Biến phế thải xây dựng thành tài nguyên: Thiếu cơ chế cụ thể và hạ tầng phù hợp

Hoạt động xây dựng phát sinh nhiều loại chất thải (chất thải xây dựng). Trong đó, xây dựng mới, sửa chữa và đặc biệt là phá dỡ công trình tạo ra nhiều loại chất thải đặc thù. Theo Viện Vật liệu xây dựng, Bộ Xây dựng, quá trình phá dỡ công trình còn có thể phát sinh chất thải nguy hại, gây nhiều khó khăn cho công tác thu gom, quản lý và xử lý.

Không khó để bắt gặp những điểm đổ chất thải nhỏ lẻ, tự phát của người dân từ hoạt động phá dỡ công trình như bê tông, gạch đá. Hình ảnh được ghi nhận tại trục đường gần UBND xã Quang Minh, TP Hà Nội. Tại nhiều phường, xã khác của thành phố cũng xảy ra tình trạng tương tự, gây khó khăn cho các đơn vị thu gom, xử lý.

Ông Nguyễn Duy Tuấn (Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Công trình đô thị Long Biên, TP Hà Nội) cho biết: "Trên địa bàn có những khu đất trống thường xảy ra tình trạng có phát thải như rác thải xây dựng, rác thải cồng kềnh, người dân tự phát mang ra".

Chất thải rắn từ xây dựng hiện có tỷ trọng cao trong tổng chất thải rắn đô thị. Tuy nhiên nếu không được xử lý đúng cách, loại chất thải này sẽ gây ô nhiễm môi trường, gây tắc nghẽn giao thông, thậm chí gây lãng phí tài nguyên, nhưng hiện nay, nhiều nơi lại không có điểm tập kết cho những chất thải này.

"Xã Mê Linh nằm trong Vành đai 4, theo quy hoạch sẽ không được đầu tư điểm tập kết, xử lý phế thải xây dựng. Xã đã giao cho phòng kinh tế rà soát địa điểm, vị trí quy hoạch để tập kết tạm", ông Chu Văn Hiện (Phó Trưởng phòng Kinh tế, xã Mê Linh, TP Hà Nội) cho hay.

Thực tế, Việt Nam đã có các nghiên cứu và mô hình cho thấy phế thải xây dựng có thể được tái chế thành vật liệu xây dựng như gạch không nung, gạch lát nền, bê tông... Tuy nhiên, việc ứng dụng còn hạn chế do thiếu cơ chế cụ thể và hạ tầng phù hợp.

"Một số nước họ bắt buộc khi công trình phá dỡ hoặc có hoạt động xây dựng phải có phương án xử lý chất thải phát sinh, nhưng Việt Nam chưa có, mà chúng ta mới dừng lại ở việc hướng dẫn, gây khó cho triển khai, xử lý, tái chế trong thực tế", TS. Lê Việt Hùng (Phó Giám đốc Trung tâm xi măng và bê tông, Viện Vật liệu xây dựng, Bộ Xây dựng) nhận định.

Luật Bảo vệ môi trường đã có quy định về việc xử lý loại chất thải này. Nghị định 08/2022 của Chính phủ và Thông tư hướng dẫn của Bộ Xây dựng hướng dẫn cho việc xử lý, phân loại chất thải rắn xây dựng cũng đã được ban hành. Tuy nhiên thực tế, trong 8.000-9.000 tấn chất thải rắn xây dựng phát sinh hiện nay, chỉ khoảng 1.000 tấn được xử lý.