Cần Thơ tiếp tục lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định danh tính

Sau đợt bàn giao 670 mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ để giám định ADN, sáng nay, Ban Chỉ đạo 515 thành phố Cần Thơ tiếp tục triển khai lấy mẫu sinh phẩm tại Nghĩa trang Liệt sĩ Ô Môn. Hoạt động nằm trong kế hoạch xác định danh tính hơn 5.100 hài cốt liệt sĩ chưa rõ thông tin trên địa bàn thành phố.

Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Ô Môn, khoảng 100 cán bộ, chiến sĩ đang khẩn trương lấy mẫu sinh phẩm từ hơn 1.300 phần mộ liệt sĩ chưa xác định danh tính để phục vụ giám định ADN. Công tác lấy mẫu được thực hiện chặt chẽ, trang nghiêm, bảo đảm an toàn tuyệt đối và giữ nguyên hiện trạng các phần mộ sau khi hoàn thành.

Các mẫu sinh phẩm sau khi thu nhận sẽ được hoàn thiện hồ sơ, số hóa dữ liệu, bảo quản và bàn giao cho đơn vị chuyên môn để giám định ADN. Toàn bộ quy trình được thực hiện theo nguyên tắc một chiều, bảo đảm khách quan, khoa học và chính xác.

Theo kế hoạch, đến tháng 7/2027, Ban Chỉ đạo 515 thành phố Cần Thơ sẽ hoàn thành việc lấy 5.112 mẫu sinh phẩm từ hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại 17 nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn. Song song đó, lực lượng chức năng tiếp tục khảo sát, tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ tại các xã, phường.

Mỗi mẫu sinh phẩm được thu nhận là thêm một cơ hội xác định danh tính các anh hùng liệt sĩ, góp phần đưa các anh trở về với tên tuổi, quê hương và người thân sau nhiều thập kỷ chưa xác định được thông tin.

Công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới góp phần xác định danh tính hài cốt liệt sĩ

Trong công tác giám định ADN xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, hai thách thức lớn nhất hiện nay là thời gian hài cốt nằm dưới lòng đất quá lâu khiến các mẫu sinh học bị suy thoái nghiêm trọng, cùng với đó là quỹ thời gian của thân nhân thế hệ thứ nhất ngày càng thu hẹp. Để tháo gỡ những rào cản này, các nhà khoa học trong nước đã nghiên cứu và làm chủ công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới. Bước đột phá này giúp nâng cao hiệu quả phân tích các mẫu khó với độ chính xác vượt trội, mở ra hy vọng mới cho các gia đình và góp phần thực hiện "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".

Trong 15 năm qua, việc giám định ADN hài cốt liệt sĩ dựa trên hệ gen ty thể đã mang lại hiệu quả nhất định nhờ khả năng tách chiết dễ dàng. Tuy nhiên, do phần lớn các mẫu sinh học từ hài cốt bị suy thoái nghiêm trọng, ADN bị đứt gãy và có kích thước nhỏ nên tỷ lệ thu được dữ liệu đạt chuẩn để đối khớp hiện chỉ đạt khoảng 20%.

Trung tâm Giám định ADN, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam là đơn vị tiên phong trong cả nước ứng dụng công nghệ giải trình tự gen thế hệ mới để xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. So với phương pháp truyền thống, công nghệ này dựa trên thông tin di truyền của hệ gen nhân, có khả năng xác định chính xác ADN có kích thước rất ngắn và bị phân hủy nghiêm trọng trên các mẫu hài cốt chôn cất hàng chục năm. Với mức độ cá thể hóa cao, phương pháp này có độ chính xác gần như tuyệt đối.

Phương pháp giám định mới là một giải pháp đồng bộ, từ cải tiến quy trình tách chiết ADN, ứng dụng các chỉ dấu đặc trưng trên ADN nhân tế bào đến sử dụng phần mềm để tự động quản lý và đối chiếu dữ liệu. Nhờ sự kết hợp này, tỷ lệ tách chiết ADN thành công từ các mẫu xương đã tăng từ 22% lên gần 80%, tạo nguồn dữ liệu gen đạt chuẩn phục vụ các bước phân tích chuyên sâu.

Theo Thạc sĩ Vũ Anh Tuấn, Giám định viên Trung tâm Giám định ADN, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, ưu điểm của phương pháp mới là có thể thu nhận được các mẫu ADN bị đứt gãy rất ngắn, chỉ khoảng 20-30 cặp base, sau đó giải trình tự từng đoạn để phân tích. Việc đối chiếu không còn bị giới hạn trong dòng mẹ mà có thể sử dụng mẫu ADN của cả dòng bố và dòng mẹ. Theo đó, thân nhân có quan hệ huyết thống với liệt sĩ, kể cả ở thế hệ thứ tư hoặc thứ năm, đều có thể sử dụng mẫu ADN để đối chiếu với hài cốt liệt sĩ.

Nhờ tự động hóa quá trình phân tích dữ liệu, quy trình mới đã cho thấy hiệu quả rõ rệt. Thử nghiệm tại Nghĩa trang Liệt sĩ Trà Lĩnh, tỷ lệ tách chiết ADN thành công trên 58 mẫu hài cốt đạt hơn 93%, qua đó xác định được danh tính của hai liệt sĩ. Hiện phương pháp này đang được mở rộng áp dụng đối với gần 1.000 phần mộ chưa xác định danh tính tại Nghĩa trang Liệt sĩ Giồng Riềng.

Theo Tiến sĩ Trần Trung Thành, Giám đốc Trung tâm Giám định ADN, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, việc tối ưu chuỗi quy trình công nghệ mới là nhiệm vụ quan trọng mà đơn vị đang theo đuổi. Trong thời gian tới, quy trình công nghệ này được kỳ vọng sẽ hoạt động hiệu quả tại Việt Nam và sẵn sàng chuyển giao cho các đơn vị giám định trên cả nước, góp phần bảo đảm thành công của "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".