Australia phát hiện chế độ dinh dưỡng có thể làm giảm nguy cơ trầm cảm ở thanh thiếu niên

Mới đây, Đại học Sydney đã công bố kết quả nghiên cứu cho thấy những lựa chọn thực phẩm hằng ngày có thể liên quan không chỉ đến sức khỏe thể chất mà còn đến sức khỏe tinh thần của thanh thiếu niên, đặc biệt trong giai đoạn các em bắt đầu hình thành thói quen ăn uống độc lập. Nghiên cứu được đăng tải trên tạp chí khoa học Child and Adolescent Mental Health, với sự tham gia của 6.537 học sinh thuộc 71 trường trung học tại ba bang New South Wales, Queensland và Tây Australia.

Các học sinh được theo dõi từ lớp 7 đến lớp 10, với độ tuổi trung bình khoảng 12,5 khi bắt đầu nghiên cứu. Trong suốt bốn năm học trung học, các em tham gia khảo sát hằng năm về thói quen ăn uống và những vấn đề liên quan đến sức khỏe tinh thần. Kết quả cho thấy việc tiêu thụ thêm một phần trái cây mỗi ngày, không phân biệt loại trái cây, có liên quan đến mức nguy cơ xuất hiện triệu chứng trầm cảm thấp hơn 13% và nguy cơ xuất hiện triệu chứng lo âu thấp hơn 7% trong thời gian nghiên cứu. Lượng trái cây tiêu thụ trung bình của những người tham gia dao động từ 2 đến 2,5 phần mỗi ngày.

Đáng chú ý, nhóm nghiên cứu cũng phát hiện mối liên hệ theo chiều ngược lại đối với các loại đồ uống có đường. Theo đó, thanh thiếu niên thường xuyên tiêu thụ nhiều nước ngọt, đồ uống pha từ siro và nước uống thể thao có đường có nguy cơ xuất hiện các triệu chứng trầm cảm và lo âu cao hơn. Mối liên hệ này được ghi nhận ở cả học sinh nam và nữ, nhưng rõ rệt hơn ở nam giới, đặc biệt đối với các triệu chứng lo âu.

Tiến sĩ Lily Davidson, nghiên cứu viên sau tiến sĩ tại Trung tâm Matilda về nghiên cứu sức khỏe tinh thần và sử dụng chất gây nghiện thuộc Đại học Sydney, đồng thời là tác giả chính của công trình, cho biết tuổi vị thành niên là giai đoạn quan trọng để tìm hiểu mối quan hệ giữa dinh dưỡng và sức khỏe tinh thần. Điểm đáng chú ý của nghiên cứu là phương pháp theo dõi học sinh trong thời gian dài, thay vì chỉ đánh giá thói quen ăn uống và tình trạng sức khỏe tinh thần tại một thời điểm.

Theo các nhà khoa học, nhiều nghiên cứu trước đây chủ yếu sử dụng dữ liệu khảo sát tại một thời điểm, khiến việc xác định mối quan hệ về thời gian giữa chế độ dinh dưỡng và các vấn đề tâm lý gặp khó khăn. Chẳng hạn, khi một học sinh có chế độ ăn uống thiếu lành mạnh đồng thời xuất hiện triệu chứng lo âu hoặc trầm cảm, dữ liệu khảo sát tại một thời điểm không thể cho biết thói quen ăn uống xuất hiện trước hay những khó khăn về tâm lý đã ảnh hưởng đến lựa chọn thực phẩm.

Để tìm hiểu vấn đề này, nhóm nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ chương trình Health4Life của Trung tâm Matilda. Các nhà khoa học loại khỏi những phân tích tương ứng các học sinh đã có mức triệu chứng trầm cảm hoặc lo âu đạt ngưỡng được xác định ngay từ thời điểm bắt đầu nghiên cứu. Sau đó, nhóm tiếp tục theo dõi những học sinh chưa có triệu chứng ở mức cao để đánh giá liệu chế độ ăn uống có liên quan đến sự xuất hiện các triệu chứng trong những năm tiếp theo hay không. Cách tiếp cận này giúp làm rõ hơn trình tự thời gian giữa thói quen dinh dưỡng và những thay đổi về sức khỏe tinh thần, dù chưa đủ để chứng minh quan hệ nguyên nhân - kết quả.

Trong các cuộc khảo sát, học sinh cung cấp thông tin về lượng trái cây, rau củ thường ăn mỗi ngày và mức tiêu thụ đồ uống có đường. Khi phân tích dữ liệu, các nhà nghiên cứu cũng tính đến những yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả, bao gồm mức độ hoạt động thể chất, tuổi, giới tính và điều kiện kinh tế - xã hội. Việc xem xét đồng thời các yếu tố này nhằm hạn chế khả năng kết quả bị chi phối bởi những khác biệt giữa các nhóm học sinh.

Mặc dù ghi nhận mối liên hệ giữa việc ăn trái cây và nguy cơ xuất hiện triệu chứng trầm cảm, lo âu thấp hơn, nhóm nghiên cứu nhấn mạnh không nên hiểu kết quả theo hướng một loại thực phẩm riêng lẻ có thể ngăn ngừa hoặc điều trị các vấn đề sức khỏe tinh thần.

Tiến sĩ Davidson lưu ý nghiên cứu không khẳng định ăn một quả táo có thể phòng ngừa trầm cảm, cũng không kết luận uống một lon nước ngọt sẽ gây ra lo âu. Theo bà, sức khỏe tinh thần là vấn đề phức tạp, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau. Tuy nhiên, chế độ ăn uống là một phần trong đời sống hằng ngày mà thanh thiếu niên có thể thay đổi, vì vậy những phát hiện mới có ý nghĩa đối với việc nghiên cứu các biện pháp phòng ngừa.

Các kết quả cũng không đồng nghĩa mức giảm nguy cơ 13% đối với triệu chứng trầm cảm và 7% đối với triệu chứng lo âu sẽ xuất hiện ở mọi thanh thiếu niên khi tăng lượng trái cây tiêu thụ. Đây là những mối liên hệ được ghi nhận trong nhóm học sinh tham gia nghiên cứu, không phải mức hiệu quả đã được xác nhận của một biện pháp can thiệp dinh dưỡng.

Bên cạnh đó, công trình tập trung vào sự xuất hiện các triệu chứng trầm cảm và lo âu theo những ngưỡng đánh giá của nghiên cứu, không đồng nghĩa tất cả các trường hợp đều được chẩn đoán mắc rối loạn trầm cảm hoặc rối loạn lo âu. Kết quả đồng thời gợi mở hướng nghiên cứu tiếp theo nhằm xác định rõ hơn liệu những thay đổi có chủ đích trong chế độ ăn uống, đặc biệt là tăng tiêu thụ trái cây và giảm đồ uống có đường, có thể góp phần cải thiện sức khỏe tinh thần của học sinh hay không.

Trong khi chờ thêm bằng chứng về quan hệ nhân quả, nghiên cứu của Đại học Sydney nhấn mạnh giá trị của việc xem xét dinh dưỡng như một yếu tố trong bức tranh tổng thể về sức khỏe thanh thiếu niên, thay vì coi thực phẩm là giải pháp đơn lẻ đối với trầm cảm và lo âu.