Các loại hình sàn giao dịch tài sản số trên thế giới

Hiện nay, thị trường giao dịch tài sản số trên toàn cầu đang nhiều có sự phân hóa, nhưng nhìn chung, có thể chia thành 2 dạng sàn giao dịch chính.

Loại hình phổ biến nhất là các sàn giao dịch tập trung, hoạt động như một trung gian đứng giữa, vừa thực hiện lưu ký tài sản nhà đầu tư, vừa tiến hành khớp lệnh giao dịch. Hiện đa số các sàn tài sản số lớn trên thế giới đều đi theo mô hình này.

Mô hình sàn tập trung có lợi thế nhờ vào lượng thanh khoản lớn, giao dịch nhanh và có cơ chế nạp - rút rõ ràng. Tuy nhiên, mô hình này đòi hỏi xác minh danh tính khắt khe, đồng thời có những rủi ro về tính minh bạch bởi sàn có thể "vừa đá bóng vừa thổi còi", làm trung gian đồng thời tự giao dịch, hoặc sàn tự ý dùng tài sản của nhà đầu tư vào mục đích khác như vụ việc sàn tiền mã hóa FTX năm 2022.

Loại hình thứ hai là các sàn giao dịch phi tập trung. Trong mô hình này, người mua sẽ trực tiếp giao dịch với người bán thông qua hợp đồng thông minh. Nhà đầu tư cũng tự quản lý các tài sản mà mình sở hữu.

Mô hình này có điểm mạnh là đảm bảo được tính riêng tư, quyền kiểm soát tài sản của nhà đầu tư, cũng như cho phép tiếp cận với nhiều loại tài sản mới nổi. Tuy nhiên, nhà đầu tư cũng đứng trước những nguy cơ như lỗi hợp đồng thông minh, khả năng tắc nghẽn giao dịch và thiếu bộ máy hỗ trợ khi sự cố xảy ra.

Trong những năm gần đây, một số loại hình sàn mới đang được phát triển nhằm giảm bớt những điểm yếu của 2 loại hình chủ đạo như sàn giao dịch lai, vừa xử lý khớp lệnh tập trung, vừa quyết toán riêng biệt cho từng người dùng, hoặc sàn định chế, chỉ đóng vai trò nền tảng khớp lệnh, nhà đầu tư lưu ký tài sản tại các định chế tham gia sàn.

Các nền kinh tế cũng đề ra nhiều quy định chặt chẽ hơn với sàn tài sản số như EU yêu cầu sàn phải được cấp giấy phép riêng, có văn phòng thực tế tại EU, vốn điều lệ tối thiểu, hoặc Mỹ đưa các sàn vào diện khuôn khổ tương tự như chứng khoán và hàng hóa, dưới sự giám sát của Ủy ban Chứng khoán và Sàn giao dịch SEC hoặc Ủy ban Giao dịch hàng hóa tương lai.