Bổ sung các chế định “tự nguyện nhận tội”, “chấp nhận hình phạt”

Chỉnh lý các nội dung về hình phạt của pháp nhân thương mại 

Chiều 17/10, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang trình bày trước Quốc hội Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, trong quá trình xây dựng dự thảo Bộ luật Hình sự, Cơ quan chủ trì soạn thảo đã nghiêm túc nghiên cứu ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội tại Tổ, tại Hội trường, ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, các vị đại biểu Quốc hội chuyên trách, ý kiến của nhân dân, ý kiến của các bộ, ngành, địa phương và các cơ quan có liên quan.

Đến thời điểm này, nhiều nội dung quan trọng đã được tiếp thu sửa đổi, bổ sung vào dự thảo Bộ luật Hình sự, như các trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự, phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của hành vi chuẩn bị phạm tội, phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, quy định về pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự, bổ sung các tội danh mới, hành vi phạm tội mới, lược bỏ một số tội danh trong Bộ luật Hình sự.

Bên cạnh những vấn đề đã được thống nhất cao, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết vẫn còn ý kiến về một số vấn đề khác quy định tại phần chung của dự thảo Bộ luật như: nhóm tội phạm có tổ chức, phòng vệ chính đáng, áp dụng hình phạt đối với pháp nhân thương mại và cá nhân thực hiện hành vi phạm tội với danh nghĩa pháp nhân thương mại, quy định về người phạm tội tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt...

Tiếp thu ý kiến, Cơ quan chủ trì soạn thảo đã nghiên cứu, đánh giá để chỉnh lý các nội dung liên quan đến hình phạt của pháp nhân thương mại và hình phạt của cá nhân thực hiện hành vi phạm tội với danh nghĩa pháp nhân thương mại, theo hướng bỏ hình phạt đình chỉ hoạt động có thời hạn, giảm mức phạt tiền đối với pháp nhân thương mại ở một số tội danh để tránh xử lý quá nặng và làm ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của người lao động.

Đồng thời, dự thảo cũng đã bỏ cơ chế xác định mức hình phạt đối với cá nhân thực hiện hành vi phạm tội với danh nghĩa pháp nhân thương mại theo tỷ lệ của cá nhân thực hiện hành vi độc lập và chuyển sang quy định nguyên tắc để Tòa án quyết định hình phạt căn cứ vào vai trò, mức độ lỗi, động cơ, mục đích và lợi ích mà cá nhân thu được.

Bên cạnh đó, Cơ quan chủ trì soạn thảo cũng đã chỉnh lý bổ sung quy định về nguyên tắc khoan hồng và quy định về quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt đối với người phạm tội tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt để thống nhất với dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự.

Đề xuất quy định tự nguyện nhận tội có thể được phạt dưới khung

Trình bày Báo cáo tóm tắt Báo cáo giải trình, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, về cơ bản, các nội dung của dự thảo lần này đã bám sát, thể chế hóa toàn diện quan điểm, chủ trương của Đảng. Các nội dung sửa đổi tập trung vào các khách thể có ý nghĩa đặc biệt quan trọng như: an ninh quốc gia, an ninh chế độ, an ninh mạng… 

Đồng thời, tiếp tục thể chế hóa các nhiệm vụ về cải cách tư pháp; xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống tội phạm; đáp ứng yêu cầu về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; chủ trương bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Bên cạnh đó, Thường trực UBPLTP đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng ban hành trong thời gian gần đây như: “Không hình sự hoá các mối quan hệ kinh tế, hành chính, dân sự”; “Nghiên cứu áp dụng chính sách hình sự và chế tài nghiêm khắc đối với các loại tội phạm về môi trường, an toàn thực phẩm, các hành vi xâm hại sức khoẻ cộng đồng”…

Về việc bổ sung các chế định: “tự nguyện nhận tội”, “chấp nhận hình phạt” vào Nguyên tắc xử lý (Điều 3) và Quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt (Điều 57), Chủ nhiệm Ủy ban Phan Chí Hiếu nêu rõ, Điều 3 và Điều 57 của dự thảo Bộ luật bổ sung quy định người phạm tội tự nguyện nhận tội, chủ động, tích cực khai báo đầy đủ hành vi phạm tội của mình và những tình tiết của vụ án mà mình biết trong giai đoạn điều tra vụ án và chấp nhận hình phạt được đề nghị trong giai đoạn truy tố, xét xử sơ thẩm.... thì có thể được Tòa án quyết định một hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng nhưng không bắt buộc phải trong khung hình phạt liền kề nhẹ hơn của điều luật.

Đa số ý kiến Thường trực UBPLTP tán thành phương án bổ sung “người bị buộc tội tự nguyện nhận tội” là trường hợp được hưởng chính sách khoan hồng và chỉ quy định áp dụng ở giai đoạn điều tra mà không áp dụng ở các giai đoạn khác của quá trình tố tụng.

Về bổ sung chính sách khoan hồng “chấp nhận hình phạt” trong giai đoạn truy tố, xét xử sơ thẩm (điểm c khoản 2 Điều 57), đa số ý kiến đề nghị không bổ sung nội dung “chấp nhận hình phạt” của người phạm tội trong dự thảo BLHS vì cho rằng, xét về ý nghĩa, bị can, bị cáo “tự nguyện nhận tội” là đủ cơ sở để xem xét chính sách khoan hồng, không nên buộc họ phải “chấp nhận hình phạt”. Việc “chấp nhận hình phạt” không phải là quyền mà là nghĩa vụ của bị can, bị cáo, đây không thể là điều kiện để thương lượng với cơ quan có thẩm quyền để hưởng chính sách khoan hồng.

Một số ý kiến đồng ý với quy định của dự thảo Bộ luật và cho rằng quy định ngoài việc “tự nguyện nhận tội” thì phải có điều kiện “chấp nhận hình phạt” thì mới được áp dụng chính sách khoan hồng. Theo đó, việc bổ sung chính sách này trong dự thảo Bộ luật Hình sự và thiết kế thủ tục tố tụng rút gọn trong Bộ luật Tố tụng hình sự đối với vụ án bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt sẽ góp phần bảo đảm giải quyết vụ án nhanh chóng, kịp thời nhưng vẫn bảo đảm tính khách quan, đồng thời rút ngắn quy trình, đẩy nhanh tiến độ giải quyết vụ án, tiết kiệm chi phí nguồn lực cho hoạt động tố tụng.

Về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, khoản 1 Điều 8 của dự thảo BLHS đã sửa đổi quy định về khái niệm tội phạm, trong đó không coi pháp nhân thương mại (PNTM) là chủ thể của tội phạm mà chỉ là chủ thể phải chịu trách nhiệm hình sự (TNHS) đồng thời với hành vi của cá nhân nhân danh PNTM, vì lợi ích của PNTM, chịu sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của PNTM. Đa số ý kiến Thường trực UBPLTP nhất trí với quy định nêu trên của dự thảo BLHS vì cho rằng quy định này là phù hợp với bản chất của PNTM không thể trực tiếp thực hiện hành vi và không có yếu tố lỗi “vô ý hoặc cố ý”.