Bước ngoặt bứt phá trên hành trình số hóa của doanh nghiệp Việt

Doanh nghiệp chuyển mình

Trong làn sóng công nghệ đang tăng tốc từng ngày, nhiều doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt khối nhỏ cùng vừa, đứng trước áp lực phải chuyển đổi số thật nhanh để không bị bỏ lại phía sau. Tuy nhiên, theo các chuyên gia kinh tế và công nghệ, cách tiếp cận "đi chậm để đi xa" có thể là lựa chọn phù hợp hơn cho hành trình số hóa dài hơi.

Thực tế cho thấy, chuyển đổi số đã trở thành một trong những ưu tiên chiến lược của cộng đồng kinh doanh trong những năm gần đây. Từ các tập đoàn lớn đến những doanh nghiệp khởi nghiệp siêu nhỏ, từ lĩnh vực tài chính, giáo dục đến năng lượng hay môi trường, các khái niệm như AI, blockchain hay IoT được nhắc đến như những "chìa khóa" tăng trưởng mới. 

Theo TS. Đặng Phạm Thiên Duy, Phó chủ nhiệm nhóm bộ môn Đổi mới sáng tạo trong kinh doanh, Khoa Kinh doanh, Đại học RMIT Việt Nam, hành trình "trưởng thành số" của doanh nghiệp Việt, đặc biệt là khối nhỏ, vừa (SMEs), đang ghi nhận một sự chuyển dịch quan trọng về tư duy. Khu vực doanh nghiệp này không chạy theo công nghệ hào nhoáng mà quay về giá trị cốt lõi.

Bên cạnh đó, ông Duy cho biết, trong thực tế tư vấn, phần lớn doanh nghiệp không bắt đầu từ những bài toán công nghệ phức tạp, mà thường xuất phát từ những vướng mắc rất căn bản như doanh thu không tăng, chi phí vận hành phình to, dữ liệu phân tán cũng như việc ra quyết định dựa nhiều vào cảm tính. Nếu giản lược hoạt động của một tổ chức, bài toán cuối cùng vẫn xoay quanh hai yếu tố trên bảng cân đối kế toán là doanh thu cùng chi phí. Vì vậy, chuyển đổi số thực chất là quá trình hiện thực hóa chiến lược nhằm tăng doanh thu hoặc giảm chi phí thông qua công cụ hiện đại. Dòng tiền không đến từ việc doanh nghiệp sở hữu công nghệ gì, nó đến từ giá trị tạo ra cho khách hàng thông qua công nghệ đó.

Từ góc nhìn này, việc triển khai hệ thống quản trị quan hệ khách hàng (CRM), hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP) hay quản lý nguồn nhân lực (HRMS) vẫn là chuyển đổi số nếu giúp đơn vị kiểm soát tốt hơn khách hàng, nguồn lực cùng nhân sự.Thậm chí, một hộ kinh doanh sử dụng phần mềm kế toán, hệ thống điểm bán hàng (POS) hay quản lý dữ liệu bài bản trên Excel cũng đã bước vào hành trình số hóa nếu những công cụ đó giúp minh bạch hóa vận hành. Trọng tâm của quá trình này không nằm ở máy móc mà ở chuyển đổi năng lực tổ chức. Công nghệ chỉ đóng vai trò công cụ, trong khi lợi thế cạnh tranh đến từ cách doanh nghiệp sử dụng công cụ đó để cải thiện marketing, bán hàng, quản trị quy trình lẫn con người.

Trong khi đó, chuyên gia kinh tế Trần Mạnh Hùng cảnh báo về tâm lý FOMO (sợ bỏ lỡ). Nhiều lãnh đạo doanh nghiệp chạy theo xu hướng mới mà không có định hướng, dẫn đến lãng phí nguồn lực. Nếu xem chuyển đổi số là việc riêng của bộ phận IT, quá trình này khó có thể bền vững. Khi người đứng đầu dùng sức mạnh số để đặt lại câu hỏi về cách tạo giá trị, sự chuyển đổi mới thực sự bắt đầu.

Bệ đỡ từ chính sách cùng sự bứt phá bằng nội lực doanh nghiệp

Phiên họp lần thứ nhất năm 2026 của Ban Chỉ đạo vào chiều ngày 25/2 đã phát đi một thông điệp mạnh mẽ về sự thay đổi trạng thái từ "thụ động quản lý" sang "chủ động kiến tạo". Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định năm 2026 chính là thời điểm để "đột phá, xoay chuyển tình thế, tăng tốc bứt phá". Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, Chính phủ xác định kinh tế dữ liệu cùng trí tuệ nhân tạo (AI) chính là những trụ cột phát triển mới, mang tính bền vững, thông minh hơn.

Trong cấu trúc của nền kinh tế số, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, thiết lập "luật chơi" minh bạch thông qua hệ thống 24 từ khóa chiến lược. Trọng tâm của mọi hành động là sự đồng hành công tư, nơi doanh nghiệp giữ vai trò tiên phong, cán bộ giữ vai trò đi đầu. Thủ tướng yêu cầu việc tổ chức thực hiện phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc "6 rõ", gắn liền với đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Điều này tạo ra một cơ chế vận hành linh hoạt, giúp các địa phương, đơn vị chủ động giải quyết những "điểm nghẽn" về nguồn lực ngay tại cơ sở.

Xác định dữ liệu là "mạch máu" của nền kinh tế, Thủ tướng đã giao nhiệm vụ cụ thể cho Bộ Tài chính. Đơn vị này cần phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an để hoàn thiện khung pháp lý về định giá dữ liệu, xây dựng biểu phí khai thác từ Trung tâm dữ liệu quốc gia trước tháng 6/2026. Việc duy trì ngân sách tối thiểu 3% tổng chi cho chuyển đổi số chính là cam kết tài chính mạnh mẽ, đảm bảo hạ tầng số không chỉ hiện đại mà còn đủ sức gánh vác những bài toán dữ liệu khổng lồ.

Tuy nhiên, bệ đỡ chính sách từ các bộ ngành dù vững chãi đến đâu cũng chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ nằm ở sự "tỉnh thức" cùng nỗ lực tự thân của chính cộng đồng doanh nghiệp. Chuyên gia kinh tế Trần Mạnh Hùng nhấn mạnh, các doanh nghiệp cần thoát khỏi tư duy trông chờ, ỷ lại vào các gói hỗ trợ. Sự nỗ lực tự thân ở đây không chỉ là việc mua sắm trang thiết bị hay cài đặt phần mềm. Nó là cuộc cách mạng từ bên trong, bắt đầu bằng việc chuẩn hóa dữ liệu nội bộ, tái cấu trúc quy trình vận hành cho đến việc đào tạo lại tư duy số cho đội ngũ nhân viên.

Ông Hùng khuyến nghị, mỗi doanh nghiệp phải tự xây dựng cho mình một "bản đồ số" riêng biệt, phù hợp với đặc thù sản xuất kinh doanh thay vì sao chép các mô hình có sẵn. Sự tự thân thể hiện ở việc lãnh đạo đơn vị phải trực tiếp tham gia vào quá trình chuyển đổi, xem đây là bài toán sống còn để tối ưu hóa chi phí tuân thủ, nâng cao năng lực cạnh tranh. Nếu thiếu đi quyết tâm tự đổi mới, doanh nghiệp sẽ rơi vào tình trạng "mặc áo quá rộng", công nghệ hiện đại nhưng con người cũ, quy trình cũ sẽ khiến mọi nỗ lực số hóa trở thành lãng phí.

Câu chuyện của bà Nguyễn Ngọc Linh, chủ hệ thống bán lẻ tại Hà Nội là một ví dụ thực tiễn đầy sức thuyết phục. Nhờ hệ thống quản lý dữ liệu tập trung, doanh nghiệp của bà đã chuyển đổi từ việc nhập hàng dựa trên kinh nghiệm sang dự báo chính xác nhu cầu thị trường theo mùa vụ. Kết quả trực tiếp là dòng vốn lưu động được tối ưu, hàng tồn kho giảm mạnh. Tuy vậy, bà Linh thừa nhận rào cản lớn nhất không phải là kinh phí mua công nghệ mà là sự thích nghi. Việc đào tạo nhân sự thấu hiểu quy trình mới luôn là thử thách gian truân nhất, đòi hỏi sự kiên trì của người đứng đầu. "Người cầm lái" thực sự đưa con tàu doanh nghiệp vượt sóng chính là nội lực cùng sự nhạy bén của các doanh nhân. Chỉ khi sự tự thân nỗ lực gặp gỡ với cơ chế đột phá, kinh tế số Việt Nam mới thực sự bứt phá, mang lại giá trị thực chất cho đất nước cùng nhân dân thụ hưởng.

Sự gắn kết giữa nỗ lực tự thân của doanh nghiệp cùng sự hỗ trợ vĩ mô từ Bộ Tài chính, Bộ Công Thương đang tạo ra một lực đẩy cộng hưởng. Bộ Tài chính cung cấp những chỉ số vĩ mô xác thực về sức khỏe doanh nghiệp, giúp người lãnh đạo có cái nhìn toàn cảnh để đưa ra quyết định đầu tư đúng đắn. Trong khi đó, Bộ Công Thương nỗ lực tháo gỡ rào cản cho thương mại điện tử, tạo không gian cho hàng Việt vươn xa. 

Năm 2026, với sự chủ động từ Chính phủ, các bộ ngành đến từng doanh nghiệp, kinh tế số Việt Nam đang chuyển trạng thái mạnh mẽ từ thụ động quản lý sang chủ động kiến tạo. Chuyển đổi số không còn là một lựa chọn, đó là con đường duy nhất để doanh nghiệp Việt Nam không chỉ tồn tại mà còn dẫn đầu trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo./.