AI Tăng năng suất - Khoảng cách từ cá nhân đến doanh nghiệp

Từ nông trại, nhà máy đến cảng biển, công nghệ đang thay đổi cách doanh nghiệp vận hành. Nhưng máy móc hiện đại mới chỉ là một nửa của bài toán năng suất. Các nghiên cứu cho thấy, doanh nghiệp đầu tư ngang nhau cho cả máy móc và con người có năng suất tăng trung bình 11%, gần gấp 3 lần so với mức 4% ở những doanh nghiệp chỉ chú trọng đầu tư vào máy móc. Với trí tuệ nhân tạo, câu chuyện cũng tương tự. AI đang giúp nhiều người lao động làm được khối lượng công việc gấp nhiều lần trước đây. Nhưng vấn đề là năng suất của từng cá nhân có tự động trở thành năng suất của doanh nghiệp và của cả nền kinh tế hay không?

Lãnh đạo chuỗi cung ứng của một doanh nghiệp dệt may cho biết, việc nắm bắt nhu cầu khách hàng - vốn là bài toán khó với nhiều doanh nghiệp - nay được AI xử lý trong vài phút, vài giờ. Từ lập kế hoạch, thu mua đến xưởng sản xuất, cả chuỗi cung ứng có thể điều chỉnh gần như ngay lập tức theo thị trường. Với người phụ trách chuỗi cung ứng của doanh nghiệp này, thay đổi lớn nhất nằm ở chính năng suất cá nhân. Ông Bharath Ramachandra, Giám đốc Chuỗi cung ứng,Công ty Coats Phong Phú nhận định: "Trước đây không có AI, tôi làm được một phần công việc. Có AI, tôi làm được gấp 10 lần. Ngồi một chỗ, tôi có thể quản lý 10 quốc gia, theo dõi toàn bộ chuỗi cung ứng trên màn hình và ra quyết định chỉ trong vài giây."

Tuy vậy, công nghệ không tự tạo ra năng suất. Bài học từ nhà máy của Schneider Electric tại Vũ Hán, Trung Quốc là một ví dụ. Theo bà Jin Piao, Phó Chủ tịch cấp cao Chuỗi cung ứng toàn cầu, Cụm Công nghiệp Đông Á, Tập đoàn Schneider Electric: "Khi tăng mạnh mức độ tự động hóa thêm 55%, chúng tôi nhanh chóng nhận ra chỉ 20% nhân sự có kỹ năng tự động hóa, AI và dữ liệu. Không thể chỉ chuyển đổi bằng công nghệ, mà phải chuyển đổi đồng thời công nghệ, quy trình và con người."

Doanh nghiệp sau đó dùng AI tạo sinh và AI tác nhân để hướng dẫn trực tiếp cho kỹ thuật viên bảo trì tuyến đầu, thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm của người đào tạo. Kết quả, thời gian để nhân viên mới bắt nhịp công việc giảm từ 75 ngày xuống 15 ngày, tỷ lệ nghỉ việc giảm từ 48% xuống dưới 10%. Theo Tổ chức Lao động Quốc tế, khoảng 20,8% lực lượng lao động Việt Nam, tương đương 11,5 triệu người, có thể chịu tác động của AI tạo sinh. Nhưng chỉ khoảng 2% đứng trước nguy cơ tự động hóa cao. AI đang chuyển đổi việc làm nhiều hơn là thay thế. Thách thức là làm sao để năng suất của từng người lan tỏa ra cả doanh nghiệp.

"Năng suất tăng là có thật, nhưng hiện chủ yếu ở cấp độ người lao động và từng đầu việc. Mức tăng này không tự động chuyển thành năng suất của doanh nghiệp, của ngành hay của cả nền kinh tế. Đó là điều cần phải đạt được", ông Felix Weidenkaff, Chuyên gia Việc làm và Chính sách thị trường lao động, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) tại Việt Nam cho biết.

Theo các chuyên gia, chìa khóa là đưa người lao động tham gia ngay từ khâu thiết kế ứng dụng AI, bởi họ hiểu rõ quy trình sản xuất hơn ai hết. Với lực lượng lao động trẻ am hiểu công nghệ, cùng đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm trong các ngành truyền thống, Việt Nam đứng trước cơ hội để AI trở thành công cụ giúp sức người lao động, thay vì thay thế họ.