AI mở đường cho mô hình doanh nghiệp siêu tinh gọn

Xu hướng xây dựng doanh nghiệp một người

Không còn phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn vốn lớn hay bộ máy nhân sự cồng kềnh, nhiều cá nhân hiện nay có thể vận hành doanh nghiệp bằng chính tri thức, công nghệ và thương hiệu cá nhân của mình. Đó cũng là bối cảnh hình thành một mô hình doanh nghiệp mới - mô hình doanh nghiệp một người. 

Tại Việt Nam, Nghị quyết 86 năm 2026 của Chính phủ đã đề cập đến việc thí điểm mô hình này, mở ra kỳ vọng về một hành lang pháp lý phù hợp hơn cho những cá nhân đang kinh doanh trên nền tảng số. Vậy trên thực tế, một doanh nghiệp chỉ với một người đang được vận hành như thế nào? Công nghệ đang thay đổi cách họ làm việc ra sao?

Anh Nguyễn Hữu Công là chủ một doanh nghiệp một người trong lĩnh vực marketing. Để tự mình xử lý nhiều đầu việc, anh đã tự tạo một trợ lý AI riêng phù hợp với đặc thù hoạt động của công ty. Từ lên kế hoạch, trao đổi với khách hàng đến quản lý tiến độ đều được anh trực tiếp xử lý trên một chiếc máy tính và ở bất kỳ đâu. Theo anh, sự hỗ trợ của AI đã giúp anh giảm khoảng 60 - 70% khối lượng công việc so với trước.

Ông Nguyễn Hữu Công - Giám đốc Công ty TNHH Ego Agency chia sẻ: "Khi phục vụ khách hàng, mình là người hiểu rõ khách hàng của mình nhất. Khi sử dụng các công cụ AI, mình cũng hiểu được lợi thế của từng công cụ. Từ đó, mình có thể tự phát triển một phần mềm vận hành tích hợp sâu AI, đồng thời thêm hoặc bớt các chức năng phù hợp với đặc thù của công ty".

Điểm khác biệt của "doanh nghiệp một người" nằm ở chỗ: Một cá nhân có thể đảm nhiệm vai trò của cả người sáng lập lẫn người trực tiếp vận hành hoạt động kinh doanh. Ở công ty anh Phạm Quang Đại, những vị trí còn thiếu được bổ sung bằng một "đội ngũ số" như AI viết nội dung, thiết kế, dựng video, chăm sóc khách hàng hay xử lý các công việc lặp lại.

Anh Phạm Quảng Đại - Huấn luyện viên AI, chia sẻ: "Thông thường, những công việc lặp đi lặp lại hằng ngày ở tất cả các phòng ban trong một doanh nghiệp hoàn toàn có thể ứng dụng AI để thay thế một nhân viên, thậm chí năng suất và hiệu quả còn tốt hơn. Đặc biệt, AI không bị ốm, không phàn nàn, kêu ca và cũng không cần nghỉ phép".

Một bộ máy tinh gọn, chi phí vận hành thấp hơn đang làm giảm đáng kể rào cản gia nhập thị trường, mở thêm cơ hội khởi nghiệp cho các cá nhân. Tuy nhiên, là một mô hình còn mới, doanh nghiệp một người vẫn đặt ra không ít vấn đề trong quá trình triển khai, từ cách thức vận hành đến những yêu cầu về pháp lý và quản lý.

Anh Nguyễn Minh Quý - Nhà sáng lập hệ điều hành AI Javis, cho hay: "Nhiều người ngồi ở Việt Nam nhưng doanh thu đến từ thị trường toàn cầu, hoặc sử dụng các phần mềm toàn cầu. Vì vậy, khung pháp lý hiện tại chưa thực sự rõ ràng để họ phát triển mô hình của mình. Tôi mong muốn trong thời gian tới, Nhà nước có thể triển khai những cơ chế cởi mở hơn cho mô hình doanh nghiệp 1 người".

Xu hướng "doanh nghiệp 1 người" cho thấy cách vận hành doanh nghiệp đang thay đổi trong kỷ nguyên số. Khi một cá nhân vừa sở hữu công cụ sản xuất, vừa trực tiếp tạo ra giá trị và vận hành hoạt động kinh doanh, không gian cho sự sáng tạo và tự chủ cũng được mở rộng - từ tư duy "tìm việc làm" sang "tự tạo việc làm".

Xây dựng chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp một người

Một mô hình kinh doanh mới phát triển thì chính sách cũng cần có cách tiếp cận mới. Với doanh nghiệp một người, yêu cầu đặt ra là làm sao giảm tối đa chi phí và thủ tục quản trị, đồng thời tạo điều kiện để các cá nhân kinh doanh tiếp cận công nghệ và nâng cao năng lực. Đây cũng là những nội dung đang được đưa vào dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, dự kiến sẽ trình Quốc hội xem xét, thông qua vào kỳ họp tới.

Bà Trịnh Thị Hương - Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính, cho biết: "Trong dự thảo luật lần này, để thúc đẩy phát triển doanh nghiệp một người, sẽ tập trung 2 nhóm vấn đề chính. Đối với việc tiết giảm chi phí và đơn giản hóa mô hình quản trị, công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do cá nhân làm chủ không cần có chủ tịch công ty; chủ sở hữu có thể kiêm nhiệm các chức danh như kế toán, thủ quỹ và không cần kế toán trưởng. Doanh nghiệp cũng được lựa chọn phương pháp tính thuế theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu hoặc theo phương pháp kê khai, đồng thời áp dụng chế độ kế toán dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ.

Bùng nổ mô hình doanh nghiệp một người

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang giúp xóa nhòa khoảng cách giữa ý tưởng và vận hành thực tế. Nó cũng chính là chiếc chìa khóa để mở ra xu hướng doanh nghiệp một người đang ngày càng phổ biến trên thế giới hiện nay. Không còn là những thử nghiệm đơn lẻ, mô hình doanh nghiệp một người đang bùng nổ mạnh mẽ tại nhiều nền kinh tế, mở ra trào lưu khởi nghiệp siêu tinh gọn trong kỷ nguyên số.

Tại thành phố Hàng Châu, Trung Quốc, doanh nhân trẻ Chen Yunfei bắt đầu ngày làm việc trong một quán cà phê. Không có đội ngũ kỹ thuật, không có lập trình viên, nhưng anh đã tạo ra một ứng dụng chỉnh sửa ảnh bằng AI, vươn lên dẫn đầu bảng xếp hạng ứng dụng trả phí của Trung Quốc.

Anh Chen Yunfei - Doanh nhân khởi nghiệp cho hay: "Tôi không biết viết code. AI tạo toàn bộ mã cho tôi. Tôi chỉ cần mô tả ý tưởng của mình".

Từ viết phần mềm, sản xuất nội dung, đến vận hành các dịch vụ trực tuyến, AI đang giúp một cá nhân đảm nhiệm công việc của cả một công ty.

Và những người như anh Chen đang được gọi là "siêu cá nhân" khi có thể đưa một ý tưởng ra thị trường với nguồn lực tối thiểu nhưng hiệu suất tối đa. Những "siêu cá nhân" đang xuất hiện ngày càng nhiều.

Theo phân tích mới của Alibaba.com từ 15.000 hồ sơ tham gia một cuộc thi khởi nghiệp toàn cầu, 71% số người đăng ký là các nhà sáng lập đơn lẻ. Đáng chú ý, gần 90% trong số này cho biết AI là công cụ không thể thiếu trong quá trình xây dựng doanh nghiệp.

Tại Mỹ, số đơn đăng ký doanh nghiệp một người cũng tăng mạnh, trong bối cảnh các công cụ AI tạo sinh và AI tự động đang giúp hạ thấp đáng kể rào cản khởi nghiệp.

Những doanh nghiệp một người này tập trung chủ yếu vào các lĩnh vực dựa trên tri thức và tài sản số như lập trình phần mềm, thiết kế hệ thống, thương mại điện tử, sáng tạo nội dung, tư vấn chuyên môn, dịch vụ pháp lý và kế toán số, huấn luyện kỹ năng…

Trong mảng sản xuất, dù không trực tiếp vận hành nhà máy quy mô lớn, một cá nhân ngày nay hoàn toàn có thể bán các sản phẩm hữu hình nhờ ủy thác gia công bên ngoài và dùng AI điều phối chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên mô hình này phát huy hiệu quả cao nhất với các dịch vụ có tính nhân rộng, tức tập trung tạo ra những sản phẩm hoặc dịch vụ làm một lần nhưng có thể bán hoặc phục vụ cùng lúc cho hàng nghìn khách hàng.

Dẫu vậy, doanh nghiệp một người cũng đối mặt nhiều rủi ro như: nhà sáng lập dễ bị quá tải khi phải tự cáng đáng toàn bộ mảng pháp lý - thuế; sản phẩm có nguy cơ bị đồng nhất do phụ thuộc chung vào một nền tảng thuật toán, cùng rào cản lớn về uy tín khi đàm phán hợp đồng thương mại quy mô lớn.

Vì vậy, đối với các nền kinh tế đang phát triển, mô hình doanh nghiệp 1 người này được nhận định đang đóng vai trò như đòn bẩy kích hoạt tinh thần khởi nghiệp. Tuy nhiên, để các doanh nghiệp này tồn tại bền vững, các quốc gia cần hoàn thiện khung pháp lý về sở hữu trí tuệ, cơ chế thuế linh hoạt và hạ tầng mạng lưới hỗ trợ kết nối thị trường.

Có thể thấy, trong kỷ nguyên AI, quy mô của một doanh nghiệp không còn được đo đơn thuần bằng số người trong bộ máy. Một cá nhân, nếu có ý tưởng, năng lực và biết tận dụng công nghệ, hoàn toàn có thể tạo ra giá trị từng cần cả một đội ngũ.