Ba trụ cột hợp tác làm nên nền tảng 65 năm quan hệ hữu nghị Việt Nam - Cuba

Trên những cánh đồng trải dài ở tỉnh Pinar del Río, nơi nắng gió vùng Caribe gay gắt không khác nhiều so với các châu thổ nhiệt đới của Việt Nam, những thửa ruộng lúa đang dần ngả sang màu vàng óng. Đó không chỉ là màu của mùa gặt, mà còn là màu của một hành trình hợp tác bền bỉ, được vun đắp suốt hơn nửa thế kỷ giữa hai dân tộc Việt Nam và Cuba là mối quan hệ vượt qua khoảng cách địa lý, khác biệt thể chế, để gắn kết bằng lịch sử, lý tưởng và những hành động cụ thể.

Giống lúa VIBA – được ghép từ những âm tiết đầu trong tên hai quốc gia – là minh chứng sinh động cho tinh thần ấy. Được gieo trồng và chọn lọc qua hơn hai thập kỷ hợp tác nông nghiệp, VIBA không chỉ là một giống lúa thích nghi tốt với điều kiện thổ nhưỡng Cuba, mà còn là "hạt giống hữu nghị", nuôi sống hàng nghìn hộ gia đình nông dân, kỹ thuật viên và góp phần bảo đảm an ninh lương thực cho quốc đảo Caribe trong bối cảnh nhiều khó khăn kéo dài.

Những thước phim tư liệu quý giá về sự tham gia trực tiếp của người Việt Nam trong chiến dịch thu hoạch "10 triệu tấn" mía của Cuba vẫn còn nguyên giá trị lịch sử. Hình ảnh hàng trăm công nhân, sinh viên Việt Nam xuất hiện từ sáng sớm, mang theo cờ Tổ quốc, làm việc trật tự, kỷ luật trên cánh đồng mía đã trở thành ký ức khó quên. Trong hồi ức của lãnh tụ Cuba Fidel Castro, đó là "một khoảnh khắc vô cùng xúc động", khi tinh thần lao động của người Việt Nam gợi liên tưởng đến những trận tuyến nơi chiến trường khốc liệt - nhưng lần này là mặt trận sản xuất, vì sự phát triển chung.

Tinh thần đoàn kết ấy được Thủ tướng Phạm Văn Đồng khẳng định từ rất sớm, khi ông nhấn mạnh rằng trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc Việt Nam, các công nhân và cán bộ Cuba đã cùng Việt Nam xây dựng nên những công trình mang ý nghĩa quan trọng – "những bông hoa của tình hữu nghị Cuba - Việt Nam" bằng hàng loạt dự án cụ thể, từ nông nghiệp, giao thông đến giáo dục và đào tạo.

Nhiều năm sau, hợp tác nông nghiệp tiếp tục trở thành một trong những trụ cột quan trọng của quan hệ song phương. Trước yêu cầu chuyển đổi nền sản xuất lúa gạo, Việt Nam đã chia sẻ kinh nghiệm, công nghệ và giống lai chất lượng cao, giúp năng suất lúa tại nhiều vùng của Cuba tăng lên rõ rệt. Những con số đo đếm năng suất, những phép tính tỉ mỉ trên cánh đồng từng được ghi lại trong bộ phim tài liệu Hạt giống Hạnh phúc phản ánh sự kết hợp giữa tri thức khoa học và thực tiễn sản xuất, nơi các chuyên gia nông nghiệp Việt Nam trực tiếp đồng hành cùng nông dân Cuba.

Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam Đặng Hoàng Giang, các dự án hợp tác trong sản xuất lúa gạo, ngô và thủy sản không chỉ giúp Cuba từng bước bảo đảm an ninh lương thực, mà còn nhận được sự ghi nhận tích cực từ cộng đồng quốc tế. Bên cạnh đó, những khoản viện trợ gạo quy mô lớn của Việt Nam dành cho Cuba trong những thời điểm khó khăn luôn được nhân dân quốc đảo này trân trọng, coi như biểu hiện cụ thể của tình đoàn kết chân thành.

Ngày nay, những cánh đồng lúa vàng tại Pinar del Río hay Matanzas không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn là minh chứng cho tình cảm hữu nghị giữa hai dân tộc, như lời khẳng định của Chủ tịch nước Lương Cường và Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel Bermúdez.

Không chỉ dừng ở nông nghiệp, hợp tác Việt Nam - Cuba còn mở rộng sang nhiều lĩnh vực khác. Cuba từng hỗ trợ xây dựng các trại bò sữa tại Mộc Châu, trang trại gà đẻ trứng, tham gia xây dựng tuyến đường Hồ Chí Minh và nhiều công trình giao thông, hầm hào có ý nghĩa chiến lược trong giai đoạn 1965–1975. Những ký ức ấy vẫn được các nhân chứng lịch sử như Thiếu tướng Hoàng Anh Tuấn lưu giữ như một phần không thể tách rời của tình đoàn kết quốc tế.

Trong bối cảnh mới, hợp tác kinh tế - thương mại và đầu tư đang trở thành điểm nhấn quan trọng. Theo Thứ trưởng thứ nhất Bộ Ngoại giao Cuba Gerardo Peñalver Portal, Việt Nam hiện là nhà đầu tư lớn nhất châu Á và là đối tác thương mại lớn thứ hai của Cuba, với tổng vốn đầu tư vượt 160 triệu USD. Tại Đặc khu kinh tế Mariel, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã thành lập liên doanh, doanh nghiệp 100% vốn Việt Nam, hoạt động trong các lĩnh vực từ sản xuất hàng tiêu dùng, vật liệu xây dựng đến năng lượng tái tạo và nông nghiệp.

Đại sứ Việt Nam tại Cuba Lê Quang Long cho biết, hiện có 7 dự án của doanh nghiệp Việt Nam đang hoạt động tại đây, bất chấp những khó khăn kinh tế mà Cuba đang phải đối mặt do lệnh cấm vận kéo dài. Việc các doanh nghiệp Việt Nam không chỉ xuất khẩu mà trực tiếp sản xuất tại Cuba giúp nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của Việt Nam đối với sự phát triển của quốc đảo này.

Sau 65 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, hợp tác Việt Nam - Cuba đã phát triển sâu rộng trên mọi cấp độ, với ba trụ cột chính: chính trị - ngoại giao; kinh tế - thương mại và đầu tư; cùng với giao lưu nhân dân. Đặc biệt, chuyến thăm cấp Nhà nước tới Cuba của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vào tháng 9/2024 được xem là dấu mốc lịch sử, mở ra giai đoạn mới cho mối quan hệ đặc biệt giữa hai nước.

Từ những hạt giống lúa trên cánh đồng Pinar del Río đến các dự án đầu tư tại Mariel, từ ký ức chiến tranh đến hợp tác trong thời bình, Việt Nam và Cuba đã chứng minh rằng tình hữu nghị được nuôi dưỡng bằng những hành động bền bỉ.