Bất thường tình trạng hàng trăm cây rừng tự nhiên bị đầu độc bằng lỗ khoan tại núi Hang Bò

Đối với nhiều cộng đồng dân cư miền núi, rừng không chỉ đơn thuần là tài nguyên sinh thái vô giá mà còn gắn bó trực tiếp với nguồn nước sinh hoạt, sinh kế lâu dài và đời sống hằng ngày của bà con. 

Tuy nhiên, thời gian qua tại khu vực núi Hang Bò, xã Minh Hòa, tỉnh Phú Thọ, người dân địa phương liên tục phản ánh tình trạng hàng loạt cây gỗ tự nhiên có dấu hiệu bị tác động bất thường rồi khô héo, chết dần một cách xơ xác. 

Theo phản ánh của anh Hà Văn Đào, một người dân trú tại Khu 1 Tân Thành, xã Minh Hòa, những cây gỗ lớn ở khu vực rừng đầu nguồn đã bị đối tượng xấu khoan vào thân và bơm thuốc độc dẫn đến chết khô; trong đó có rất nhiều cây cổ thụ và đại thụ. 

Để chứng minh cho thực trạng này, các hộ dân phía dưới chân núi đã dẫn lực lượng phóng viên tiếp cận hiện trường nằm cheo leo gần đỉnh núi sau hơn hai giờ đồng hồ men theo các triền núi dốc. 

Tại vạt rừng này, dù nhìn tổng thể vẫn còn màu xanh theo từng lớp cây mọc, nhưng sự bền vững của hệ sinh thái đang bị đe dọa nghiêm trọng trước những hành vi xâm hại tinh vi của con người.

Ghi nhận thực tế tại hiện trường cho thấy trên thân và gốc các cây bị héo úa xuất hiện chi chít những lỗ tròn rỗng sâu khoảng 10 centimet, hoàn toàn không phải do sâu bọ gây ra. Người dân phát hiện có hai loại chất lỏng màu xanh và màu trắng đổ tràn ra từ các lỗ khoan này, nghi là hóa chất cực độc có khả năng dẫn thuốc từ dưới rễ chết ngược lên trên khiến cây trút lá nhanh chóng. Thậm chí, một số gốc cây có từ 20 đến 40 lỗ khoan, tổng cộng một cây có thể chịu đến dưới 100 lỗ đục phá. 

Chị Nguyễn Thị Bích Nguyên, người dân Khu 1 Tân Thành chia sẻ, do cây vẫn đứng thẳng, không bị cưa cắt hạ đổ nên ban đầu rất khó phát hiện; chỉ đến khi lên rừng thấy lá cây rụng đồng loạt, bà con đi bới kiểm tra gốc cây thì mới khẳng định có sự tác động phá hoại của con người với số lượng cây bị hại nhiều không thể đếm xuể. 

Quá trình tuần tra, anh Hà Văn Đào còn phát hiện các vệt phôi gỗ rơi ra tại gốc, khi mang mũi khoan cỡ kích thước từ 8 đến 10 milimet của dòng máy khoan pin ra ướm thử thì hoàn toàn trùng khớp với các dấu vết để lại. 

Mặc dù các cây gỗ bị bức tử không nằm trong danh mục gỗ quý hiếm bị cấm khai thác, nhưng hành vi huỷ hoại này hết sức bất thường khi toàn bộ các lỗ khoan ở gốc và rễ sau khi bơm hóa chất đều đã được ngụy trang, bịt kín lại bằng những mẩu cành cây khô nhằm che mắt lực lượng chức năng và người dân.

Làm việc với phóng viên về thực trạng nhức nhối này, lãnh đạo Hạt Kiểm lâm huyện Yên Lập thuộc Chi cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm tỉnh Phú Thọ xác nhận qua công tác kiểm tra, xác minh thực tế, cơ quan chức năng khẳng định có tình trạng cây rừng bị xâm hại với số lượng bị tác động là khoảng hơn 100 cây thân gỗ. 

Tuy nhiên, toàn bộ diện tích vạt rừng có số cây bị khoan đục, tác động này đều nằm hoàn toàn bên trong phạm vi ranh giới 14,5 hecta đất rừng của Công ty Cổ phần đá Hoàng Sơn, doanh nghiệp đã được Ủy ban Nhân dân tỉnh Phú Thọ cấp phép chính thức để tổ chức thực hiện các hoạt động khai thác đá. 

Ông Đỗ Mạnh Hiệp, Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm huyện Yên Lập cho biết, việc hàng trăm cây rừng tự nhiên bị phá hoại bằng hình thức khoan đục này đã gây thiệt hại trực tiếp về mặt tài sản của Công ty Cổ phần đá Hoàng Sơn sau khi doanh nghiệp được Ủy ban Nhân dân tỉnh Phú Thọ cấp phép hoạt động tại khu vực. 

Hiện tại, vụ việc bất thường này vẫn đang tiếp tục được các cơ quan chức năng phối hợp làm rõ nhằm xác định đối tượng tác động, đồng thời giải quyết dứt điểm mối lo ngại của cộng đồng dân cư địa phương khi diện tích rừng đầu nguồn gắn liền với nguồn nước sinh hoạt hằng ngày đang bị đe dọa xâm hại.

Người dân vùng cao Minh Hòa sống trong bất an, lo sợ nguồn nước sinh hoạt bị nhiễm độc sau vụ bức tử rừng

Liên quan đến vụ việc hàng loạt cây rừng tự nhiên tại núi Hang Bò, xã Minh Hòa, tỉnh Phú Thọ bị xâm hại nghiêm trọng, lãnh đạo Công an xã Minh Hòa cung cấp thông tin, phía doanh nghiệp khai thác đá trên địa bàn là Công ty Cổ phần đá Hoàng Sơn đã khẳng định không liên quan đến vụ việc kể trên, đồng thời chính doanh nghiệp này cũng là bên bị thiệt hại trực tiếp về mặt tài sản. 

Cho đến thời điểm hiện tại, mặc dù các cơ quan chức năng vẫn chưa có kết luận chính thức về nguyên nhân khiến nhiều cây rừng chết bất thường, nhưng đối với hàng trăm hộ dân sinh sống dưới chân núi Hang Bò, điều họ cảm nhận rõ ràng nhất lúc này là nỗi lo sợ về nguồn nước sinh hoạt ngày càng hiện hữu và thắt chặt hơn. 

Nguyên nhân là do phần lớn các cây cổ thụ bị tác động, khoan đục đều nằm tập trung ở khu vực trên núi đá, nơi vốn được xem như vùng giữ nước, tích nước tự nhiên cốt lõi cho toàn bộ khu dân cư phía dưới chân núi.

Nguồn sống chính của bà con khu vực này là nguồn nước ngầm quý giá chảy ra từ chính khu rừng tự nhiên mọc trên núi đá Hang Bò. Chị Nguyễn Thị Bích Nguyên, người dân Khu 1 Tân Thành, xã Minh Hòa lo ngại chỉ tay vào dòng nước chảy ra từ khe đá, cho biết đây là nguồn nước duy nhất để bà con sinh sống ngay sát chân núi duy trì cuộc sống, nhưng từ khi trên đỉnh núi xuất hiện hiện tượng cây bị khoan đục thì nguồn nước vốn rất to trước đây nay đã bị suy giảm mạnh, chỉ còn lại rất ít. 

Sự quý giá của những dòng nước này thể hiện rõ qua các công cụ tự chế thô sơ được người dân đấu nối chằng chịt vào các khe đá để chắt chiu, dẫn nước về sinh hoạt, ăn uống và phục vụ tưới tiêu đồng ruộng cho mấy trăm hộ dân. 

Do lượng nước ngày càng suy giảm nghiêm trọng, người dân tại Khu 1 Tân Thành phải chắt chiu từng giọt nước ngầm nhỏ giọt, chia nhau đường dây dẫn để sử dụng theo kiểu nhà này đầy bể thì nhường lại cho nhà hàng xóm phía dưới vào lấy. 

Anh Hà Văn Cường và anh Hà Văn Niên, người dân địa phương xót xa chia sẻ, việc tìm kiếm nguồn nước đầu nguồn ở vùng cao vốn đã cực kỳ khó khăn, năm trước nước từ núi đá còn chảy tràn trề nhưng năm nay nước ra nhỏ giọt khiến bà con vô cùng sợ hãi, lo lắng.

Nỗi sợ hãi tức thì của người dân đang dần biến thành nỗi lo thường trực khi chứng kiến những vạt rừng tự nhiên, nơi có những cây cổ thụ phải mất đến hàng trăm năm mới mọc lên được, đang bị đầu độc, bóp nghẹt. Đối với người dân bản địa, mất đi rừng cũng đồng nghĩa với việc mất đi báu vật, mất đi nguồn sống của hàng nghìn nhân khẩu phía dưới vì có rừng thì mới giữ được nước. 

Anh Hà Văn Đào tha thiết bày tỏ mong muốn các cơ quan chức năng giữ lại cây để bảo vệ nguồn nước cho hàng nghìn hộ dân, bởi nếu cây chết đi thì nguồn nước cũng sẽ tiêu tán. 

Chị Nguyễn Thị Bích Nguyên xót xa ví vạt rừng tự nhiên này như lá phổi xanh, như nguồn sống chính thức của toàn thể cộng đồng, và cảm giác lá phổi ấy đang bị bóp nghẹt khi rừng đầu nguồn bị bức tử. 

Do đặc thù địa hình miền núi còn gặp nhiều khó khăn, hệ thống cấp nước sạch nông thôn hiện vẫn chưa được triển khai tới các hộ dân tại Khu 1 Tân Thành, xã Minh Hòa, khiến họ hoàn toàn phụ thuộc vào nguồn nước tự nhiên từ núi đá. 

Từ khi xảy ra vụ việc hàng loạt cây rừng bị khoan thân chết bất thường, nỗi lo thiếu nước chưa qua thì một mối hiểm họa đáng sợ khác lại ập đến khiến người dân đứng ngồi không yên; đó chính là nỗi sợ hãi về việc lượng hóa chất độc hại được các đối tượng dùng để bơm vào gốc cây sẽ theo dòng nước ngầm trôi xuống phía dưới chân núi, gây nhiễm độc nguồn nước ăn uống hằng ngày của cả vùng.

Phú Thọ: Cần làm rõ khoảng cách giữa ký ức cộng đồng và hồ sơ pháp lý trong vụ việc xâm hại rừng tự nhiên tại xã Minh Hòa

Mọi nỗi lo ngại về nguy cơ nguồn nước bị nhiễm độc hiện vẫn chỉ là những phỏng đoán từ phía người dân địa phương sinh sống dưới chân núi Hang Bò, xã Minh Hòa, tỉnh Phú Thọ và chưa có căn cứ pháp lý để khẳng định. 

Tuy nhiên, mối liên hệ khăng khít giữa hệ sinh thái rừng tự nhiên với nguồn nước ngầm lại hoàn toàn có cơ sở khoa học rõ ràng, đã được nhiều công trình nghiên cứu về sinh thái học ghi nhận. 

Về mặt khoa học, rừng tự nhiên được hình thành thông qua các quá trình tự nhiên lâu đời, sở hữu sự đa dạng loài vô cùng phong phú và đóng vai trò sinh thái đặc biệt quan trọng khi hoạt động như một "nhà máy nước" sinh học khổng lồ để giữ nước, điều hòa môi trường sống. 

Cụ thể, tầng lá rậm rạp của cây rừng đóng vai trò như một chiếc ô che chắn tự nhiên, làm giảm đáng kể vận tốc cũng như lực va đập trực tiếp của các hạt mưa khi rơi xuống, từ đó ngăn chặn hiệu quả tình trạng đất bị bào mòn bề mặt. 

Phía dưới, lớp cành rơi, lá rụng và thảm thực vật mặt đất hoạt động giống như một miếng bọt biển khổng lồ, góp phần hút và giữ lại một lượng lớn nước mưa để ngăn chặn các hiện tượng lũ quét nguy hiểm. 

Đồng thời, hệ thống rễ của các cây cổ thụ ăn sâu vào lòng đất sẽ tạo ra các khe hở và ống dẫn tự nhiên, giúp dẫn nước mưa ngấm sâu xuống các tầng địa chất bên dưới để bổ sung trực tiếp vào nguồn nước ngầm; lượng nước này sau đó sẽ rỉ ra từ từ vào các khe suối, giúp duy trì dòng chảy ổn định ngay cả trong những mùa khô hạn khốc liệt. 

Nhờ vào cơ chế điều hòa khép kín bền vững này, rừng tự nhiên đóng vai trò thiết yếu để bảo vệ, duy trì an ninh nguồn nước cho môi trường và đời sống con người; bởi vậy đối với cộng đồng dân cư miền núi, bảo vệ rừng không chỉ là bảo vệ hệ sinh thái, mà chính là bảo vệ an ninh nguồn nước và sinh kế lâu dài của cả cộng đồng.

Xuất phát từ vai trò sống còn đó, nỗ lực bảo vệ từng gốc cây, từng khoảng rừng tại xã Minh Hòa từ lâu đã trở thành trách nhiệm chung của cả cộng đồng dân cư dưới sự chứng kiến của cơ quan chức năng. 

Cụ thể, dựa trên biên bản giao nhận khoán bảo vệ rừng từng được Ủy ban Nhân dân xã Ngọc Lập cũ ký kết với cộng đồng dân cư Tân Thành 1 dưới sự chứng kiến của cán bộ kiểm lâm và cán bộ lâm nghiệp xã, người dân được giao khoán bảo vệ 39,2 hecta diện tích rừng sản xuất là rừng tự nhiên trên địa bàn. 

Anh Hà Ngọc Luyến, Tổ trưởng Tổ bảo vệ rừng sản xuất là rừng tự nhiên — người đại diện cộng đồng đứng tên ký vào biên bản giao khoán năm xưa chia sẻ, là những người sống gần cánh rừng nhất nên khi có bất kỳ sự việc gì xảy ra, các thành viên đều có mặt ngay lập tức; dù nhận nhiệm vụ đầy áp lực trước sự tin tưởng của bà con nhưng tổ vẫn luôn quyết tâm giữ rừng. 

Anh Hà Văn Niên, thành viên của tổ khẳng định đây là rừng đầu nguồn từ trước đến giờ, nếu người dân không có ý thức bảo vệ cao thì vạt rừng này không thể tồn tại đến hôm nay. Ý thức bảo vệ rừng ấy cứ thế được truyền đời qua từng thế hệ và trở thành truyền thống tốt đẹp của làng; hiện tại tổ bảo vệ rừng gồm bốn thành viên, thực hiện chia lịch tuần tra, giám sát nghiêm ngặt trong tháng bất kể ngày nắng hay ngày mưa trơn trượt, đối mặt với nhiều nguy hiểm từ rắn rết, muỗi vắt. 

Dù khoản thù lao nhận được cho cả một năm giữ rừng chỉ vỏn vẹn 150 ngàn đồng cho mỗi hecta — nghĩa là với 39,2 hecta được giao, tính ra mỗi thành viên chỉ nhận được hơn 1 triệu đồng cho cả năm trời, mức kinh phí không bằng một nửa ngày công lao động — nhưng vì tinh thần giữ rừng và giữ nguồn nước sinh hoạt, các thành viên vẫn tự nguyện gánh vác trách nhiệm.

Gắn bó thường xuyên với rừng, từng gốc cây đã hằn sâu trong trí nhớ của các thành viên tổ bảo vệ và dựa vào thâm niên này, họ hoàn toàn quả quyết vị trí các cây cổ thụ bị xâm hại nằm hoàn toàn trong diện tích 39,2 hecta rừng tự nhiên đã được giao khoán bảo vệ cho cộng đồng từ trước đến nay theo đúng bản đồ, hoàn toàn không có sự nhầm lẫn. 

Trái ngược với sự khẳng định của người dân, ông Đỗ Mạnh Hiệp, Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm huyện Yên Lập thuộc Chi cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm tỉnh Phú Thọ cho biết, vị trí các cây rừng bị tác động đều nằm trong ranh giới của mỏ khai thác đá thuộc Công ty Cổ phần Đá Hoàng Sơn đã được Ủy ban Nhân dân tỉnh cấp phép và việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất đã được thực hiện từ năm 2014. 

Ông Hiệp thông tin thêm, đối với diện tích 14,5 hecta đất rừng sản xuất mà Công ty Cổ phần Đá Hoàng Sơn được cấp phép, hiện trạng đa số là diện tích đất chưa sử dụng, trong đó có những diện tích đất trồng cây nhưng thực tế là đá hoặc diện tích đất có đá, cũng như các bãi chăn thả trâu bò bỏ hoang do Ủy ban Nhân dân xã Minh Hòa quản lý. 

Từ các dữ liệu này, một giả thiết được đặt ra là nếu việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất giao cho doanh nghiệp khai thác khoáng sản được thực hiện hoàn toàn đúng quy định pháp luật, đồng thời các thành viên tổ bảo vệ rừng cũng nhớ chính xác vị trí khoảnh rừng được giao khoán, thì mọi nguồn cơn của sự việc chỉ bắt đầu từ những tác động chưa rõ nguyên nhân của con người.

Trong một diễn biến liên quan, theo thông tin do lực lượng Công an xã Minh Hòa cung cấp, phía doanh nghiệp khai thác đá khẳng định họ hoàn toàn không có bất kỳ liên quan nào đến vụ việc phá hoại kể trên. 

Đồng thời, khi làm việc với phóng viên, phía Công an xã Minh Hòa cũng cho biết doanh nghiệp — đơn vị vốn được xác định là chủ sở hữu hợp pháp của tài sản là những cây gỗ bị xâm hại trong ranh giới mỏ — hiện tại không có bất kỳ văn bản đề nghị hay yêu cầu cơ quan công an vào cuộc xác minh vụ việc. 

Thực tế này khiến người dân địa phương vô cùng lo ngại và tỏ ra bất an, bởi họ cho rằng chừng nào nguồn cơn sự việc chưa được điều tra làm rõ một cách triệt để, thì bà con chẳng thể nào yên tâm vì những hành vi phá hoại tương tự hoàn toàn có thể tiếp tục tái diễn đối với những cây cổ thụ xanh tốt còn sót lại trong mảnh rừng đầu nguồn này. 

Từ những gì đã ghi nhận trực tiếp tại hiện trường cho thấy, giữa ký ức sâu sắc của cộng đồng dân cư về một khu rừng đầu nguồn được họ chung tay gìn giữ qua nhiều thế hệ và hệ thống hồ sơ pháp lý về ranh giới đất đai đã chuyển đổi mục đích sử dụng hiện đang tồn tại những khoảng cách, những cách nhìn chưa hoàn toàn thống nhất. 

Khoảng cách giữa thực địa công trường, ký ức của cộng đồng và hồ sơ quản lý đất đai của cơ quan quản lý nhà nước có lẽ là điều cần tiếp tục được các cơ quan chức năng cấp trên tiến hành rà soát, đối chiếu kỹ lưỡng và đưa ra thông tin phản hồi một cách rõ ràng, minh bạch hơn tới người dân. 

Hơn hết, điều mà người dân xã Minh Hòa mong muốn nhất lúc này không chỉ đơn thuần là một câu trả lời phân định rõ ràng về sự việc phá hoại đã xảy ra, mà là một giải pháp căn cơ, một sự bảo đảm chắc chắn từ các cấp chính quyền rằng những vạt rừng tự nhiên còn sót lại nằm kế bên công trường sẽ tiếp tục được gìn giữ, bảo vệ an toàn tuyệt đối trong tương lai để duy trì nguồn sống cho cả dòng mạch ngầm của làng.