Australia cấm mạng xã hội với trẻ, đâu là lời giải?

Cấm mạng xã hội có hiệu quả hay không?

Thượng viện Australia đang điều tra việc thực thi lệnh cấm mạng xã hội với trẻ dưới 16 tuổi, đồng thời chất vấn các nền tảng về việc làm thế nào để ngăn trẻ quay trở lại. Bởi dù Australia là quốc gia đầu tiên áp dụng lệnh cấm này, nhưng theo thống kê, sau 8 tháng, vẫn có khoảng 80% trẻ vị thành niên được cho là đang sử dụng mạng xã hội.

Thay vì nới lỏng quy định, Australia đang tính tới việc tăng gấp đôi mức phạt, lên tới 99 triệu đôla Australia đối với các nền tảng vi phạm. Những con số này cho thấy, để trẻ thực sự rời khỏi mạng xã hội có lẽ khó hơn nhiều so với việc đưa ra một lệnh cấm.

Với cơ quan quản lý Australia, chính sách đã có những dấu hiệu cho thấy hiệu quả ban đầu. Ở nhóm 14 đến 15 tuổi, tỷ lệ sử dụng mạng xã hội hàng ngày đã giảm từ 78% xuống 69%.

Tuy nhiên, cần thêm thời gian để đánh giá, bởi dữ liệu cho thấy việc sử dụng mạng xã hội vẫn rất phổ biến. Một nghiên cứu được AP dẫn lại cho thấy số trẻ vị thành niên vẫn sử dụng mạng xã hội là 85% sau 3 tháng. Theo số liệu của Cơ quan quản lý Australia, con số này sau 8 tháng vẫn còn 80%.

Trong khi đó, các nền tảng lại đưa ra một bức tranh khác. Meta cho biết đã vô hiệu hóa khoảng 756.000 tài khoản bị nghi thuộc về người dưới 16 tuổi. YouTube cho biết đã chặn khoảng 740.000 tài khoản. TikTok đã gỡ khoảng 550.000 tài khoản khi luật bắt đầu được thực thi và tiếp tục loại bỏ khoảng 24.000 tài khoản mỗi tháng.

Với các nền tảng, những con số này cho thấy họ đang thực hiện các biện pháp kiểm soát. Nhưng với cơ quan quản lý Australia, một tài khoản bị khóa chưa đồng nghĩa với việc một người dùng đã bị ngắt khỏi nền tảng. Hàng triệu tài khoản hoàn toàn có thể được tạo lại và trẻ vẫn tìm cách quay trở lại.

Đây cũng là lý do Australia đang tính tăng mức phạt tối đa lên 99 triệu đôla Australia, đồng thời trao thêm quyền cho cơ quan quản lý yêu cầu các nền tảng và bên cung cấp công nghệ xác minh tuổi cung cấp thông tin trong các cuộc điều tra.

Cấm trẻ hay buộc các nền tảng thay đổi?

Như vậy, Australia đang đứng trước một nghịch lý: Các nền tảng đã chặn hàng trăm nghìn tài khoản, nhưng trẻ em vẫn tìm được cách quay lại.

Điều đó cho thấy, chỉ kiểm soát người dùng có thể vẫn chưa đủ để giải quyết vấn đề. Từ đây, một câu hỏi khác được đặt ra: Liệu có nên yêu cầu chính các nền tảng phải thay đổi để tạo ra một môi trường an toàn hơn cho trẻ?

Với những thanh thiếu niên Australia, vấn đề không chỉ là các em có được phép sử dụng mạng xã hội hay không. Nhiều em cho rằng trách nhiệm bảo vệ trẻ khỏi nội dung độc hại trước hết phải thuộc về các công ty công nghệ.

Em Ela Menon - 16 tuổi nói: "Nên siết các công ty, chứ không phải chính những người trẻ. Các công ty phải làm tốt hơn và bị phạt nếu không làm".

Theo chuyên gia, thay vì chỉ yêu cầu trẻ tự bảo vệ mình, các nền tảng phải được thiết kế an toàn hơn ngay từ đầu.

Bà Julia Davidson - Đại học East London, Anh chia sẻ: "Các công ty công nghệ thực sự phải có trách nhiệm chăm sóc và bảo vệ người dùng. Họ cần chú trọng đến sự an toàn ngay từ khâu thiết kế sản phẩm, bảo đảm tính an toàn của sản phẩm và xây dựng những thiết kế phù hợp với từng nhóm độ tuổi khác nhau".

Cách tiếp cận này được gọi là "an toàn ngay từ thiết kế". Nền tảng có thể xác minh tuổi chặt chẽ hơn, hạn chế người lạ liên hệ với trẻ và giảm đề xuất những nội dung độc hại.

Những công cụ này không phải chưa tồn tại. Nhưng việc áp dụng chúng có thể va chạm với chính mô hình kinh doanh của mạng xã hội, vốn phụ thuộc nhiều vào thời gian sử dụng và mức độ tương tác.

Từ Australia, bài toán đang trở nên rõ hơn - đó là bảo vệ trẻ trên Internet có thể không chỉ là cấm trẻ sử dụng mạng xã hội, mà còn là buộc các nền tảng phải thay đổi cách họ thiết kế và vận hành những không gian này.

Không chỉ Australia, nhiều nước cũng đang tìm cách hạn chế trẻ em sử dụng mạng xã hội, từ giới hạn độ tuổi đến siết trách nhiệm của các nền tảng. Nhưng cách nào mới thực sự hiệu quả vẫn còn nhiều tranh luận. Bởi mục tiêu cuối cùng không chỉ là ngăn trẻ lên mạng, mà là làm sao để các em được an toàn hơn khi sử dụng Internet.