Bão giá nhiên liệu "thổi bay" 100 tỷ USD của ngành hàng không

Ngành hàng không toàn cầu đang bước vào một thời kỳ đầy "thách thức và khó đoán" khi cuộc khủng hoảng năng lượng do xung đột tại Trung Đông tạo ra cơn chấn động lớn đối với chi phí vận hành. Kể từ khi cuộc chiến nổ ra vào cuối tháng 2 và eo biển Hormuz bị phong tỏa vào tháng 3, nguồn cung dầu mỏ toàn cầu đã bị siết chặt, đẩy giá dầu thô vượt mức 100 USD mỗi thùng. Hệ lụy tất yếu là sự gia tăng phi mã của giá nhiên liệu hàng không, với mức tăng lên tới 103% chỉ trong tháng 3 so với tháng trước đó. 

Tại hội nghị thường niên của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) diễn ra ở Rio de Janeiro (Brazil), Tổng giám đốc Willie Walsh đã đưa ra những con số vô cùng đáng báo động về viễn cảnh tài chính của ngành. Theo đó, giá nhiên liệu bay trung bình trong năm nay được dự báo sẽ cao hơn 70% so với năm 2025. Cú sốc giá cả này dự kiến sẽ cộng thêm khoản chi phí khổng lồ lên tới 100 tỷ USD vào hóa đơn nhiên liệu tập thể của toàn bộ các hãng bay trên thế giới trong năm nay. Tính đến tuần kết thúc vào ngày 5 tháng 6, giá nhiên liệu bay vẫn đang neo ở mức cao hơn 62,4% so với cùng kỳ năm ngoái. Đối với một ngành công nghiệp vốn đang vận hành với "biên lợi nhuận mỏng như tờ giấy", việc hóa đơn nhiên liệu tăng phi mã thực sự là một rủi ro mang tính sống còn đối với rất nhiều doanh nghiệp.

Sự gia tăng đột biến của chi phí vận hành đã giáng một đòn mạnh vào bức tranh tài chính chung. IATA, tổ chức đại diện cho hơn 370 hãng bay và chiếm 85% lưu lượng hàng không toàn cầu, đã phải ngậm ngùi hạ thấp triển vọng kinh doanh. Lợi nhuận ròng toàn ngành trong năm 2026 được dự đoán sẽ giảm mạnh một nửa, chỉ còn 23 tỷ USD so với mức 43 đến 45 tỷ USD đạt được trong năm 2025. Tỷ suất lợi nhuận ròng cũng theo đó mà thu hẹp đáng kể, từ 4,2% xuống vỏn vẹn 2,0%.

Trước áp lực chi phí khổng lồ, việc tăng giá vé máy bay là điều kiện bắt buộc để các hãng hàng không tồn tại. Ông Willie Walsh nhấn mạnh một thực tế cay đắng: "Giá dầu cao tất yếu sẽ đồng nghĩa với giá vé cao hơn. Hoàn toàn không có cách nào để tránh được điều đó". Sự điều chỉnh chi phí này dự kiến sẽ tác động không đồng đều đến các phân khúc khách hàng. Theo Giám đốc điều hành British Airways Sean Doyle, hành khách bay các chặng dài và khách hạng thương gia sẽ là những người phải gánh chịu phần lớn mức tăng giá vé. Dù vậy, các cuộc khảo sát của IATA cho thấy hành khách dường như đã chuẩn bị trước tâm lý cho cú sốc này, với 86% người được hỏi cho rằng giá vé sẽ tăng theo đà tăng của giá dầu và 49% dự kiến sẽ chi tiêu nhiều hơn cho việc đi lại trong năm nay. Vấn đề lớn nhất được đặt ra lúc này là khách du lịch và các nhà mạng sẽ chịu đựng mức chi phí kết nối đắt đỏ này trong bao lâu.

Mức chi phí nhiên liệu tăng cao đang khoét sâu vết thương tài chính của hàng loạt hãng bay, đặc biệt là những doanh nghiệp chưa kịp phục hồi hoàn toàn sau đại dịch Covid-19 và các hãng đang hoạt động tại khu vực Vùng Vịnh. Tại Mỹ, hóa đơn nhiên liệu của các hãng hàng không trong tháng 3 đã đội lên 5,06 tỷ USD, tăng 56,4% so với tháng 2 và cao hơn 30% so với cùng kỳ năm 2025. Áp lực khủng khiếp này đã dẫn đến những hậu quả nhãn tiền, điển hình là việc hãng hàng không Spirit Airlines của Mỹ đã đột ngột phải ngừng mọi hoạt động hồi tháng 5. Ông Walsh nhận định đây là một trong những nạn nhân đầu tiên của cuộc xung đột, do doanh nghiệp không thể chống chịu được sức ép từ khoản chi phí nhiên liệu quá lớn. Tại châu Âu, hãng hàng không giá rẻ EasyJet đã báo lỗ trước thuế lên tới 552 triệu bảng Anh trong nửa đầu năm tài chính kết thúc vào tháng 3 và phải gánh thêm 25 triệu bảng chi phí nhiên liệu chỉ riêng trong tháng 3. Hãng hàng không quốc gia Đức Lufthansa cũng dự kiến sẽ phải chi trả thêm khoản tiền khổng lồ 1,7 tỷ euro (tương đương 1,96 tỷ USD) chi phí nhiên liệu trong năm nay, buộc tập đoàn này phải công bố hủy bỏ tới 20.000 chuyến bay trong sáu tháng tới để tiết kiệm. Tổng giám đốc của Ryanair, ông Michael O'Leary cảnh báo nếu giá dầu tiếp tục neo ở mức 150 USD mỗi thùng trong các tháng 7, 8 và 9, hàng loạt hãng hàng không châu Âu khác sẽ lâm vào cảnh khó khăn tài chính và nguy cơ phá sản là hoàn toàn có thể xảy ra.

Bên cạnh "bão giá", ngành hàng không toàn cầu còn đang phải đối mặt với nhiều rào cản bủa vây. Sự gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu đã gây chậm trễ bàn giao máy bay, tạo thiệt hại lên tới 11 tỷ USD trong năm 2025 với hơn 18.000 đơn hàng còn đang tồn đọng. Hành khách du lịch châu Âu trong mùa hè này cũng phải chuẩn bị tinh thần cho việc chờ đợi kéo dài tại các trạm kiểm soát do hệ thống xuất nhập cảnh mới (EES) của Liên minh Châu Âu bắt đầu được triển khai. Việc lấy dữ liệu sinh trắc học khiến thời gian xử lý thủ tục tăng mạnh từ 20 giây lên 90 giây cho mỗi hành khách. Phó chủ tịch IATA phụ trách châu Âu Rafael Schvartsman cảnh báo điều này sẽ tạo ra nguy cơ xếp hàng dài vô cùng nghiêm trọng tại các sân bay. Dù đang bị bủa vây bởi muôn vàn giông bão, lưu lượng giao thông toàn cầu của ngành hàng không vẫn duy trì dự báo tăng trưởng 2%. Tuy nhiên, để có thể sống sót và vượt qua khoản hóa đơn nhiên liệu trị giá trăm tỷ đô, các hãng hàng không chắc chắn sẽ phải viện đến những chiến lược sinh tồn quyết liệt nhất.