Bắc Bộ, Trung Bộ nắng nóng tới hơn 40°C: Chuyên gia cảnh báo El Niño mới chớm hình thành

Áp thấp nóng phía Tây và gió phơn làm nền nhiệt tăng cao

Bắc Bộ và Trung Bộ đang bước vào đợt nắng nóng gay gắt diện rộng. Do ảnh hưởng của vùng thấp nóng phía Tây, trong ngày 25/5, Bắc Bộ có nắng nóng gay gắt trên diện rộng, nhiệt độ phổ biến 36 - 38°C, có nơi trên 39°C. Đáng chú ý, khu vực đồng bằng Bắc Bộ ghi nhận nền nhiệt cao nhất từ đầu mùa đến nay.

Tại Trung Bộ, nắng nóng gay gắt hơn do chịu thêm tác động của hiệu ứng gió phơn mạnh. Dọc khu vực từ tỉnh Thanh Hóa đến thành phố Đà Nẵng và phía Đông tỉnh Quảng Ngãi, nhiệt độ cao nhất phổ biến 38 - 40°C, có nơi trên 40°C. Phía Đông khu vực từ tỉnh Gia Lai đến tỉnh Lâm Đồng, nhiệt độ phổ biến 36 - 38°C.

Trao đổi với phóng viên VTV, ông Hoàng Phúc Lâm, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, cho biết đây là đợt nắng nóng thứ hai trong tháng 5/2026, có mức nhiệt cao hơn đợt nắng nóng từ ngày 13 đến 16/5.

Theo ông Hoàng Phúc Lâm, thống kê từ đầu mùa đến nay cho thấy nhiệt độ tại Bắc Bộ trong đợt này cao hơn đợt nắng nóng đầu tháng 4. Riêng khu vực Trung Bộ, mức nhiệt có thể vẫn thấp hơn một chút so với đợt nóng trước đó.

Dự báo trong những ngày tới, nắng nóng còn kéo dài đến ngày 27/5 ở Bắc Bộ và ngày 28/5 ở Trung Bộ. Với thời gian kéo dài thêm 2 - 3 ngày, nhiều nơi tại hai khu vực này sẽ ghi nhận mức nhiệt trên 40°C, một số nơi có thể lên 41 - 42°C.

Mức nhiệt này, theo chuyên gia khí tượng, tương đương đợt nắng nóng đầu tháng 4/2026. Điều đó cho thấy dù mới đầu mùa hè, nền nhiệt tại nhiều khu vực đã ở ngưỡng rất khắc nghiệt.

Lý giải nguyên nhân của đợt nắng nóng hiện nay, ông Hoàng Phúc Lâm cho biết hiện tượng El Niño mới chớm hình thành, chưa tác động nhiều đến thời tiết, khí hậu Việt Nam. Đợt nắng nóng lần này chủ yếu do áp thấp nóng phía Tây và hiệu ứng phơn từ địa hình dãy Trường Sơn, kết hợp với gió mùa Tây Nam.

Đây là những yếu tố trực tiếp làm nền nhiệt tăng cao tại Bắc Bộ và đặc biệt là Trung Bộ. Trong đó, hiệu ứng gió phơn làm không khí trở nên khô nóng hơn khi vượt qua địa hình, khiến nắng nóng tại dải Trung Bộ gay gắt hơn.

Thực tế từ đầu năm đến nay, thời tiết tại nhiều khu vực đã có những diễn biến đáng chú ý. Tại Nam Bộ, nắng nóng bắt đầu khá sớm, từ khoảng tháng 2 và tháng 3, sau đó duy trì kéo dài nhiều ngày. Dự báo từ nửa cuối tháng 5, nắng nóng tại khu vực này sẽ giảm dần, mưa có xu hướng tăng lên ở phía Nam.

Tại Bắc Bộ, nắng nóng cũng xuất hiện sớm từ đầu tháng 4/2026. Sau đó, các đợt không khí lạnh cường độ yếu tràn xuống, tranh chấp với khối không khí nóng, gây mưa đá diện rộng tại nhiều địa phương thuộc vùng núi, trung du và cả đồng bằng Bắc Bộ. Kích thước hạt đá ghi nhận trong thời gian qua khá lớn.

Theo ông Hoàng Phúc Lâm, đây là điểm đặc biệt của thời tiết đầu năm 2026: chuyển từ hình thái mưa nhiều sang nắng nóng xuất hiện dày đặc, kèm theo dông, lốc, mưa đá diện rộng ở Bắc Bộ.

El Niño chưa phải nguyên nhân trực tiếp của đợt nóng hiện nay

Dù được dự báo có khả năng tác động rõ hơn trong những tháng tới, El Niño chưa phải nguyên nhân trực tiếp gây ra đợt nắng nóng hiện nay.

Theo ông Hoàng Phúc Lâm, hiện tượng El Niño có khả năng rất cao xuất hiện từ khoảng tháng 6/2026 và duy trì liên tục đến hết năm, thậm chí kéo dài sang đầu năm 2027. Đáng chú ý, có khoảng 20 - 25% khả năng El Niño đạt cường độ mạnh đến rất mạnh.

Dưới tác động của El Niño, thiên tai năm nay chủ yếu nghiêng về nắng nóng, khô hạn và ít mưa. Cao điểm nắng nóng ở Bắc Bộ được dự báo rơi vào tháng 6, trong khi Trung Bộ tập trung vào tháng 7 và tháng 8.

Trong các tháng mùa hè tới, khi El Niño mạnh hơn và tác động rõ rệt hơn, nhiệt độ trên phạm vi toàn quốc được nhận định sẽ cao hơn trung bình phổ biến từ 0,5 - 1,5°C. Nắng nóng có khả năng xảy ra nhiều hơn và gay gắt hơn so với năm 2025.

Cùng với đó, tình hình mưa bão năm nay có xu hướng ít hơn trung bình. Kéo dài về cuối năm 2026 và đầu năm 2027, nguy cơ thiếu nước, hạn hán và xâm nhập mặn được cảnh báo ở mức cao.

Về mùa mưa, Bắc Bộ vẫn có mưa khá nhiều trong tháng 8. Tuy nhiên, tại khu vực miền Trung, trong chính mùa mưa các tháng 9, 10, 11, lượng mưa dự báo không nhiều. Vì vậy, lượng mưa lớn, nguồn nước và đỉnh lũ ở miền Trung năm nay có thể thấp hơn nhiều so với năm 2025.

Mưa ít, lũ nhỏ không đồng nghĩa với ít rủi ro. Khi nguồn nước bổ sung cho sông, hồ và hệ thống thủy lợi suy giảm, nguy cơ thiếu nước, hạn hán và xâm nhập mặn sẽ tăng lên vào cuối năm 2026 và đầu năm 2027, đặc biệt tại các tỉnh phía Nam.

Không chỉ gây áp lực về nhiệt độ, nắng nóng gay gắt còn làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các hiện tượng thời tiết nguy hiểm sau những giờ nắng mạnh. Theo ông Hoàng Phúc Lâm, mưa dông mạnh vào buổi chiều, còn gọi là dông nhiệt, thường xảy ra sau thời gian ban ngày nắng nóng, nhiệt độ cao và độ ẩm tăng dần.

Hiện tượng này thường xuất hiện trong những ngày nhiệt độ đạt 35 - 37°C. Thời điểm hiện tại, khu vực cần đặc biệt lưu ý về mưa dông buổi chiều là vùng núi, trung du Bắc Bộ và vùng núi khu vực từ tỉnh Thanh Hóa đến thành phố Huế. Riêng Nam Bộ đã bước vào mùa mưa nên nguy cơ dông buổi chiều càng cao hơn.

Với điều kiện nắng nóng rõ rệt và nhiệt độ cao như hiện nay, khả năng xảy ra mưa đá không cao. Tuy nhiên, nguy cơ dông, lốc, sét và mưa lớn cục bộ gây ngập úng, lũ quét, sạt lở vẫn rất lớn trên hầu khắp cả nước trong các tháng 5, 6, 7 và 8.

Những cảnh báo trên cho thấy nắng nóng hơn 40°C hiện nay trước hết xuất phát từ tác động trực tiếp của áp thấp nóng phía Tây, gió phơn và gió mùa Tây Nam. Tuy nhiên, trong xu thế những tháng tới, El Niño có thể làm nền nhiệt cao hơn, nắng nóng gay gắt hơn và nguy cơ khô hạn rõ hơn.

Vì vậy, người dân cần chủ động phòng tránh rủi ro do nắng nóng kéo dài. Các địa phương sớm tính toán phương án bảo đảm nước sinh hoạt, nước sản xuất và chủ động ứng phó với nguy cơ thiếu nước, hạn hán, xâm nhập mặn trong giai đoạn cuối năm 2026, đầu năm 2027.