Áp lực giá nhiên liệu: Bài toán cân bằng của hàng không và du lịch

Biến động khó lường của thị trường năng lượng toàn cầu đang đặt ngành hàng không và du lịch Việt Nam trước những sức ép tài chính chưa từng có. Trong bối cảnh đà phục hồi sau đại dịch vẫn cần được nuôi dưỡng, việc hài hòa giữa mục tiêu kiểm soát chi phí của doanh nghiệp và duy trì sức hút của điểm đến đang đòi hỏi những quyết sách mang tính chiến lược và đồng bộ.

Thực tế cho thấy, chi phí nhiên liệu hiện chiếm tỷ trọng rất lớn, lên tới 30% đến 40% tổng chi phí vận hành của các hãng bay. Sự leo thang của giá nhiên liệu Jet A1 đã làm xáo trộn toàn bộ kịch bản kinh doanh của các doanh nghiệp vận tải. Đánh giá về mức độ nghiêm trọng của vấn đề, ông Đặng Anh Tuấn, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines) dẫn chứng cụ thể: "Giá nhiên liệu Jet A1 leo thang ở mức không tưởng ngay sau khi nổ ra chiến tranh. Giá trung bình tháng hiện khoảng 190 USD/thùng, như hôm qua đẩy lên tới 242,7 USD, gấp 3 lần giá các hãng lập kế hoạch cho năm 2026". Ông Tuấn cho biết thêm, với mức tăng này, chi phí của hãng gánh thêm khoảng trên 30.000 tỉ đồng mỗi năm. 

Sức ép này không chỉ đè nặng lên các "ông lớn" mà còn là thử thách khắc nghiệt đối với các tân binh. Đối diện với tình hình hiện tại, ông Đào Đức Vũ, Phó tổng giám đốc Sun PhuQuoc Airways, thừa nhận đây là "cú sốc đầu đời" có ảnh hưởng trực tiếp đến toàn bộ kế hoạch tài chính và vận hành, buộc hãng phải rà soát lại quy trình từ tối ưu lịch bay đến nâng cao hiệu suất sử dụng tàu bay nhằm tiết giảm chi phí.

Hệ quả tất yếu của áp lực chi phí là sự điều chỉnh thu hẹp mạng lưới đường bay. Hàng loạt đường bay nội địa chưa đạt hiệu suất khai thác kỳ vọng đã phải tạm dừng, các hãng buộc phải cắt giảm tần suất để tránh lỗ sâu. Khi hàng không thắt chặt vận hành, chuỗi cung ứng du lịch ngay lập tức chịu tác động dây chuyền. Việc giảm chuyến bay và nguy cơ tăng giá vé đã làm thay đổi đáng kể hành vi tiêu dùng của du khách. Nêu góc nhìn từ nền tảng dịch vụ, ông Nguyễn Văn Hải, Giám đốc Phát triển thị trường Công ty cổ phần Vinpearl chia sẻ: "Thực tế tâm lý chi tiêu đang thay đổi rõ rệt. Du khách có xu hướng rút ngắn kỳ nghỉ, ưu tiên điểm đến gần, đặt dịch vụ sát ngày hoặc săn các gói tiết kiệm".

Dù đối mặt với muôn vàn khó khăn, cộng đồng doanh nghiệp vẫn đang nỗ lực xoay xở để kìm hãm đà tăng giá, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Ông Tô Việt Thắng, Phó tổng giám đốc Vietjet Air, cho biết hãng đã triển khai hàng loạt biện pháp quản trị rủi ro như vận hành đội bay tiết kiệm nhiên liệu đến 20%, áp dụng công nghệ AI để tối ưu hóa chi phí đến từng chuyến bay và kiểm soát tải cung ứng. Tương tự ở mảng dịch vụ lưu trú, thay vì điều chỉnh giá niêm yết, các hệ thống lớn chọn cách gia tăng giá trị trọn gói. Ông Nguyễn Văn Hải khẳng định Vinpearl không có chủ trương tăng giá ở thời điểm hiện tại, đồng thời tiếp tục đẩy mạnh mô hình điểm đến tích hợp nhằm giúp du khách sử dụng đồng thời các dịch vụ lưu trú, vui chơi, ẩm thực tại một nơi, qua đó giữ chi phí kỳ nghỉ ở mức hợp lý nhất thay vì phải di chuyển nhiều.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhìn nhận những giải pháp tối ưu hóa nội bộ chỉ là bước phòng vệ mang tính ứng phó. Để tháo gỡ khó khăn tận gốc, vai trò điều tiết của cơ quan quản lý nhà nước là yếu tố then chốt. Đã có những ý kiến chuyên gia kiến nghị việc gỡ bỏ giá trần vé máy bay nội địa để các hãng có thêm dư địa điều tiết theo cơ chế cung cầu thị trường. Dù vậy, đứng trên góc độ vĩ mô, ông Hồ Minh Tấn, Phó cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam, phân tích đây chưa phải là thời điểm thích hợp để tháo dỡ rào cản này: "Việc điều chỉnh giá trần phải tuân theo quy định của luật Giá, cần thời gian và quy trình tương đối dài nên khó đáp ứng yêu cầu điều hành linh hoạt trong bối cảnh biến động nhanh của thị trường". Cơ quan quản lý lo ngại rằng nếu nới trần giá vé ngay lúc này, áp lực tài chính rất có thể sẽ lập tức đẩy sang phía hành khách, gây hệ lụy tiêu cực đến người dân. Thay vào đó, ưu tiên hàng đầu hiện nay là các chính sách hỗ trợ kịp thời như việc giảm thuế, phí liên quan đến nhiên liệu để các hãng hàng không có cơ sở lên kế hoạch khai thác dài hạn.

Ở một bình diện rộng hơn, nhiều chuyên gia nhận định thay vì chỉ quẩn quanh với bài toán chi phí, Việt Nam cần nhìn nhận bối cảnh hiện tại như một cơ hội để bứt phá. Giữa những biến động toàn cầu, sự an toàn và ổn định về chính trị, xã hội của Việt Nam chính là một "thỏi nam châm" có khả năng thu hút dòng khách quốc tế đang dịch chuyển. Nhấn mạnh tính cấp bách của thời cơ này, ông Nguyễn Quốc Kỳ, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Vietravel thẳng thắn nhìn nhận: "Điều tôi lo nhất lúc này không phải giá vé máy bay sẽ tăng lên bao nhiêu, giá tour còn chịu được tới bao giờ, mà là lo nhất mất cơ hội. Đây mới là lúc chúng ta phải giật được khách hàng về... Lúc này, quan điểm, tầm nhìn và chỉ đạo của Nhà nước là vô cùng quan trọng. Nhà nước kiến tạo, dẫn dắt".

Thách thức từ đà tăng giá nhiên liệu không đơn thuần là một cú sốc ngắn hạn, mà là một phép thử đối với sức bền và năng lực thích ứng của toàn bộ chuỗi cung ứng. Để giữ vững nhịp độ tăng trưởng, sự linh hoạt của doanh nghiệp cần được tiếp sức bởi hệ thống chính sách vĩ mô nhạy bén, song hành cùng một chiến lược quốc gia quyết liệt nhằm biến những rủi ro của thị trường thành động lực xác lập vị thế cạnh tranh mới.