AI trong an ninh mạng: Tăng tốc phòng thủ, kiểm soát rủi ro

Tại Hội thảo CYSEEX 2026, ông Nguyễn Xuân Hoàng, Chủ tịch Liên minh An toàn thông tin CYSEEX, Phó Chủ tịch HĐQT Tập đoàn MISA, cho biết trong 9 tháng đầu năm 2026, Liên minh đã tổ chức thành công 7 đợt tập trận an ninh mạng, các cuộc tập trận diễn ra trên 14 hệ thống thông tin quan trọng của các thành viên Liên minh và phát hiện 312 lỗ hổng.

Chủ tịch Liên minh An toàn thông tin CYSEEX nhận định sự phát triển của AI đang tạo ra những thách thức mới đối với công tác bảo đảm an toàn thông tin. Khi các công cụ AI ngày càng thông minh và có khả năng hỗ trợ hacker thực hiện những cuộc tấn công với tốc độ nhanh, phương thức tinh vi hơn, yêu cầu đặt ra là các tổ chức phải nâng cao năng lực phát hiện, xử lý lỗ hổng và phối hợp ứng phó.

Thực tế cho thấy AI có thể hỗ trợ tìm kiếm lỗ hổng bảo mật, nhưng đồng thời cũng có nguy cơ bị lợi dụng để tự động hóa các hoạt động xâm nhập hệ thống.

Ông Hoàng lấy ví dụ, tháng 4/2026, công cụ Claude Mythos của Anthropic đã tự động tìm và khai thác được nhiều lỗ hổng nghiêm trọng mà 27 năm chưa từng được biết đến (zero-day) trong các hệ điều hành và trình duyệt lớn. Đặc biệt, Mythos Preview có thể tự động biến các lỗ hổng đã được công bố (N-day) thành bản khai thác hoàn chỉnh chỉ trong vài giờ thay vì nhiều ngày hay nhiều tuần như trước đây.

Hay trong đợt đánh giá năng lực an ninh mạng tháng 7/2026 của Anthropic, khi 3 mô hình AI được giao nhiệm vụ tìm kiếm một thông tin bí mật ẩn trên mạng mà không bị giới hạn về phương pháp trong môi trường vốn được thiết kế để cách ly Internet. Sau khi rà soát hơn 141.000 lượt đánh giá có khả năng tiếp cận Internet, trong 3 trường hợp, mô hình AI đã tìm được cách truy cập Internet từ môi trường thử nghiệm, thực hiện một chuỗi thao tác phức tạp, để sau đó truy cập trái phép vào hạ tầng sản xuất của 3 tổ chức, đánh cắp thông tin và cài mã độc.

Theo Chủ tịch Liên minh An toàn thông tin CYSEEX, hai trường hợp trên cho thấy AI vừa có thể giúp chúng ta tìm và vá lỗ hổng một cách nhanh chóng, vừa có thể chủ động tấn công xâm nhập bằng những cách thức vô cùng phức tạp và tinh vi.

“Câu hỏi không còn chỉ là AI mạnh đến đâu, mà là chúng ta sẽ tổ chức phòng thủ, giới hạn quyền và phối hợp hành động nhanh đến mức nào”, ông Nguyễn Xuân Hoàng nêu quan điểm.

Theo ông Nguyễn Xuân Hoàng, bên cạnh thách thức từ AI, sự phát triển vô cùng nhanh chóng của máy tính lượng tử trong thời gian gần đây, đặt ra nguy cơ một máy tính lượng tử đủ mạnh, sử dụng thuật toán Shor, có thể làm suy yếu hoặc phá vỡ nền tảng bảo mật của RSA và ECC trong vài giờ.

"Khi đó, kẻ tấn công có thể giải mã dữ liệu hoặc giả mạo chữ ký số. Rủi ro 'Thu thập trước, giải mã sau' (Harvest Now, Decrypt Later) là có thật và đang diễn ra ngay lúc này. Những dữ liệu, bí mật kinh doanh và thông tin cá nhân của chúng ta có thể đang bị đánh cắp để chờ đợi thời điểm giải mã trong tương lai", ông Nguyễn Xuân Hoàng thông tin.

Đặt vấn đề chuẩn bị cho mật mã hậu lượng tử, ông Vũ Ngọc Sơn - Chuyên gia An ninh mạng đề xuất lộ trình chuyển đổi hậu lượng tử cho doanh nghiệp Việt Nam, bắt đầu từ việc kiểm kê thuật toán và chứng thư đang sử dụng, xác định dữ liệu cần bảo vệ dài hạn, xây dựng khả năng thay đổi thuật toán mã hóa linh hoạt, thử nghiệm mô hình kết hợp giữa công nghệ hiện tại và công nghệ mới, yêu cầu nhà cung cấp cam kết lộ trình, đồng thời lập kế hoạch có mốc thời gian, ngân sách và người chịu trách nhiệm.

Trong khi đó, ông Nguyễn Thành Biên - Kỹ sư Giải pháp Cấp cao, F5 Network đi sâu vào lớp mã hóa TLS, “lá chắn” bảo vệ phần lớn kết nối và giao dịch trên Internet, qua đó làm rõ cách đưa thuật toán kháng lượng tử vào hệ thống mà vẫn bảo đảm khả năng tương thích trong giai đoạn chuyển đổi.

Các tham luận tại hội thảo cho thấy việc tăng cường năng lực phòng thủ cần được triển khai đồng thời trên nhiều phương diện: ứng dụng AI để nâng cao khả năng phát hiện và phản ứng; kiểm soát quyền của các hệ thống tự động; chủ động rà soát những điểm yếu hiện hữu; và chuẩn bị lộ trình chuyển đổi mật mã hậu lượng tử phù hợp.