AI mở ra cuộc đua tự chủ quốc phòng thế hệ mới

AI định hình xu hướng công nghệ quốc phòng tại Farnborough 2026

Hệ thống Bird of Prey do Airbus phát triển có khả năng phát hiện và đánh chặn thiết bị bay không người lái. Trong khi đó, Morfius X-Rotor sử dụng vi sóng công suất cao để vô hiệu hóa đồng thời nhiều mục tiêu, thay vì phải phóng tên lửa đánh chặn từng thiết bị. Bên cạnh đó là các mẫu máy bay vận tải tự động có thể bảo đảm hậu cần tại những khu vực có đường băng bị phá hủy. Đây là những công nghệ nổi bật được giới thiệu tại Triển lãm Hàng không Quốc tế Farnborough 2026 đang diễn ra ở Anh.

Triển lãm năm nay giới thiệu rất nhiều loại vũ khí được tự động hóa - một xu hướng mới của quốc phòng.

Các cuộc xung đột gần đây, từ Ukraina đến Trung Đông, cho thấy chiến tranh hiện đại đang được quyết định bởi một yếu tố quan trọng đó là tốc độ phát hiện mục tiêu, xử lý thông tin và đưa ra quyết định. Đó cũng là lý do AI trở thành công nghệ được đầu tư mạnh mẽ nhất trong lĩnh vực quốc phòng.

AI trở thành "đồng đội" của phi công

Tại Triển lãm Hàng không Quốc tế Farnborough năm nay, thay vì chạy đua phát triển những khí tài có hỏa lực mạnh hơn hay tính năng vượt trội hơn, nhiều doanh nghiệp tập trung vào các hệ thống có thể phối hợp với con người và hoạt động ngày càng tự chủ trên chiến trường.

Một trong những ví dụ tiêu biểu là Thunder - trực thăng tấn công không người lái do Công ty công nghệ quốc phòng Mỹ Anduril hợp tác phát triển.

Thunder có thể cất và hạ cánh thẳng đứng như trực thăng, sau đó nghiêng cánh quạt để chuyển sang bay như máy bay cánh bằng, giúp tăng tốc độ và mở rộng đáng kể tầm hoạt động. Máy bay sử dụng hệ thống động cơ lai điện, cho phép hoạt động lâu hơn và linh hoạt hơn so với các mẫu chỉ sử dụng pin.

Điểm khác biệt của Thunder là không được tạo ra để thay thế phi công, mà để phối hợp tác chiến cùng trực thăng Apache trong những nhiệm vụ nguy hiểm nhất.

Ông Rich Drake - Giám đốc điều hành Anduril tại Anh cho hay: "Thunder là trực thăng tấn công hoàn toàn tự động. Chúng tôi kỳ vọng nó sẽ trở thành 'đồng đội trung thành' của trực thăng Apache. Khi phối hợp với Apache, Thunder có thể giúp tăng đáng kể hiệu quả tác chiến, đồng thời giảm đáng kể mức độ rủi ro đối với phi công".

Theo mô hình này, các thiết bị bay không người lái sẽ đảm nhận những nhiệm vụ có độ rủi ro cao như trinh sát, gây nhiễu hay tấn công mục tiêu, trong khi con người vẫn giữ quyền kiểm soát và đưa ra quyết định cuối cùng.

Cuộc đua tự chủ quốc phòng trong kỷ nguyên AI

Thị trường vũ khí AI toàn cầu đang chứng kiến mức tăng trưởng 2 con số. Dự báo quy mô thị trường vũ khí AI toàn cầu sẽ đạt khoảng 19,3 tỷ USD vào năm 2030. Một điểm đáng chú ý là thị trường vũ khí AI không còn chỉ là thị trường bán vũ khí vật lý.

Giá trị lớn nhất mà người mua phải chi trả đang dịch chuyển từ vũ khí vật lý sang phần mềm, thuật toán, dữ liệu và năng lực tự hành. Điều này đồng nghĩa với việc cuộc cạnh tranh giữa các quốc gia không chỉ là ai chế tạo được nhiều vũ khí hiện đại hơn, mà còn là ai sở hữu thuật toán tốt hơn, dữ liệu lớn hơn và hệ sinh thái AI quân sự mạnh hơn.

Những bài học từ Ukraine và Trung Đông đã làm nổi bật một thực tế: Chiến tranh hiện đại không chỉ là cuộc đối đầu trên chiến trường. Đó còn là cuộc cạnh tranh về năng lực nghiên cứu, sản xuất, dữ liệu, phần mềm và khả năng duy trì chuỗi cung ứng khi xung đột kéo dài.

Bởi vậy, "tự chủ quốc phòng" trở thành một trong những chủ đề được nhắc đến nhiều nhất tại Triển lãm Hàng không Quốc tế Farnborough năm nay.

Ông Rich Drake - Giám đốc điều hành Công ty Anduril tại Anh cho hay: "Ngày càng nhiều quốc gia coi trọng tự chủ quốc phòng. Điều đó không chỉ có nghĩa là tự sản xuất vũ khí, mà còn là quyền chủ động trong việc sử dụng công nghệ và xây dựng chuỗi cung ứng ngay tại trong nước, thay vì phụ thuộc vào bên ngoài".

Xu hướng tự chủ quốc phòng cũng đang làm thay đổi cách các doanh nghiệp phát triển công nghệ. Nếu trước đây, các doanh nghiệp chủ yếu cạnh tranh bằng các loại khí tài riêng lẻ, thì nay mục tiêu là xây dựng những hệ thống có khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu và phối hợp tác chiến trong cùng một mạng lưới.

Sự chuyển dịch ấy cũng phản ánh một thay đổi lớn trong tư duy quân sự toàn cầu. Nếu trước đây ưu thế quốc phòng chủ yếu được tạo nên từ số lượng và hỏa lực của vũ khí, thì trong tương lai, lợi thế sẽ ngày càng phụ thuộc vào việc ai có khả năng làm chủ công nghệ, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.

Tuy nhiên, việc tích hợp AI sâu vào vũ khí đang làm mờ ranh giới giữa quyết định của con người và máy móc. Liên Hợp Quốc đã lên tiếng kêu gọi khẩn trương ban hành các quy định toàn cầu nhằm kiểm soát vũ khí tự động sát thương. 

Các chuyên gia an ninh cũng lo ngại kịch bản "Flash War" (chiến tranh chớp nhoáng)... nơi tốc độ phản ứng của máy móc vượt quá khả năng xử lý sinh học của con người, dẫn đến nguy cơ xung đột vũ trang leo thang ngoài ý muốn do sai sót thuật toán.