Cảnh giác thừa cân, béo phì ở trẻ em

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thừa cân và béo phì là một dạng suy dinh dưỡng, trong đó cơ thể tích tụ lượng mỡ dư thừa. Béo phì là bệnh mạn tính, chịu tác động của nhiều yếu tố như di truyền, nội tiết, chế độ ăn uống, mức độ vận động và môi trường sống.

Bác sĩ Lê Thị Tình, Trung tâm Kỹ thuật cao và Tiêu hóa Hà Nội, Bệnh viện Đa khoa Xanh Pôn (Hà Nội) cho biết, đánh giá thừa cân, béo phì ở trẻ cần dựa trên chỉ số khối cơ thể (BMI) theo tuổi và giới tính trên biểu đồ tăng trưởng. Bác sĩ có thể kết hợp đánh giá vòng eo và thăm khám để xác định tình trạng tích tụ mỡ.

Nguyên nhân khiến trẻ thừa cân, béo phì không đơn thuần do ăn nhiều. Chế độ ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn, đồ ăn nhanh, đồ uống có đường nhưng ít rau xanh và chất xơ; ít vận động, dành nhiều thời gian cho thiết bị điện tử đều có thể làm tăng nguy cơ.

Một số yếu tố từ thai kỳ và những năm đầu đời, tiền sử gia đình, rối loạn nội tiết, hội chứng di truyền hoặc tác dụng phụ của một số thuốc cũng có thể liên quan đến tình trạng này.

Thừa cân, béo phì kéo dài làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường type 2, các vấn đề cơ xương khớp và bệnh tim mạch. Trẻ cũng có thể gặp khó khăn về tâm lý do tự ti, kỳ thị hoặc bắt nạt, ảnh hưởng đến học tập và chất lượng cuộc sống. Trẻ béo phì có nguy cơ tiếp tục béo phì khi trưởng thành.

Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám khi trẻ tăng cân nhanh bất thường, chỉ số cân nặng theo chiều cao hoặc BMI vượt ngưỡng theo tuổi, ít vận động, chế độ ăn mất cân đối hoặc có tiền sử gia đình mắc béo phì, bệnh chuyển hóa. Trường hợp nghi ngờ nguyên nhân nội tiết, di truyền hoặc liên quan đến thuốc cũng cần được đánh giá.

Để phòng ngừa, cha mẹ nên xây dựng chế độ ăn cân đối, hạn chế đồ ăn nhanh và đồ uống có đường, tăng rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt. Trẻ cần được khuyến khích vận động thường xuyên, hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử và ngủ đủ giấc. Theo dõi chiều cao, cân nặng định kỳ giúp phát hiện sớm những thay đổi bất thường.

Với trẻ nhỏ, WHO khuyến nghị nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và tiếp tục cho trẻ bú đến 2 tuổi hoặc lâu hơn, kết hợp chế độ ăn bổ sung phù hợp.

Thừa cân, béo phì ở trẻ cần được phát hiện và quản lý sớm, thay vì chỉ coi là vấn đề ngoại hình. Việc điều chỉnh dinh dưỡng, vận động và lối sống phù hợp giúp trẻ phát triển khỏe mạnh và giảm nguy cơ bệnh mạn tính về sau.