Bộ trưởng Vũ Hải Quân: Đổi mới sáng tạo phải tạo ra giá trị thực tế

Phát biểu tại Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia 2026 sáng 4/10 tại Hà Nội, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng, sức mạnh của đổi mới sáng tạo không bắt đầu từ những công nghệ hiện đại hay doanh nghiệp khởi nghiệp, mà từ tư duy đổi mới.

Theo Bộ trưởng, đó là khả năng nhìn một vấn đề quen thuộc bằng góc nhìn mới, đặt câu hỏi trước những điều tưởng như đã hiển nhiên, tìm cách làm tốt hơn và kiên trì biến ý tưởng thành giá trị thực tế.

Thay vì những câu hỏi theo lối mòn, tư duy đổi mới có thể bắt đầu từ những vấn đề như: "Có cách nào tốt hơn?", "Điều kiện nào cần tạo ra?" hay "Chúng ta có thể bắt đầu từ đâu?".

Bộ trưởng dẫn Nokia, DeepSeek và Singapore để minh họa cho những cách tiếp cận khác nhau. Nokia cho thấy thành công trong quá khứ không bảo đảm khả năng thích ứng trong tương lai. DeepSeek cho thấy cạnh tranh công nghệ không chỉ phụ thuộc vào nguồn lực mà còn ở chất lượng câu hỏi, phương pháp nghiên cứu và khả năng thử nghiệm.

Trong khi đó, Singapore là ví dụ về việc biến những giới hạn về điều kiện tự nhiên thành động lực tìm kiếm giải pháp mới.

"Với cá nhân, lối mòn khiến chúng ta ngừng học hỏi. Với tổ chức, lối mòn khiến kinh nghiệm trở thành khuôn cứng. Với quốc gia, lối mòn có thể làm chậm những quyết định chiến lược, khiến cơ hội phát triển đi qua", Bộ trưởng nói.

Đổi mới phải trở thành năng lực hành động

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, Việt Nam đang xác lập những định hướng lớn cho kỷ nguyên phát triển mới, trong đó khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo được xác định là những động lực chính.

Đây, theo ông, là sự chuyển đổi căn bản trong cách tạo ra năng lực phát triển của đất nước. Để hiện thực hóa những định hướng này, tư duy đổi mới phải trở thành năng lực hành động trong toàn xã hội.

Bộ trưởng cho rằng chiều sâu của một quốc gia khởi nghiệp không chỉ nằm ở số lượng doanh nghiệp mới, mà ở khả năng nuôi dưỡng sáng kiến và tạo cơ hội để chúng phát triển.

Người trẻ có ý tưởng cần người hướng dẫn; nhóm nghiên cứu có công nghệ cần được kết nối với doanh nghiệp; doanh nghiệp có sản phẩm mới cần cơ hội thử nghiệm và tiếp cận thị trường. Những tổ chức đã hoạt động lâu năm cũng cần duy trì tinh thần khởi nghiệp bằng việc liên tục học hỏi và tự làm mới.

Theo đó, mỗi chủ thể trong xã hội đều có phần việc cụ thể. Người dân cần học tập suốt đời và cải tiến công việc; doanh nghiệp đưa đổi mới vào chiến lược, đầu tư cho con người và nghiên cứu; trường học, viện nghiên cứu khuyến khích những câu hỏi mới và tạo điều kiện thử nghiệm.

Các bộ, ngành, địa phương cần chủ động đổi mới trong xây dựng và thực thi chính sách.

"Bộ Khoa học và Công nghệ cũng phải bắt đầu từ chính mình: đổi mới cách đặt hàng, tài trợ, đánh giá và hỗ trợ ứng dụng kết quả nghiên cứu; đưa chính sách đến gần hơn với nhu cầu thực tế; lấy hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Từ tầm nhìn dài hạn đến những việc cụ thể

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng yêu cầu đổi mới đối với Việt Nam hiện nay không chỉ ở từng công nghệ, doanh nghiệp hay lĩnh vực, mà ở tầm vóc lớn và dài hạn hơn.

Tầm nhìn phát triển 100 năm đòi hỏi vượt lên giới hạn của một nhiệm kỳ, xây dựng những nền tảng để các thế hệ sau có thể tiến xa hơn. Tư duy đổi mới cần được thể hiện trong tổ chức lại không gian phát triển, nâng cao hiệu lực bộ máy, xây dựng nền quản trị gần dân, phục vụ nhân dân; đồng thời thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo trở thành động lực phát triển.

"Chúng ta phải tạo ra nhiều giá trị hơn bằng tri thức, năng suất và khả năng làm chủ công nghệ. Mỗi nguồn lực cần được sử dụng hiệu quả hơn", Bộ trưởng nói.

Ông kêu gọi mỗi người tại Ngày hội Đổi mới sáng tạo lựa chọn một việc cần thay đổi, một vấn đề cần giải quyết và một sáng kiến để đưa vào thực tiễn.

"Mỗi người chủ động hơn một bước, mỗi tổ chức đổi mới thêm một việc, chúng ta sẽ cùng tạo nên năng lực phát triển mới cho đất nước", Bộ trưởng Vũ Hải Quân nói.

Ngày hội Đổi mới sáng tạo Quốc gia 2026 có chủ đề "Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển của toàn xã hội", diễn ra ngày 4/10 tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia, Hà Nội.

Sự kiện là dịp kết nối các thành phần trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học đến chuyên gia, tổ chức tài chính và quỹ đầu tư; qua đó thúc đẩy chia sẻ tri thức, công nghệ và nguồn lực.

Thông qua chủ đề năm nay, Ngày hội nhấn mạnh cách tiếp cận lấy toàn xã hội làm chủ thể của đổi mới sáng tạo: Nhà nước kiến tạo môi trường và chính sách; viện nghiên cứu, trường đại học tạo ra tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực; doanh nghiệp đưa công nghệ, kết quả nghiên cứu và giải pháp mới vào sản xuất, kinh doanh và thị trường.

Các tổ chức hỗ trợ, trung gian, quỹ đầu tư và chuyên gia đóng vai trò kết nối, thúc đẩy dòng chảy nguồn lực trong hệ thống đổi mới sáng tạo.