Cán bộ, công chức sử dụng AI phải tuân thủ nghiêm quy định về bảo mật

An toàn dữ liệu được đặt lên hàng đầu

Tại phiên chất vấn và trả lời chất vấn ngày 12/11, Quốc hội đã tiến hành chất vấn nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực Khoa học và Công nghệ. Trong đó, công tác quản lý, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trở thành nội dung trọng tâm được nhiều đại biểu Quốc hội tập trung chất vấn đối với Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân.

Báo cáo trước Quốc hội, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết sau gần hai năm triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã ghi nhận những bước tiến cụ thể. Đáng chú ý, Chỉ số AI toàn cầu năm 2026 của Việt Nam đã tăng 18 bậc, vươn lên vị trí thứ 36 thế giới và đứng thứ 3 trong khu vực ASEAN.

Bên cạnh các chỉ số tăng trưởng, Bộ trưởng nhấn mạnh nguyên tắc xuyên suốt trong chỉ đạo và tổ chức thực hiện: "Việc triển khai khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần hướng tới kết quả thực chất, thể hiện qua khả năng ứng dụng vào sản xuất, kinh doanh, hiệu quả phục vụ người dân và đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội".

Đặt câu hỏi chất vấn Bộ trưởng, đại biểu Ma Thị Thúy (Đoàn ĐBQH tỉnh Tuyên Quang) chỉ ra rằng công nghệ AI mở ra cơ hội lớn cho phát triển kinh tế và quản trị quốc gia, nhưng cũng đặt ra thách thức về an toàn dữ liệu, quyền riêng tư, độ tin cậy của thông tin, trách nhiệm pháp lý và nguy cơ bất bình đẳng trong tiếp cận. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ cơ chế quản trị AI vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo, vừa kiểm soát rủi ro, đồng thời xác định trách nhiệm pháp lý khi AI gây thiệt hại cho người dân.

Phân tích về cơ chế quản lý, Bộ trưởng cho rằng thách thức cốt lõi hiện nay là bài toán cân bằng giữa bảo vệ dữ liệu, bảo đảm an toàn và tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo. Bộ trưởng dẫn chứng thực tế từ các cơ quan báo chí điện tử: Nếu mở dữ liệu cho các hệ thống AI truy cập khai thác, lượng truy cập có thể gia tăng nhưng doanh nghiệp đối mặt với nguy cơ mất quyền kiểm soát dữ liệu; ngược lại, nếu hạn chế AI tiếp cận thì lượng truy cập sẽ giảm đáng kể. Do đó, đối với doanh nghiệp trong nền kinh tế số, người đứng đầu phải chủ động giải bài toán hài hòa giữa bảo vệ an toàn dữ liệu và thúc đẩy phát triển.

Nhằm hỗ trợ các chủ thể ứng dụng công nghệ an toàn, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Khung đạo đức AI, khung đánh giá rủi ro (phân loại theo các mức rủi ro cao, trung bình, thấp) và các khuyến nghị kỹ thuật dành cho doanh nghiệp cùng nhà phát triển.

Xem xét hạn chế trẻ em sử dụng AI, nội dung AI bắt buộc phải gắn nhãn

Nội dung tác động của AI đối với giới trẻ và công tác phòng ngừa vi phạm công nghệ cao nhận được nhiều lượt chất vấn từ các đại biểu Quốc hội.

Đại biểu Sí Thị Mai Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai) phản ánh tình trạng học sinh tự ý lạm dụng các nền tảng AI tạo sinh để làm bài tập, viết bài hoàn chỉnh, gây ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng tự suy nghĩ và rèn luyện tư duy. Đại biểu đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ nêu giải pháp phối hợp quản lý nhằm bảo vệ người dùng trẻ tuổi không bị lệ thuộc vào công nghệ.

Chia sẻ từ kinh nghiệm giảng dạy, Bộ trưởng Vũ Hải Quân thẳng thắn nhìn nhận: "Nếu quá lạm dụng đây là vấn đề nhức nhối. Một số quốc gia tiên tiến đã cấm hoặc hạn chế học sinh nhỏ tuổi dùng AI. Khi các em lớn, có thể sử dụng AI để đặt câu hỏi là rất tốt. Nhưng khi các em còn nhỏ thì nên xem xét".

Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) cũng chất vấn về thực trạng các đối tượng lợi dụng AI giả mạo chữ ký, hình ảnh, giọng nói để lừa đảo, tống tiền, gian lận thi cử và xâm phạm quyền tác giả.

Trả lời về vấn đề này, Bộ trưởng cho biết pháp luật đã phân định rõ trách nhiệm hữu cơ giữa 3 nhóm chủ thể: nhà cung cấp nền tảng AI, tổ chức triển khai ứng dụng và người sử dụng cuối cùng. 

Để ngăn ngừa vi phạm, Bộ trưởng khẳng định quy định bắt buộc về minh bạch sản phẩm AI: "Nội dung do AI tạo ra bắt buộc phải được gắn nhãn để người dùng nhận biết; không thực hiện nghĩa vụ gắn nhãn theo quy định sẽ bị coi là vi phạm pháp luật".

Đề cập đến giải pháp bảo vệ trẻ em trước nguy cơ bị lừa đảo bằng công nghệ giả mạo hình ảnh, giọng nói (deepfake), Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh: "Công nghệ có thể giả mạo gương mặt, giọng nói nhưng không thể làm giả được quan hệ tình cảm cũng như trí tuệ hay nhân cách của con người. Nếu cha mẹ dành nhiều thời gian cho con cái hơn, quan tâm đến con cái hơn, trò chuyện với con cái nhiều hơn thì rõ ràng AI sẽ rất khó để lừa đảo con em của phụ huynh được".

Trả lời câu hỏi về chính sách hỗ trợ người cao tuổi, người khuyết tật và các nhóm yếu thế không bị bỏ lại phía sau, Bộ trưởng cho biết các nội dung này đã được lồng ghép cụ thể trong trụ cột Xã hội số thuộc Luật Chuyển đổi số và Luật AI.

Bộ Khoa học và Công nghệ triển khai 3 nhóm giải pháp chính: Đưa sóng viễn thông và đường truyền Internet đến các vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số để tạo điều kiện tiếp cận công nghệ ban đầu; Bảo đảm người dân có phương tiện phù hợp để truy cập các nền tảng số; Tăng cường hướng dẫn kỹ năng sử dụng công nghệ an toàn qua mô hình "Bình dân học vụ số".

Bên cạnh những kết quả đạt được, Bộ trưởng Vũ Hải Quân thẳng thắn chỉ ra những hạn chế cần tiếp tục khắc phục như: năng lực kiểm chứng AI, công tác bảo vệ dữ liệu và khả năng ứng phó với nội dung giả mạo tinh vi trên môi trường mạng còn cần được hoàn thiện.

Đồng thời, ngành Khoa học và Công nghệ đang tập trung tháo gỡ các vướng mắc về thể chế, đẩy nhanh tiến độ giải ngân ngân sách và giải quyết khó khăn trong định giá tài sản trí tuệ. Mục tiêu đặt ra là vừa kiểm soát hiệu quả rủi ro công nghệ, vừa tạo hành lang pháp lý thông thoáng để đưa trí tuệ nhân tạo trở thành động lực phát triển thực chất, phục vụ người dân và nền kinh tế.