Bộ GD&ĐT cân nhắc lộ trình đổi mới để học sinh không bị động khi thi vào trường chuyên

Dự thảo Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên đang thu hút sự quan tâm của phụ huynh, học sinh và các nhà trường, đặc biệt là đề xuất chuyển từ tuyển sinh theo từng môn chuyên sang ba khối chuyên: Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ.

Trao đổi về những nội dung này, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông (Bộ Giáo dục và Đào tạo - GD&ĐT), cho biết dự thảo được xây dựng theo định hướng của Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị. Mục tiêu là định vị trường chuyên trở thành môi trường giáo dục chất lượng cao, có nhiệm vụ phát hiện sớm, bồi dưỡng, phát triển và ươm tạo tài năng, đồng thời bảo đảm giáo dục toàn diện cho học sinh.

Theo ông Tài, những đổi mới lần này không phủ nhận giá trị của mô hình trường chuyên hiện hành mà nhằm đáp ứng yêu cầu mới của giáo dục và nhu cầu nhân lực chất lượng cao. Thay vì chủ yếu tập trung bồi dưỡng học sinh giỏi ở một môn học, trường chuyên sẽ hướng tới phát triển năng lực tư duy độc lập, nghiên cứu, thực hành, sáng tạo và khả năng giải quyết các vấn đề thực tiễn trên nền tảng kiến thức phổ thông toàn diện.

Dự thảo đề xuất tổ chức hoạt động giáo dục theo ba tầng liên thông, gồm giáo dục toàn diện theo chương trình giáo dục phổ thông; giáo dục nâng cao theo khối chuyên và giáo dục chuyên sâu theo môn học. Cách tổ chức này nhằm giúp học sinh có nền tảng kiến thức rộng, đồng thời vẫn phát triển được năng khiếu, sở trường riêng.

Tuyển sinh theo khối, không xóa bỏ chuyên sâu theo môn

Về tuyển sinh, dự thảo đề xuất ba khối chuyên. Khối Khoa học tự nhiên tổ chức các bài thi Toán nâng cao, Ngữ văn và đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên. Khối Khoa học xã hội gồm Ngữ văn nâng cao, Toán và đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học xã hội. Khối Ngoại ngữ gồm Toán, Ngữ văn và bài thi ngoại ngữ học sinh đăng ký dự tuyển.

Ông Tài cho biết, các bài đánh giá năng lực đọc hiểu được xây dựng trên nền tảng yêu cầu cần đạt của chương trình giáo dục cấp THCS, tập trung kiểm tra khả năng đọc hiểu, tư duy logic, lập luận và giải quyết vấn đề, không yêu cầu học sinh phải có kiến thức chuyên sâu của từng môn học.

Phương thức này được kỳ vọng giúp đánh giá toàn diện hơn nền tảng và tiềm năng của học sinh, giảm sự phụ thuộc vào việc luyện thi chuyên sâu một môn từ sớm.

Đáng chú ý, tuyển sinh theo khối không đồng nghĩa với việc học sinh phải học chuyên sâu tất cả các môn trong khối đó. Sau khi trúng tuyển, các em có thời gian học tập, trải nghiệm và được tư vấn trong học kỳ I lớp 10 để lựa chọn môn chuyên sâu phù hợp với năng lực, sở thích, nguyện vọng và định hướng nghề nghiệp. Từ học kỳ II lớp 10, học sinh học các chuyên đề định hướng; từ lớp 11, việc học chuyên sâu được tổ chức ổn định theo môn đã lựa chọn.

Đối với học sinh có năng lực, năng khiếu đặc biệt nổi trội, dự thảo vẫn quy định việc tuyển chọn, bồi dưỡng tham gia các đội tuyển học sinh giỏi quốc gia, quốc tế. Công tác bồi dưỡng có thể tổ chức theo nhóm hoặc lớp riêng, bảo đảm các em vẫn được học đầy đủ chương trình và hoạt động giáo dục của nhà trường.

Lộ trình triển khai phải bảo đảm quyền lợi học sinh

Trước băn khoăn về khả năng thay đổi phương thức tuyển sinh ngay từ năm học tới có thể gây áp lực cho học sinh, ông Tài nhấn mạnh quan điểm xuyên suốt của Bộ GD&ĐT là đổi mới phải đi đôi với bảo đảm quyền lợi chính đáng, không tạo ra xáo trộn không cần thiết trong quá trình học tập và chuẩn bị dự tuyển.

Dự thảo hiện đề xuất hai mốc triển khai: các trường bảo đảm điều kiện có thể áp dụng mô hình mới từ năm học 2027-2028; những trường chưa đủ điều kiện tiếp tục thực hiện theo quy chế hiện hành và chuyển sang mô hình mới từ năm học 2028-2029.

Thời điểm áp dụng tại từng trường do Sở GD&ĐT hoặc cơ sở giáo dục đại học có trường chuyên quyết định, căn cứ vào điều kiện đội ngũ, chương trình, kế hoạch giáo dục, cơ sở vật chất và phương án tuyển sinh. Kế hoạch phải được công bố công khai để học sinh, phụ huynh chủ động nắm bắt.

Đặc biệt, học sinh đã trúng tuyển và đang học tại trường chuyên trước thời điểm áp dụng quy định mới được tiếp tục học theo lớp chuyên và chương trình đã tuyển sinh đến khi hoàn thành cấp học.

Với học sinh lớp 9 hiện nay, ông Tài cho rằng các em đã có quá trình học tập, ôn luyện và định hướng dự tuyển theo phương thức hiện hành. Vì vậy, mọi thay đổi cần được cân nhắc thận trọng, có thông tin đầy đủ và thời gian chuẩn bị phù hợp.

"Mốc năm học 2027-2028 trong dự thảo là phương án đề xuất, không phải yêu cầu tất cả các trường phải triển khai bằng mọi giá", ông Tài khẳng định.

Bộ GD&ĐT sẽ tiếp tục lắng nghe ý kiến từ địa phương, trường chuyên, chuyên gia, giáo viên, phụ huynh và học sinh để hoàn thiện dự thảo. Bộ cũng sẽ nghiên cứu hướng dẫn cụ thể về cấu trúc, định hướng đánh giá của các bài thi, trong đó có bài đánh giá năng lực đọc hiểu, giúp học sinh chuẩn bị đúng hướng, tránh phát sinh áp lực luyện thi không cần thiết.