Canada, Đan Mạch và Greenland tăng cường hợp tác tại Bắc Cực

Tăng cường hiện diện ngoại giao tại Bắc Cực

Ngoại trưởng Anita Anand ngày 6/2 cho biết Canada sẽ tiếp tục ưu tiên thúc đẩy quan hệ kinh tế, đồng thời tăng cường hợp tác về an ninh và quốc phòng Bắc Cực với Greenland và Đan Mạch. Phát biểu được đưa ra tại cuộc họp báo chung với Ngoại trưởng Greenland Vivian Motzfeldt và Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Løkke Rasmussen, diễn ra tại cảng Nuuk.

Cuộc họp báo có sự hiện diện mang tính biểu tượng của tàu phá băng Cảnh sát biển Canada CCGS Jean Goodwill đang neo đậu, thể hiện sự ủng hộ rõ ràng của Ottawa đối với toàn vẹn lãnh thổ của Greenland - vùng lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch. Ngoại trưởng Anand nhấn mạnh: "Canada luôn lựa chọn con đường hợp tác và phối hợp hành động".

Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump trước đó từng đưa ra các tuyên bố cứng rắn về khả năng kiểm soát Greenland vì lý do an ninh, trước khi hạ giọng sau những phản ứng mạnh mẽ từ các đồng minh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Các nhà lãnh đạo Đan Mạch từng cảnh báo rằng bất kỳ hành động dùng vũ lực nào nhằm vào lãnh thổ đồng minh cũng có thể làm suy yếu nền tảng của liên minh quân sự này.

Trong khuôn khổ chuyến đi, Canada chính thức khai trương lãnh sự quán mới tại Nuuk - động thái đã được Ottawa công bố từ tháng 12/2024, trước khi các tuyên bố gây tranh cãi từ Washington xuất hiện. Greenland cũng dự kiến mở lãnh sự quán tại Canada vào năm 2028, qua đó tăng cường giao lưu nhân dân, đặc biệt giữa các cộng đồng cư dân phương Bắc và người Inuit.

Ngoại trưởng Motzfeldt đánh giá việc Canada mở lãnh sự quán mang ý nghĩa tinh thần quan trọng trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng. "Điều đó cho chúng tôi cảm giác không đơn độc, rằng Greenland đang đứng cùng các đối tác và bạn bè", bà nói. Ngoại trưởng Rasmussen coi sự kiện này là "một khởi đầu mới", nhấn mạnh sự đồng thuận của ba bên trong việc bảo vệ quyền tự quyết của người dân Greenland và trật tự quốc tế dựa trên luật lệ, nơi "sức mạnh không đồng nghĩa với lẽ phải".

Bắc Cực - mặt trận chiến lược mới và thách thức năng lực của NATO

Không chỉ dừng ở hợp tác ngoại giao, Bắc Cực đang nổi lên như một không gian cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt. Sự tan băng nhanh chóng do biến đổi khí hậu đang mở ra các tuyến hàng hải mới, rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển giữa châu Âu, châu Á và Bắc Mỹ, đồng thời làm lộ diện các nguồn tài nguyên khoáng sản và hạ tầng chiến lược dưới đáy biển.

Tuy nhiên, NATO, đặc biệt là các đồng minh châu Âu, hiện được đánh giá là chưa được trang bị đầy đủ về học thuyết và năng lực quân sự để hoạt động hiệu quả trong điều kiện khắc nghiệt của Bắc Cực. Khoảng trống Greenland - Iceland - Vương quốc Anh (GIUK) được xem là tuyến then chốt đối với an ninh Bắc Đại Tây Dương, trong khi Nga duy trì mạng lưới hàng chục căn cứ chuyên biệt cùng cơ sở hạ tầng quân sự được nâng cấp tại khu vực này.

Bên dưới lớp băng, các tuyến cáp viễn thông và đường truyền điện ngầm - huyết mạch của nền kinh tế số toàn cầu - trở thành mục tiêu dễ bị tổn thương trước nguy cơ do thám và phá hoại. Việc bảo đảm "nhận thức không gian" liên tục, từ trên không đến dưới đáy biển, được xem là yếu tố sống còn để bảo vệ lợi ích kinh tế - an ninh của các nước phương Tây.

Tuy nhiên, thách thức về công nghệ và đầu tư là rất lớn. Điều kiện giá lạnh, băng dày và khoảng cách xa xôi khiến nhiều hệ thống giám sát, phương tiện không người lái và thiết bị thông tin liên lạc nhanh chóng xuống cấp hoặc mất hiệu quả. Các nền tảng mới như phương tiện tự hành dưới nước chạy bằng pin nhiên liệu hydro, có thể hoạt động hàng tuần hoặc hàng tháng dưới băng, vẫn đang ở giai đoạn phát triển ban đầu.

Trong bối cảnh đó, việc Canada, Pháp và các nước châu Âu tăng cường hiện diện ngoại giao và chiến lược tại Greenland được xem là bước đi quan trọng nhằm khẳng định vai trò và trách nhiệm của NATO tại Bắc Cực.

Tương lai an ninh khu vực này không chỉ được định hình bởi ngoại giao mà còn phụ thuộc vào khả năng đầu tư dài hạn và xây dựng năng lực thực chất, đặc biệt trong lĩnh vực giám sát và bảo vệ không gian dưới biển. Sự chuyển động tại Greenland vì thế không chỉ là câu chuyện song phương hay khu vực mà phản ánh một xu thế lớn hơn: Bắc Cực đang trở thành một trong những bàn cờ địa chính trị quan trọng của thế kỷ XXI.