngại về tác động từ AI đối với những người chưa có nhiều kinh nghiệm. Tôi nghĩ, chúng tôi cần có những vị trí khởi điểm để tích lũy đủ kinh nghiệm rồi phát triển lên các công việc cấp cao hơn".

Theo các chuyên gia tuyển dụng, trong năm qua, thời gian trung bình từ khi một người lao động Mỹ bắt đầu tìm kiếm việc làm cho đến khi nhận được lời mời đầu tiên đã tăng gần gấp đôi, từ 57 ngày lên 108 ngày. Sức ép càng lớn hơn với sinh viên mới ra trường khi họ phải cạnh tranh với những lao động có kinh nghiệm.

Ông Sam Wright - Giám đốc Chiến lược Nghề nghiệp, Nền tảng Huntr cho biết: "Những người trẻ có thể phải cạnh tranh với cả những nhân sự cấp trung vừa bị mất việc. Vì vậy, tỷ lệ cạnh tranh hiện tại lớn hơn nhiều và áp lực đó buộc các ứng viên phải nỗ lực nhiều hơn so với những tiêu chuẩn trước đây".

Áp lực tương tự cũng xuất hiện tại Hàn Quốc, nơi tỷ lệ việc làm của nhóm lao động dưới 29 tuổi đã giảm liên tiếp trong 24 tháng, đánh dấu giai đoạn suy giảm dài nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Cơ hội việc làm trong nước ngày càng thu hẹp khiến nhiều người trẻ phải tìm kiếm cơ hội tại các thị trường nước ngoài.

Chị Kim Ah Yeon - Người lao động Hàn Quốc cho biết: "Các công ty trong nước chủ yếu tuyển dụng nhân sự đã có kinh nghiệm. Tôi hầu như không thấy có vị trí khởi điểm nào dành cho người mới cả".

Ông Jeong Ji Woon - Chuyên gia Viện Nghiên cứu Giáo dục Nghề nghiệp và Đào tạo Hàn Quốc cho hay: "Các doanh nghiệp sản xuất và dịch vụ chuyên môn cao đang tuyển dụng rất ít lao động trẻ. Trong khi đó, phần lớn công việc mới xuất hiện ở nhóm ngành y tế, phúc lợi và vận tải lại chỉ là những công việc mang tính thời vụ".

Còn tại Trung Quốc, áp lực đến từ quy mô cạnh tranh khổng lồ. Năm nay, khoảng 12,7 triệu sinh viên dự kiến tốt nghiệp đại học, mức cao kỷ lục mới. Tại nhiều hội chợ việc làm, hàng chục nghìn người tìm việc đã đổ về để tìm kiếm cơ hội.

Anh Abdugheni Tohniyaz - Người lao động Trung Quốc chia sẻ: "Những hội chợ việc làm như thế này rất cần thiết đối với chúng tôi. Tôi đã ứng tuyển vào 7 đến 8 vị trí khác nhau".

Từ Mỹ, Hàn Quốc cho tới Trung Quốc, những hàng dài người trẻ tìm việc đang cho thấy một thực tế mới của thị trường lao động toàn cầu. Khi doanh nghiệp tuyển dụng thận trọng hơn và công nghệ ngày càng hiện diện sâu trong công việc, hành trình từ giảng đường tới nơi làm việc đang trở nên khó khăn hơn so với trước đây.

Xu hướng người trẻ làm việc trái ngành nghề

Trước những áp lực ngày càng gia tăng trên thị trường việc làm, nhiều người trẻ đã phải chấp nhận làm trái ngành nghề được đào tạo hoặc hạ thấp kỳ vọng khi tìm kiếm công việc đầu tiên.

Tại Mỹ, báo cáo của Cục Dự trữ Liên bang (FED) cho thấy tỷ lệ thất nghiệp của nhóm cử nhân từ 22 - 27 tuổi đã tăng lên 5,6% trong quý I, cao bất thường so với mặt bằng chung của lực lượng lao động. Hơn 40% số người mới tốt nghiệp đang có việc làm hiện làm những công việc không yêu cầu bằng đại học, mức cao nhất kể từ năm 2020.

Theo các chuyên gia của Đại học Rochester, những khó khăn khi gia nhập thị trường lao động có thể để lại tác động kéo dài đối với thế hệ lao động trẻ tại Mỹ. Việc phải chấp nhận những công việc dưới trình độ hoặc mức lương thấp ngay từ những năm đầu sự nghiệp có thể tạo ra một "vết sẹo thu nhập" kéo dài tới 15 năm, khiến quá trình cải thiện thu nhập và cơ hội thăng tiến trở nên khó khăn hơn.

Áp lực cạnh tranh cũng ảnh hưởng tới lựa chọn nghề nghiệp của giới trẻ Trung Quốc. Theo nền tảng tuyển dụng Liepin, tỷ lệ tin tuyển dụng dành cho người có bằng thạc sĩ đã giảm từ 20,3% xuống 17,4% trong giai đoạn 2024 - 2025. Trong khi đó, tỷ lệ tin tuyển dụng dành cho lao động tốt nghiệp các trường nghề lại tăng từ 8,5% lên 11%.

Một ví dụ được nhắc đến nhiều trong thời gian gần đây là thông báo tuyển dụng hai vị trí chăn cừu tại khu tự trị Nội Mông. Với mức lương khoảng 2.400 USD mỗi tháng cùng chỗ ở miễn phí, tin tuyển dụng này đã nhận được hơn 1.000 hồ sơ chỉ trong vòng 48 giờ sau khi đăng tải. Đáng chú ý, khoảng 10% số ứng viên có bằng đại học, phản ánh phần nào sự điều chỉnh kỳ vọng nghề nghiệp của một bộ phận người trẻ trong bối cảnh cạnh tranh việc làm ngày càng gay gắt tại các thành thị.

Nỗ lực thích nghi với thị trường lao động mới

Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, việc chấp nhận những công việc trái ngành hay hạ thấp kỳ vọng chỉ có thể giúp giải quyết khó khăn trước mắt. Trong bối cảnh công nghệ đang làm thay đổi nhu cầu tuyển dụng trên toàn cầu, thách thức lớn hơn đối với người trẻ là làm thế nào để thích nghi với những yêu cầu mới của thị trường lao động.

Trước những thay đổi của thị trường lao động, không ít người trẻ đang tìm kiếm những hướng đi được cho là an toàn hơn trước tác động của AI và những biến động kinh tế. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, điều quan trọng không nằm ở việc tìm kiếm một ngành nghề được cho là "miễn nhiễm" với công nghệ, mà là khả năng thích nghi với những yêu cầu mới của thị trường.

Ông Sam Wright - Giám đốc Chiến lược Nghề nghiệp, Nền tảng Huntr cho biết: "Tôi thấy có nhiều người đang cường điệu hóa sự lên ngôi của các công việc lao động phổ thông. Những công việc đó chắc chắn có giá trị, nhưng số lượng vị trí cũng có giới hạn. Nền kinh tế không thể để tất cả mọi người đều trở thành thợ sửa ống nước được.

Trong bối cảnh công nghệ liên tục thay đổi cách doanh nghiệp tuyển dụng và sử dụng lao động, nhiều chuyên gia cho rằng khả năng thích nghi đang trở thành yếu tố quan trọng hơn việc theo đuổi một ngành nghề được cho là an toàn.

Ông Neil Burton - Giám đốc Trung tâm Phát triển Nghề nghiệp và Chuyên môn, Đại học Clemson cho biết: "Ngày càng nhiều doanh nghiệp tìm kiếm những ứng viên có kỹ năng AI. Hiện nay đây vẫn là một lợi thế, nhưng trong tương lai không xa sẽ trở thành một yêu cầu cơ bản. Bên cạnh đó, khi bước vào thị trường việc làm, bạn sẽ không chỉ làm việc với những người cùng chuyên môn mà phải phối hợp với nhiều lĩnh vực khác nhau. Những người có khả năng kết nối và giao tiếp giữa các lĩnh vực đó thường là những người thành công nhất. Bản CV giúp bạn có được cuộc phỏng vấn, nhưng kỹ năng làm việc với con người mới là điều giúp bạn có được công việc".

Không chỉ người lao động, các doanh nghiệp cũng đang thay đổi cách tiếp cận trong bài toán nhân sự. Tại nhiều ngành công nghiệp mới, doanh nghiệp không còn chờ đến khi sinh viên tốt nghiệp mới bắt đầu tuyển dụng, mà chủ động tham gia vào quá trình đào tạo nhằm thu hẹp khoảng cách giữa nhà trường và nhu cầu thực tế của thị trường.

Bà Liu Yanyu - Giám đốc Đào tạo, Công ty Sunwoda Electronic cho biết: "Chúng tôi chủ yếu tập trung vào mô hình đào tạo phối hợp với các trường học nhằm rút ngắn thời gian thích nghi của người lao động và giảm chi phí đào tạo nhân lực. Mô hình này có thể rút ngắn khoảng 50% thời gian hòa nhập công việc, đồng thời nâng cao tỷ lệ gắn bó của nhân viên cũng như mức độ phù hợp giữa ứng viên và vị trí tuyển dụng".

Trong bối cảnh công nghệ tiếp tục định hình lại nhu cầu tuyển dụng, thị trường lao động không chỉ đặt ra những thách thức mới mà cũng đang tạo ra những yêu cầu mới đối với người lao động. Với nhiều sinh viên mới tốt nghiệp, khả năng học hỏi liên tục, thích nghi với sự thay đổi và kết nối kiến thức chuyên môn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp đang trở thành những yếu tố ngày càng quan trọng trên hành trình tìm kiếm việc làm.

Các nước đẩy mạnh hỗ trợ thanh niên tìm việc

Để giảm bớt áp lực cho giới trẻ, Chính phủ nhiều nước đang triển khai các chương trình hỗ trợ quy mô lớn nhằm giúp người trẻ tiếp cận cơ hội nghề nghiệp và tích lũy kinh nghiệm làm việc.

Tại Trung Quốc, Bộ Giáo dục đã phát động chiến dịch hỗ trợ việc làm kéo dài 100 ngày cho khóa sinh viên tốt nghiệp năm 2026. Từ nay đến hết tháng 8, hơn 4.000 hội chợ việc làm sẽ được tổ chức trên toàn quốc, cung cấp trên 5 triệu vị trí tuyển dụng.

Các nền tảng trực tuyến cũng dự kiến mở hơn 10 hội chợ việc làm chuyên đề với khoảng 1,5 triệu cơ hội việc làm. Đáng chú ý, mỗi sinh viên thuộc nhóm khó khăn sẽ được hỗ trợ riêng và giới thiệu ít nhất 3 cơ hội việc làm ổn định.

Trong khi đó, Hàn Quốc triển khai chương trình "Youth New Deal" hỗ trợ khoảng 100.000 thanh niên, bao gồm đào tạo 19.000 người trong các lĩnh vực AI, bán dẫn và tài chính, tạo 23 nghìn cơ hội thực tập và trải nghiệm việc làm, đồng thời mở rộng các khoản hỗ trợ tuyển dụng cho người trẻ chưa có kinh nghiệm.

Thị trường lao động toàn cầu được dự báo sẽ tiếp tục thay đổi trong những năm tới dưới tác động của công nghệ và các biến động kinh tế. Với những người lao động trẻ, cơ hội vẫn luôn tồn tại, nhưng con đường để nắm bắt những cơ hội đó sẽ ngày càng đòi hỏi nhiều kỹ năng, sự thích nghi và nỗ lực hơn trước.