Bộ GD&ĐT lý giải việc tiếp tục duy trì kỳ thi tốt nghiệp THPT

Cần một chuẩn đánh giá chung trên toàn quốc

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), việc tiếp tục duy trì kỳ thi tốt nghiệp THPT phù hợp với chủ trương đổi mới giáo dục của Đảng và quy định của pháp luật. Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo đặt yêu cầu đổi mới phương thức thi và công nhận tốt nghiệp THPT theo hướng giảm áp lực, chi phí cho xã hội nhưng vẫn bảo đảm độ tin cậy, trung thực, đánh giá đúng năng lực học sinh.

Luật Giáo dục cũng quy định học sinh hoàn thành chương trình THPT, đủ điều kiện theo quy định của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT được dự thi; nếu đạt yêu cầu sẽ được cấp bằng tốt nghiệp THPT.

Đặc biệt, Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đặt mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục, xây dựng hệ thống giáo dục hiện đại, công bằng, chất lượng và lấy chất lượng nguồn nhân lực làm mục tiêu trung tâm.

Theo Bộ GD&ĐT, trong bối cảnh đó, một cơ chế đánh giá chuẩn đầu ra thống nhất, khách quan và tin cậy là cần thiết để xác định mức độ đạt chuẩn giáo dục của học sinh phổ thông.

"Việc duy trì kỳ thi tốt nghiệp THPT vừa đáp ứng yêu cầu của Luật Giáo dục, vừa tạo một chuẩn đánh giá chung trên phạm vi toàn quốc, phục vụ quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục", Bộ GD&ĐT nhấn mạnh.

Kỳ thi giúp giảm số lần thi, chi phí và áp lực

Thực tế đổi mới kỳ thi tốt nghiệp THPT từ năm 2015, đặc biệt từ năm 2020 đến nay, cho thấy phương thức này có nhiều ưu điểm.

Trước hết, kỳ thi tạo mặt bằng đánh giá chung trên toàn quốc, góp phần bảo đảm công bằng và cơ hội tiếp cận giáo dục đại học cho học sinh ở các vùng, miền. Việc tổ chức một kỳ thi chung cũng giúp giảm số lần dự thi, chi phí đi lại, thời gian và áp lực cho thí sinh, phụ huynh.

Kết quả kỳ thi đồng thời tạo nguồn dữ liệu thống nhất để đánh giá chất lượng giáo dục ở từng trường, địa phương và trên cả nước; qua đó hỗ trợ cơ quan quản lý theo dõi tác động của chương trình, chính sách giáo dục.

Một câu hỏi thường được đặt ra là khi tỷ lệ tốt nghiệp THPT hằng năm ở mức rất cao, liệu có cần thiết duy trì kỳ thi hay không.

Theo Bộ GD&ĐT, tỷ lệ đỗ cao không đồng nghĩa với việc có thể bỏ khâu đánh giá đầu ra. Một kỳ thi chuẩn hóa trên diện rộng còn có ý nghĩa cung cấp dữ liệu để phát hiện những bất thường trong kết quả, đánh giá chất lượng giáo dục giữa các địa phương và phục vụ việc điều chỉnh chính sách.

Việc công khai, phân tích dữ liệu của kỳ thi cũng giúp cơ quan quản lý có thêm căn cứ để giám sát chất lượng giáo dục trên phạm vi toàn quốc.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT không còn đóng vai trò "2 trong 1"

Một điểm quan trọng trong mô hình hiện nay là kỳ thi tốt nghiệp THPT không còn đóng vai trò "hai trong một" như giai đoạn 2015-2019.

Từ năm 2020, kỳ thi tập trung vào việc xét công nhận tốt nghiệp và đánh giá mức độ đạt chuẩn của học sinh phổ thông trên diện rộng. Kết quả thi trở thành một nguồn dữ liệu để các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp lựa chọn sử dụng theo quyền tự chủ tuyển sinh.

Các trường đại học vẫn có quyền quyết định phương thức tuyển sinh, chỉ tiêu, tổ hợp, tiêu chí, điều kiện và điểm trúng tuyển. Những cơ sở đào tạo có nhu cầu chuyên biệt cũng có thể tổ chức kỳ thi riêng.

Theo số liệu được Bộ GD&ĐT nêu, năm 2025, 50,32% số người nhập học được tuyển chủ yếu bằng kết quả thi tốt nghiệp THPT, trong khi kết quả học tập THPT chiếm 29,24%.

Những con số này cho thấy kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT vẫn là nguồn tuyển được sử dụng rộng rãi, nhưng không phải nguồn tuyển bắt buộc đối với các trường.

Việc các cơ sở đào tạo có mức cạnh tranh đầu vào cao tiếp tục sử dụng kết quả kỳ thi cũng cho thấy giá trị của nguồn dữ liệu này trong việc so sánh và phân loại thí sinh.

Hướng tới kỳ thi chuẩn hóa hiện đại hơn

Bộ GD&ĐT khẳng định: "Quá trình đổi mới thi và tuyển sinh đang đi theo hướng giảm các kỳ thi phân tán, tăng tính chuẩn hóa, giảm chi phí xã hội và mở rộng quyền tự chủ của cơ sở đào tạo".

Trong giai đoạn tới, một kỳ thi chuẩn hóa quốc gia có thể được tổ chức với sự hỗ trợ mạnh mẽ của công nghệ, giảm tối đa sự can thiệp của con người. Phương án tổ chức cũng có thể được nghiên cứu theo hướng chia thành nhiều đợt trong năm, thi từng môn hoặc một số bài thi tổng hợp, tùy điều kiện thực tế.

Song song với việc trao quyền tự chủ cho các trường đại học, Bộ GD&ĐT sẽ tăng cường các công cụ quản lý để tránh tình trạng quá nhiều phương thức tuyển sinh gây khó khăn, tốn kém và tạo bất bình đẳng cho thí sinh.

Bộ dự kiến tiếp tục hoàn thiện các quy định về tự chủ tuyển sinh gắn với trách nhiệm giải trình; xây dựng chuẩn tối thiểu đối với các kỳ thi độc lập, quy định về quy đổi tương đương, công bố phổ điểm, bảo mật, lưu trữ dữ liệu và giải quyết khiếu nại.

Từng bước ứng dụng AI, thi trên máy tính

Cùng với đổi mới quy trình, hiện đại hóa công tác khảo thí được xác định là một hướng quan trọng. Bộ GD&ĐT sẽ tiếp tục xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, phân tích độ khó, độ phân biệt và độ tin cậy của đề thi.

Việc thi trên máy tính cũng được nghiên cứu, thí điểm theo lộ trình phù hợp, tránh triển khai đồng loạt khi điều kiện cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ giữa các vùng, miền còn khác nhau.

Trí tuệ nhân tạo (AI) có thể được ứng dụng để hỗ trợ phân tích phổ điểm, kết quả chấm thi, quy đổi điểm, điểm chuẩn và phát hiện những hành vi đăng ký bất thường.

Cùng với công nghệ, các giải pháp bảo đảm an toàn kỳ thi sẽ tiếp tục được tăng cường như phân tách nhiệm vụ, kiểm tra chéo, luân chuyển vị trí nhạy cảm, sử dụng camera, lưu vết điện tử và áp dụng chế tài đủ sức răn đe đối với hành vi cố ý can thiệp vào kỳ thi.

Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn đang chỉ đạo rà soát, đánh giá toàn diện việc tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT trong những năm qua, từ đó tiếp tục hoàn thiện theo hướng an toàn, chất lượng, hiệu quả, vừa bảo đảm chuẩn đánh giá quốc gia, vừa giảm áp lực và chi phí cho người học, gia đình và toàn xã hội.