Cảnh báo hành vi yêu cầu thanh toán tiền mặt để né tránh doanh thu, trốn thuế

Thời gian gần đây, cơ quan thuế ghi nhận phản ánh về việc một số hộ, cá nhân kinh doanh khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ yêu cầu khách hàng thanh toán bằng tiền mặt, hạn chế hoặc từ chối các hình thức thanh toán chuyển khoản, thanh toán điện tử. Theo cơ quan quản lý, đây là dấu hiệu có thể nhằm che giấu doanh thu, không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ lập hóa đơn và kê khai thuế theo quy định của pháp luật.

Ghi nhận thực tế tại một cửa hàng bán bánh kẹo trên phố M.T.B (Hà Nội), khi khách vào mua hàng được yêu cầu thanh toán bằng tiền mặt và hạn chế nhận chuyển khoản. Tình trạng tương tự cũng được phản ánh tại một số cửa hàng bán lẻ, dịch vụ ăn uống và làm đẹp, khi người bán chủ động đề nghị khách thanh toán tiền mặt và không xuất hóa đơn.

Theo cơ quan thuế, pháp luật hiện hành không cấm hộ, cá nhân kinh doanh nhận tiền mặt. Tuy nhiên, trong thực tiễn quản lý, việc một số cơ sở kinh doanh, đặc biệt là những hộ có quy mô lớn chủ động yêu cầu khách hàng chỉ thanh toán bằng tiền mặt, đồng thời không xuất hóa đơn, đã trở thành dấu hiệu rủi ro cao trong quản lý thuế.

Trong khoa học quản lý thuế, những biểu hiện như chỉ nhận tiền mặt, từ chối chuyển khoản, không xuất hóa đơn… được xem là “chỉ báo rủi ro hành vi”. Đây là những hành vi chưa phải vi phạm trực tiếp nhưng thường xuất hiện trước hoặc song hành với các hành vi che giấu doanh thu, kê khai không đầy đủ nghĩa vụ thuế.

Thực tế cho thấy, hành vi trốn thuế hiếm khi bắt đầu bằng một vi phạm lớn mà thường xuất phát từ những giao dịch nhỏ không để lại dấu vết, như thói quen “trả tiền mặt cho tiện”. Từ đó có thể hình thành chuỗi hành vi rủi ro như: từ chối giao dịch chuyển khoản, không lập hóa đơn, không ghi nhận doanh thu hoặc kê khai doanh thu thấp hơn thực tế.

Theo ông Vũ Mạnh Cường, Trưởng Thuế TP. Hà Nội, kinh doanh minh bạch, kê khai trung thực và nộp thuế đầy đủ là trách nhiệm của mỗi công dân, đồng thời là nền tảng cho sự phát triển bền vững của môi trường kinh doanh. Việc tuân thủ pháp luật thuế không chỉ là nghĩa vụ mà còn phản ánh uy tín và văn hóa kinh doanh của mỗi cá nhân, tổ chức.

“Cơ quan thuế sẽ kiên quyết xử lý nghiêm những trường hợp cố tình vi phạm, trốn tránh nghĩa vụ thuế”, ông Vũ Mạnh Cường nhấn mạnh.

Cục Thuế cho biết thuế không chỉ là nghĩa vụ tài chính của người kinh doanh mà còn là trách nhiệm xã hội. Nguồn thu từ thuế đóng góp trực tiếp cho phát triển hạ tầng, y tế, giáo dục, an sinh xã hội và các dịch vụ công. Vì vậy, hành vi trốn thuế không chỉ vi phạm pháp luật mà còn làm tổn hại đến lợi ích chung của cộng đồng.

Theo Cục Thuế, thời gian tới cơ quan thuế sẽ tăng cường thanh tra, kiểm tra cả trực tiếp và trên môi trường số. Việc kết nối và đối chiếu dữ liệu từ ngân hàng, sàn thương mại điện tử, đơn vị vận chuyển, nhà cung cấp dịch vụ thanh toán và hệ thống hóa đơn điện tử sẽ giúp xác định chính xác doanh thu thực tế của hoạt động kinh doanh. Trường hợp phát hiện dấu hiệu trốn thuế có tổ chức, hồ sơ sẽ được chuyển sang cơ quan công an để xem xét xử lý hình sự theo quy định của pháp luật.

Cảnh báo về các thủ đoạn né tránh nghĩa vụ thuế, chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu cho rằng với hệ thống dữ liệu quản lý thuế ngày càng hoàn thiện, việc chia nhỏ doanh thu, ưu tiên thanh toán tiền mặt, sử dụng tài khoản của người thân để nhận tiền hay ghi sai nội dung chuyển khoản chỉ có thể trì hoãn việc bị phát hiện trong thời gian ngắn. Khi dữ liệu được đối chiếu, các khoản chênh lệch về doanh thu và thu nhập sẽ nhanh chóng lộ rõ. Nếu xác định có yếu tố cố ý trốn thuế, người vi phạm có thể đối mặt với mức phạt tiền lớn, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Các chuyên gia cũng cho rằng việc hộ kinh doanh từ chối thanh toán chuyển khoản hoặc kê khai sai nội dung giao dịch không chỉ vi phạm quy định pháp luật mà còn gây ra nhiều hệ lụy cho nền kinh tế. Hành vi này làm thất thu ngân sách nhà nước, tạo sự cạnh tranh thiếu công bằng giữa các cơ sở kinh doanh tuân thủ và không tuân thủ pháp luật, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng cho các hoạt động phi pháp như rửa tiền hay gian lận tài chính.

Theo cơ quan thuế, hệ thống chính sách thuế hiện hành gồm thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân và các quy định đối với hộ, cá nhân kinh doanh đã có nhiều điều chỉnh theo hướng tăng cường minh bạch, trong đó khuyến khích và ưu tiên các phương thức thanh toán không dùng tiền mặt.

Đối với tổ chức, doanh nghiệp, các khoản chi mua hàng hóa, dịch vụ và các khoản thanh toán khác từng lần từ 5 triệu đồng trở lên chỉ được khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào và được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp nếu có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.

Tương tự, đối với hộ và cá nhân kinh doanh, doanh thu tính thuế giá trị gia tăng à thuế thu nhập cá nhân là toàn bộ tiền bán hàng, tiền gia công, tiền cung ứng dịch vụ, bao gồm cả các khoản trợ giá, phụ thu, phụ trội được hưởng, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa. Các khoản chi phí thực tế liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh có giá trị từ 5 triệu đồng trở lên cũng chỉ được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập tính thuế nếu có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt.

Trước đó, tại Công điện số 124/CĐ-TTg ngày 30/7/2025, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu các bộ, ngành, địa phương thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt và xử lý nghiêm các hành vi trốn thuế. Trước đó, Quyết định số 1813/QĐ-TTg ngày 28/10/2021 cũng đã phê duyệt Đề án phát triển thanh toán không dùng tiền mặt giai đoạn 2021–2025.

Theo quy định của Luật Quản lý thuế và các nghị định về hóa đơn, khi bán hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ, người bán bắt buộc phải lập hóa đơn, không phụ thuộc việc người mua có yêu cầu hay không. Vì vậy, không xuất hóa đơn không còn là “lựa chọn” mà là hành vi vi phạm hành chính về thuế.

Ngoài ra, Điều 200 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định người cố ý không kê khai hoặc kê khai sai doanh thu nhằm trốn thuế, nếu đủ yếu tố cấu thành, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Cơ quan thuế khuyến nghị người nộp thuế thực hiện các phương thức thanh toán minh bạch, ưu tiên thanh toán không dùng tiền mặt, đồng thời kê khai đầy đủ doanh thu từ hoạt động bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ. Việc tuân thủ đúng quy định về thanh toán và kê khai thuế được xem là giải pháp quan trọng nhằm minh bạch hóa hoạt động kinh doanh, hạn chế thất thu ngân sách và tạo môi trường cạnh tranh công bằng, lành mạnh.

Song song với đó, cơ quan thuế cũng đề nghị người tiêu dùng, tổ chức và cá nhân khi mua hàng hóa, dịch vụ chủ động lựa chọn các phương thức thanh toán minh bạch, đồng thời yêu cầu người bán lập và giao hóa đơn theo quy định. Trường hợp phát hiện dấu hiệu né tránh việc ghi nhận doanh thu hoặc không lập hóa đơn, người dân có thể phản ánh tới cơ quan chức năng để được xem xét, xử lý.

Trong thời gian tới, cơ quan thuế tiếp tục tăng cường công tác tuyên truyền, hỗ trợ hộ, cá nhân kinh doanh thực hiện đúng quy định pháp luật về thuế và hóa đơn điện tử; đồng thời đẩy mạnh việc phân tích dữ liệu, kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh, kịp thời phát hiện và kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi che giấu doanh thu, trốn thuế theo quy định của pháp luật.