Cẩn trọng với “ma trận” thuốc xách tay trẻ em

Tuy nhiên, bên cạnh kênh phân phối chính thống, thị trường đang chứng kiến sự tràn lan của các sản phẩm "xách tay" không rõ nguồn gốc. Đằng sau lời quảng cáo "hàng ngoại chất lượng cao" có thể là những rủi ro khôn lường cho sức khỏe của trẻ nhỏ.

"Hàng xách tay" xuất hiện công khai

Tại quầy hàng mẹ và bé trong khuôn viên một bệnh viện tư nhân tại Hà Nội, nhiều sản phẩm thuốc, thực phẩm chức năng và sữa dành cho trẻ được bày bán song song với hàng nhập khẩu chính ngạch. Người bán cho biết cách phân biệt khá đơn giản: "Nếu có tem phụ tiếng Việt thì là hàng nhập khẩu; không có tem phụ là hàng xách tay". Tuy nhiên, một số sản phẩm không có nhãn phụ, không hóa đơn chứng từ. Việc tư vấn liều dùng của người bán chủ yếu dựa vào thông tin trên bao bì tiếng nước ngoài, thậm chí phải sử dụng công cụ dịch thuật để tra cứu nội dung. Đáng nói, giá bán các sản phẩm này không hề thấp: có trường hợp giá nhập khoảng 1,45 triệu đồng nhưng giá bán ra lên tới 1,85 triệu đồng. Có thể thấy rằng, thói quen mua thuốc, thực phẩm chức năng theo đường xách tay của người dân Việt Nam đã tạo chỗ đứng cho các mặt hàng gian lận thương mại. Có cầu thì ắt sẽ có cung, các nguồn cung hàng xách tay cũng không ngừng mọc lên, đặc biệt là trên kênh online.

Ngoài các sản phẩm ít tên tuổi, ngay cả những thương hiệu uy tín cũng bị lợi dụng trong hoạt động kinh doanh hàng xách tay. Prospan, một thương hiệu thuốc ho thảo dược nổi tiếng từ Đức, cũng là một trong những mặt hàng bị làm nhái và bán xách tay tràn lan trên thị trường. Các sản phẩm được rao bán công khai với đủ mẫu mã, bao bì khác nhau, khiến người tiêu dùng hoang mang không biết đâu là hàng thật và hàng chuẩn chính hãng. Nhiều người lầm tưởng rằng chỉ có "hàng xách tay" mới là hàng "chuẩn Đức" và sẵn sàng chi trả mức giá cao gấp 2-3 lần so với sản phẩm được nhập khẩu chính ngạch được bán ở hiệu thuốc.

Đằng sau mác "xách tay" là những rủi ro khó lường. Sản phẩm xách tay thường được vận chuyển thủ công, không đảm bảo điều kiện bảo quản, dễ bị ảnh hưởng đến chất lượng. Hơn nữa, việc không có hướng dẫn sử dụng bằng tiếng Việt khiến người dùng dễ dùng sai liều, sai cách, làm giảm hiệu quả điều trị dẫn đến những hậu quả khó lường có thể xảy ra.

Câu chuyện của chị Nguyễn Thúy Hằng (Ba Đình, Hà Nội) là một minh chứng. Sau hơn một tuần dùng siro ho xách tay cho con mà tình trạng không cải thiện, chị mới phát hiện bao bì sản phẩm có nhiều điểm bất thường – dấu hiệu của hàng trôi nổi. Điều duy nhất khách hàng có khi mua những sản phẩm này là niềm tin vào lời cam kết của người bán, trong khi không hề có hóa đơn hay giấy phép kiểm định từ cơ quan chức năng.

Theo quy định của Bộ Y tế, thuốc và thực phẩm bảo vệ sức khỏe nhập khẩu phải được cấp phép lưu hành; đơn vị nhập khẩu cần đáp ứng điều kiện về chuyên môn, bảo quản và phân phối. Sản phẩm hợp pháp phải có nhãn phụ hoặc các thông tin bằng tiếng Việt, thông tin đơn vị chịu trách nhiệm và mã truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, ngoài những mặt hàng xách tay hợp pháp, thì nhiều mặt hàng gắn mác "hàng xách tay" trên thị trường là hàng lậu, nghĩa là không có giấy phép nhập khẩu, không tem nhãn, không hóa đơn chứng từ. Vì vậy không có một cơ quan nào đứng ra đảm bảo cho người tiêu dùng về chất lượng mặt hàng đó, hay giúp người tiêu dùng tránh những nguy cơ có thể xảy ra. Điều này đặc biệt nguy hiểm với các mặt hàng là thuốc, hay thực phẩm chức năng, loại mặt hàng ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe.

Cơ quan chức năng vào cuộc siết chặt quản lý

Trước thực trạng đáng báo động về nạn hàng giả, "hàng xách tay" không rõ nguồn gốc, đặc biệt là các mặt hàng liên quan đến sức khỏe trẻ em, các cơ quan chức năng đã và đang tăng cường các biện pháp kiểm tra, xử lý. Trong những năm qua, Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội đã phối hợp với các cơ quan chức năng rà soát, ngăn chặn và xử lý khá nhiều vụ việc nhập khẩu, buôn bán thuốc xách tay, mà các đối tượng đưa về Việt Nam.

Trong năm 2025, lực lượng chức năng đã phát hiện gần 100 vụ việc liên quan đến hành vi kinh doanh thuốc nhập lậu, thuốc không rõ nguồn gốc xuất xứ lưu hành trên thị trường. Các vụ việc đều được xử lý nghiêm theo quy định pháp luật, không có vùng cấm, nhằm bảo đảm quyền lợi và sức khỏe của người tiêu dùng.

Các quy định liên quan đến nhập khẩu thuốc, dược phẩm từ nước ngoài đã được xây dựng chặt chẽ. Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội cũng thường xuyên phối hợp với các doanh nghiệp nhập khẩu dược phẩm uy tín để nắm thông tin và ngăn chặn các đầu mối nhập khẩu các loại thuốc xách tay, dược phẩm không có đủ giấy phép nhập khẩu theo quy định. Tuy vậy, sự phát triển của thương mại điện tử và mạng xã hội khiến việc kiểm soát trở nên phức tạp hơn. Do đó, cần sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người tiêu dùng để hạn chế tình trạng lợi dụng hình thức "xách tay" nhằm hợp thức hóa hàng lậu.

Vai trò của doanh nghiệp nhập khẩu chính ngạch

Trong bối cảnh thị trường còn tồn tại nhiều sản phẩm không rõ nguồn gốc, các doanh nghiệp nhập khẩu chính ngạch giữ vai trò quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng và minh bạch thông tin. Là một đơn vị hoạt động trong lĩnh vực này, Công ty CP Tập đoàn Dược phẩm và Thương mại Sohaco cho biết việc nhập khẩu thuốc và thực phẩm bảo vệ sức khỏe phải trải qua quy trình thẩm định hồ sơ, kiểm tra tiêu chuẩn chất lượng và đáp ứng yêu cầu bảo quản nghiêm ngặt.

Cụ thể, theo bà Nguyễn Thùy Dung, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Dược phẩm và Thương mại Sohaco, đối với các sản phẩm kinh doanh có điều kiện như thuốc, khi nhập khẩu vào Việt Nam, ngoài việc đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn của nước sản xuất, còn phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định và tiêu chí thẩm định của Bộ Y tế Việt Nam. Các sản phẩm do Sohaco nhập khẩu và phân phối chính thức trên thị trường đều thực hiện đầy đủ quy trình này, tạo thêm một "tầng bảo đảm" về pháp lý và chất lượng, giúp người tiêu dùng yên tâm hơn khi sử dụng.

Bên cạnh hoạt động phân phối, doanh nghiệp cũng phối hợp với cơ quan chức năng trong việc cung cấp dữ liệu nhận diện hàng thật, hỗ trợ xử lý các trường hợp xâm phạm thương hiệu. Sự tham gia của các doanh nghiệp tuân thủ quy định được xem là một trong những yếu tố góp phần ổn định thị trường, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Thị trường dược phẩm, đặc biệt là sản phẩm dành cho trẻ nhỏ, đòi hỏi tiêu chuẩn quản lý cao và trách nhiệm từ nhiều phía. Người tiêu dùng có quyền lựa chọn sản phẩm ngoại nhập, song lựa chọn đó cần dựa trên cơ sở pháp lý rõ ràng. Các chuyên gia khuyến nghị, khi mua thuốc và thực phẩm bảo vệ sức khỏe cho trẻ, phụ huynh nên kiểm tra bao bì, nhãn phụ tiếng Việt, thông tin đơn vị nhập khẩu và số đăng ký lưu hành; ưu tiên mua tại cơ sở được cấp phép và tham khảo ý kiến chuyên môn khi cần.