Cấp thiết phục hồi dòng chảy, cải thiện chất lượng nguồn nước cho sản xuất nông nghiệp

Nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp tại Đồng bằng sông Hồng đang chịu sức ép kép: mực nước sông ngày càng hạ thấp, trong khi ô nhiễm tại nhiều dòng sông, kênh dẫn gia tăng. Nhiều công trình thủy lợi không còn lấy được nước tự chảy, buộc phải tăng cường bơm, khiến chi phí sản xuất tăng lên. 

Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải phục hồi dòng chảy, cải thiện chất lượng nguồn nước và đổi mới cách quản lý theo liên kết toàn lưu vực, để bảo đảm nguồn nước lâu dài cho sản xuất nông nghiệp.

Cống Xuân Quan, cống đầu nguồn lấy nước từ sông Hồng tưới cho gần 200.000 ha của 4 tỉnh. Không còn lấy được nước tự chảy, từ năm 2025, việc đầu tư trạm bơm dã chiến mới có thể đáp ứng cho các đợt tưới đổ ải. Chi phí tăng lên nhưng không còn cách nào khác.

Ông Đào Văn Chương (Trạm trưởng Trạm Quản lý công trình Xuân Quan, TP Hà Nội) cho biết: "Nếu chạy 16 tổ máy thì hết 100 triệu đồng/tiếng, mà trong giai đoạn đổ ải, dịp Tết Nguyên đán, chúng tôi chạy xuyên đêm".

Sau hơn 15 năm, cửa cống Thuần Mỹ đã cao hơn so với lòng sông tới vài mét. Đây cũng là tình trạng chung của nhiều địa phương khi mực nước các con sông ngày càng xuống thấp, đồng nghĩa với nhiều công trình thủy lợi ở vào tình trạng công trình treo, nghĩa là không còn chức năng điều tiết.

Thực trạng thiếu nguồn nước mặt cho sản xuất là rất báo động khi các con sông đều thiếu nguồn nước bổ cập, trong khi nước thải chưa qua xử lý vẫn đổ vào hệ thống sông. Sông Bắc Hưng Hải, Nhuệ - Đáy, Ngũ Huyện Khê... đang trở thành những dòng sông không chảy. 

Theo đề án phục hồi các nguồn nước của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 3 đập dâng được xây dựng gắn với 3 vị trí trọng yếu, sẽ là giải pháp căn cơ để tạo nguồn dâng nước cho cả sông chính và sông nhánh. Việc có dòng chảy liên tục sẽ tiết kiệm mỗi năm khoảng 2.000 tỷ đồng khi thủy điện phải xả nước, thủy lợi phải bơm cho sản xuất nông nghiệp.

Ông Nguyễn Hồng Hiếu (Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: "Theo tính toán của chúng tôi, diện tích mặt nước sông Hồng của Hà Nội khoảng 11.000 ha. Như vậy, đây sẽ là một môi trường sinh thái cho Hà Nội và các tỉnh lân cận sử dụng".

An ninh nguồn nước cũng đang đòi hỏi tư duy liên kết vùng khi thực hiện đề án quan trọng này. Không chỉ phân bổ nguồn nước hợp lý cho sản xuất, mà còn là giám sát ô nhiễm đồng bộ trên cả lưu vực sông thay vì cách làm đơn lẻ của mỗi địa phương như trước đây. Khi đảm bảo được an ninh nguồn nước cũng đồng nghĩa có an ninh lương thực.