Các cuộc thi sắc đẹp nở rộ, đâu là lý do để khán giả theo dõi?

Đã có thời điểm, mỗi cuộc thi hoa hậu cấp quốc gia đều trở thành một sự kiện văn hóa - giải trí được đông đảo công chúng chờ đợi. Danh tính người đăng quang, hành trình chuẩn bị cho đấu trường quốc tế hay từng bộ trang phục của đại diện Việt Nam đều có thể tạo nên những cuộc thảo luận kéo dài.

Hiện nay, khi các cuộc thi sắc đẹp được tổ chức thường xuyên hơn, công chúng lại đứng trước một câu hỏi khác: Giữa hàng loạt vương miện và danh hiệu được trao mỗi năm, điều gì khiến một cuộc thi thực sự đáng xem và một hoa hậu được nhớ đến?

Từ những cơn sốt nhan sắc đến sự phân mảnh chú ý

Phạm Hương tại Miss Universe 2015, H'Hen Niê với thành tích Top 5 Miss Universe 2018 hay Nguyễn Phương Khánh đăng quang Miss Earth 2018 từng tạo nên những làn sóng cổ vũ mạnh mẽ. Đỗ Mỹ Linh, Trần Tiểu Vy và Khánh Vân cũng có những dấu ấn riêng tại các đấu trường quốc tế, góp phần mở rộng sự quan tâm của công chúng đối với nhan sắc Việt. 

Điểm chung của những dấu mốc này không chỉ nằm ở thành tích. Khi số lượng đại diện còn tương đối ít, mỗi hành trình dễ trở thành một câu chuyện chung, khiến khán giả có cảm giác đang đồng hành cùng một gương mặt đại diện cho Việt Nam. Sự quan tâm khi ấy chưa bị phân tán giữa quá nhiều sân chơi, hệ thống danh hiệu và cộng đồng người hâm mộ khác nhau.

Tuy nhiên, điều kiện từng tạo nên những "cơn sốt hoa hậu" như vậy đã thay đổi. Vương miện ngày nay không còn xuất hiện trong một thị trường khan hiếm sự lựa chọn, còn thành tích quốc tế cũng không mặc nhiên bảo đảm một đại diện sẽ nhận được sự chú ý rộng rãi ngoài cộng đồng người hâm mộ sắc đẹp.

Các cuộc thi sắc đẹp bước vào thị trường đông đúc

Theo quy định trước đây, mỗi năm có không quá hai cuộc thi người đẹp quy mô toàn quốc. Nghị định 144/2020/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/2/2021 không còn quy định giới hạn số lượng, đồng thời phân cấp việc chấp thuận và quản lý hoạt động tổ chức các cuộc thi cho chính quyền địa phương. 

Sự thay đổi này tạo điều kiện để nhiều đơn vị tham gia thị trường, hạn chế tính độc quyền và đưa hoạt động sắc đẹp vào khuôn khổ quản lý công khai. Tuy nhiên, khi cánh cửa được mở rộng, số lượng cuộc thi cũng tăng nhanh trong một khoảng thời gian ngắn. Riêng năm 2022, khoảng 30 cuộc thi hoa hậu quy mô quốc gia được tổ chức tại Việt Nam; có thời điểm hai đêm chung kết diễn ra trong cùng một tối, đồng nghĩa với việc nhiều hoa hậu và á hậu được xướng tên gần như đồng thời.

Từ đây, những khái niệm như "lạm phát hoa hậu" hay "bội thực cuộc thi sắc đẹp" xuất hiện thường xuyên. Khán giả có thể biết một cuộc thi vừa kết thúc nhưng không nhớ người chiến thắng, nhận ra một hoa hậu trên truyền thông nhưng khó xác định cô đăng quang tại sân chơi nào. Khi danh hiệu mới liên tục xuất hiện, khoảng thời gian để một hoa hậu xây dựng mức độ nhận diện cũng trở nên ngắn hơn.

Sự chú ý của công chúng vốn hữu hạn, trong khi nguồn cung nội dung giải trí ngày càng lớn. Các cuộc thi sắc đẹp không chỉ cạnh tranh với nhau mà còn phải cạnh tranh với chương trình thực tế, concert, phim ảnh, âm nhạc và hàng loạt xu hướng liên tục thay đổi trên mạng xã hội. Vương miện vì thế chỉ có thể tạo ra sự chú ý ban đầu, thay vì mặc nhiên bảo đảm sức hút lâu dài cho người sở hữu.

Bội thực không chỉ vì số lượng

Số lượng nhiều chưa chắc là vấn đề nếu mỗi cuộc thi có định vị rõ ràng. Tại những quốc gia sở hữu thị trường sắc đẹp phát triển, nhiều sân chơi vẫn có thể cùng tồn tại khi chúng phục vụ những nhóm khán giả khác nhau, tìm kiếm các hình mẫu khác nhau và xây dựng được hệ giá trị riêng.

Trong khi đó, không ít cuộc thi sắc đẹp tại Việt Nam đang sử dụng những thông điệp tương đối giống nhau. Phần lớn cùng hướng tới việc tôn vinh nhan sắc, trí tuệ, bản lĩnh, lòng nhân ái, quảng bá du lịch và tìm kiếm một người phụ nữ có khả năng truyền cảm hứng. Đây đều là những mục tiêu tích cực, nhưng dễ trở nên chung chung nếu không được chuyển hóa thành tiêu chí, hoạt động và kết quả cụ thể.

Khi tên gọi, cấu trúc vòng thi, hệ thống giải phụ, thông điệp và hình ảnh người chiến thắng không có nhiều khác biệt, khán giả khó tìm thấy lý do để lựa chọn cuộc thi này thay vì cuộc thi khác. Một sân chơi đề cao du lịch cần cho thấy người đăng quang có thể đóng góp gì cho quảng bá điểm đến; một cuộc thi lấy môi trường, văn hóa hoặc hoạt động cộng đồng làm giá trị cốt lõi cũng cần xây dựng chương trình hành động có mục tiêu và khả năng duy trì lâu dài.

Bởi vậy, cảm giác bội thực không đơn thuần bắt nguồn từ việc có quá nhiều hoa hậu. Nó còn xuất phát từ tình trạng số lượng danh hiệu tăng nhanh hơn số lượng câu chuyện đủ khác biệt và thuyết phục. Khi nhiều đêm chung kết đầu tư đáng kể vào sân khấu, trang phục và khách mời nhưng chưa có kế hoạch rõ ràng cho người chiến thắng, sức nóng của cuộc thi khó kéo dài sau khoảnh khắc trao vương miện.

Khi cuộc thi sắc đẹp trở thành một ngành giải trí

Nhìn ở khía cạnh tích cực, sự xuất hiện của nhiều cuộc thi cho thấy hoạt động sắc đẹp tại Việt Nam đang được thị trường hóa và từng bước hình thành một hệ sinh thái. Xung quanh mỗi chương trình là đơn vị tổ chức, nhà tài trợ, chuyên gia đào tạo, nhà thiết kế, ê-kíp sản xuất, truyền thông cùng những doanh nghiệp sở hữu bản quyền quốc tế. Quá trình này mở thêm cơ hội nghề nghiệp cho người mẫu, thí sinh và những người hoạt động trong lĩnh vực sáng tạo.

Việt Nam hiện cũng không còn chỉ đóng vai trò tuyển chọn và đưa đại diện tham dự các sân chơi nước ngoài. Các đơn vị trong nước đã bắt đầu xây dựng cuộc thi quốc tế của riêng mình, tiêu biểu là Miss Cosmo - sân chơi được một đơn vị Việt Nam sáng lập và tổ chức lần đầu năm 2024. Bên cạnh đó, việc Việt Nam lần đầu đăng cai Miss World vào năm 2026 cho thấy năng lực tổ chức trong nước đang tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của ngành sắc đẹp quốc tế, từ sản xuất nội dung, vận hành sự kiện đến kết hợp quảng bá văn hóa và du lịch.

Những bước tiến này cho thấy quá trình chuyên nghiệp hóa không chỉ được đo bằng số lượng thí sinh hay quy mô sân khấu. Khả năng sáng lập một thương hiệu, xây dựng mạng lưới bản quyền, thu hút đại diện quốc tế và trở thành nước chủ nhà của những sự kiện lớn cũng phản ánh vị trí mới của Việt Nam trên thị trường sắc đẹp. Tuy nhiên, quy mô quốc tế đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng sản xuất, trải nghiệm của thí sinh, tính minh bạch và khả năng duy trì uy tín qua nhiều mùa giải.

Trong một ngành công nghiệp giải trí, hoa hậu trước hết là người chiến thắng theo tiêu chí của một cuộc thi cụ thể. Cô không nhất thiết phải trở thành hình mẫu đại diện cho mọi chuẩn mực của phụ nữ Việt Nam hay gánh trên vai một "sứ mệnh" vượt quá khả năng cá nhân. Hoa hậu có thể tiếp tục hoạt động trong thời trang, truyền thông, kinh doanh hoặc lựa chọn một công việc khác sau khi nhiệm kỳ kết thúc.

Cách nhìn này có thể giúp công chúng đặt kỳ vọng thực tế hơn đối với người đăng quang, nhưng không đồng nghĩa với việc xem nhẹ trách nhiệm. Khi nhận danh hiệu, quyền lợi và cơ hội nghề nghiệp từ cuộc thi, người chiến thắng vẫn cần tuân thủ những cam kết đã đưa ra; ban tổ chức cũng phải chịu trách nhiệm về quá trình tuyển chọn, đào tạo, quản lý và định hướng sau đăng quang. Những tranh chấp về tên gọi, bản quyền quốc tế, nghi vấn liên quan đến kết quả hay cách hành xử thiếu chuyên nghiệp nếu liên tục xuất hiện sẽ làm suy giảm niềm tin đối với toàn bộ thị trường.

Hành trình sau đăng quang quyết định sức nặng danh hiệu

Trong bối cảnh hiện nay, chiến thắng trong đêm chung kết mới chỉ tạo ra sự chú ý ban đầu. Giá trị của danh hiệu phụ thuộc nhiều hơn vào hành trình mà người đăng quang và đơn vị tổ chức xây dựng sau đó, đặc biệt là khả năng duy trì những cam kết khi nhiệm kỳ đã kết thúc.

Nhiều năm sau khi đăng quang, H'Hen Niê vẫn tiếp tục theo đuổi các hoạt động về giáo dục và môi trường. Kể từ khi trở thành đại sứ toàn cầu của Room to Read, cô đã đồng hành xây dựng nhiều thư viện thân thiện dành cho học sinh; song song với đó là các hoạt động trồng cây, trồng rừng và lan tỏa thông điệp bảo vệ môi trường. Tính đến nay, hơn bảy thư viện thân thiện đã được khánh thành trong hành trình đồng hành của H'Hen Niê với Room to Read, bên cạnh 5 ha rừng được cô tham gia trồng tại Vườn quốc gia Bến En, Thanh Hóa. 

Khánh Vân cũng duy trì sự gắn bó với những em gái tại ngôi nhà One Body Village, nơi chăm sóc và hỗ trợ trẻ em từng là nạn nhân hoặc có nguy cơ bị xâm hại. Trong khi đó, Đỗ Mỹ Linh trở lại bản Cu Vai, nơi gắn với dự án Cõng điện lên bản được thực hiện từ thời điểm cô tham dự Miss World. Những hoạt động này có sức thuyết phục bởi mối liên hệ giữa hoa hậu và dự án không chấm dứt khi họ trao lại vương miện. 

Công chúng không nhất thiết đòi hỏi mỗi hoa hậu phải thực hiện một "sứ mệnh" quá lớn lao. Điều họ cần nhìn thấy là sự nhất quán giữa lời nói, cam kết và hành động, kể cả khi ánh đèn của cuộc thi đã tắt. Một dự án được thực hiện bền bỉ qua nhiều năm có thể tạo ra giá trị lớn hơn nhiều hoạt động chỉ xuất hiện trong thời gian đương nhiệm.

Khán giả có quyền chờ đợi một cuộc thi có bản sắc rõ ràng, quá trình tuyển chọn minh bạch và người chiến thắng phù hợp với những giá trị đã công bố. Điều họ cần ở một hoa hậu không phải hình ảnh hoàn hảo hay những "sứ mệnh" quá lớn lao, mà là năng lực, hướng đi riêng và sự nhất quán giữa cam kết với hành động.

Vương miện chỉ mở ra cơ hội, còn vị trí trong lòng công chúng phải được xây dựng bằng một hành trình bền bỉ. Giữa hàng loạt danh hiệu, mỗi hoa hậu cần tạo ra giá trị riêng để khán giả nhớ đến mình ngay cả khi nhiệm kỳ và ánh đèn sân khấu đã khép lại.