Bạo lực học đường và những khoảng trống tâm lý: Góc nhìn từ vở nhạc kịch “Vết xước”

Những biểu hiện này được phản ánh trong vở nhạc kịch hiện đại “Vết xước” của tác giả Trần Mỹ Trang; NSND Trần Ngọc Giàu và Trần Đàm Công Ninh dàn dựng, qua câu chuyện của học sinh ở cả hai phía: người bắt nạt và người bị bắt nạt.

Khoảng trống tâm lý từ hai phía

Việc phát tán hình ảnh nhục mạ nhân vật Phương (một học sinh nghèo, học giỏi) trên không gian mạng đã biến vụ việc bạo lực học đường từ một sự cố nội bộ thành cuộc khủng hoảng kéo dài, tước đoạt hoàn toàn quyền kiểm soát hình ảnh cá nhân của nạn nhân. Tình trạng của Phương càng trở nên bế tắc khi áp lực tâm lý từ trường học không được gia đình lắng nghe và giải tỏa kịp thời, dẫn đến sự cô lập toàn diện về cả thể chất lẫn tinh thần.

Ở tuyến nhân vật đối lập, Nam Thư, người dẫn đầu nhóm bắt nạt, cũng lớn lên trong gia đình thiếu vắng hơi ấm của Mẹ, nơi tiền bạc và bạo lực dùng làm công cụ giải quyết vấn đề. Một đứa trẻ gây tổn thương cho người khác có thể cũng đang chịu tổn thương trong chính môi trường sống của mình.

Đặt hai nhân vật cạnh nhau, vở diễn gợi ra mối liên hệ giữa cách ứng xử trong gia đình và hành vi của trẻ ngoài xã hội.

Từ sân khấu đến đối thoại trong trường học

Theo ông Hà Quốc Cường, Giám đốc Nhà hát Kịch TP Hồ Chí Minh, phát triển các tác phẩm hướng đến giáo dục, giàu tính nhân văn và gắn với vấn đề xã hội là một định hướng của nhà hát. Với vở diễn này, đơn vị muốn đưa các vấn đề bắt nạt học đường, bạo lực mạng, tổn thương tâm lý và quan hệ gia đình đến gần hơn với học sinh và công chúng.

Nhà hát đã có các hoạt động tiếp cận khán giả trẻ như chương trình “Giáo dục di sản văn hóa dành cho học sinh tại khu vực 3 - TP Hồ Chí Minh”. Thời gian tới, nhà hát mong muốn phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo, các trường học để đưa những tác phẩm phù hợp, trong đó có “Vết xước”, đến với học sinh qua suất diễn theo chủ đề, trao đổi sau buổi diễn hoặc hoạt động kỹ năng sống.

Hướng tiếp cận này cần dựa trên độ tuổi, đặc điểm tâm lý của học sinh và điều kiện từng trường. Nếu chỉ dừng ở việc đưa học sinh đến xem, khả năng chuyển hóa câu chuyện nghệ thuật thành nhận thức và hành vi trong đời sống vẫn là câu hỏi cần tiếp tục đặt ra.

Sân khấu không thể thay thế vai trò của gia đình, nhà trường hay chuyên gia tâm lý. Tuy nhiên, trong hoạt động giáo dục có định hướng, tác phẩm nghệ thuật có thể tạo thêm không gian để học sinh nhìn lại cách ứng xử, hiểu cảm xúc của người khác và biết khi nào cần tìm kiếm sự trợ giúp.

Từ thực tế đến trách nhiệm của gia đình, nhà trường và cộng đồng

Những vấn đề này không chỉ có trên sân khấu. Tháng 5/2026, hai bị can sinh năm 2010 bị khởi tố vì hành hung bạn học rồi quay clip đăng mạng xã hội tại Phú Thọ; tại Lâm Đồng, cơ quan điều tra khởi tố một nam sinh 14 tuổi trong vụ nam sinh lớp 8 tự tử.

Dưới góc độ của một khán giả trực tiếp theo dõi vở diễn và là người làm công tác an toàn trật tự xã hội, Thiếu tá Huỳnh Đỗ Tấn Thịnh (Trung tâm chỉ huy, Phòng tham mưu, Công an TP Hồ Chí Minh) chia sẻ về trách nhiệm đồng hành cùng con trẻ: Việc đưa con đến trường không đồng nghĩa với giao toàn bộ trách nhiệm giáo dục cho nhà trường. Gia đình phải là nền móng vững chắc thông qua cách ứng xử hàng ngày của cha mẹ. Thay vì vội vàng phán xét, người lớn cần dành những cuộc trò chuyện thực sự để lắng nghe, thấu hiểu xem ở lớp con có buồn hay bị cô lập hay không. Đừng đợi đến khi con mang một vết xước rồi mới bắt đầu ngồi lại.