Câu chuyện về những đứa trẻ sinh ra trong vùng xung đột

Trong bối cảnh các cuộc xung đột vũ trang kéo dài tại nhiều khu vực trên thế giới như Dải Gaza hay Sudan, những đứa trẻ sơ sinh - sinh linh yếu ớt nhất - đang phải đối mặt với những điều kiện sống khắc nghiệt ngay từ khi chào đời. Sự sụp đổ của hệ thống y tế, thiếu hụt lương thực, thuốc men và môi trường thiếu an toàn không chỉ đẩy tỷ lệ tử vong mẹ và trẻ sơ sinh gia tăng, mà còn đặt ra những thách thức nghiêm trọng đối với quyền được sống, được chăm sóc y tế cơ bản của con người.

Thực trạng đáng báo động

Các báo cáo quốc tế gần đây cho thấy, tình hình sinh sản và chăm sóc trẻ sơ sinh tại các khu vực xung đột đang diễn biến hết sức nghiêm trọng. Tại dải Gaza, xung đột kéo dài đã khiến số ca sinh giảm tới 41%, đồng thời làm gia tăng đáng kể các trường hợp tử vong mẹ, sảy thai, sinh non và trẻ sơ sinh nhẹ cân.

Thống kê trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 6/2025 đã ghi nhận khoảng 2.600 ca sảy thai, 220 ca tử vong liên quan đến thai sản, 1.460 ca sinh non, hơn 1.700 trẻ sơ sinh thiếu cân và trên 2.500 trẻ cần được chăm sóc đặc biệt sau sinh. Những con số này phản ánh sự suy giảm nghiêm trọng so với thời kỳ trước xung đột.

Nguyên nhân chủ yếu được xác định là do tác động tổng hợp của chiến tranh, bao gồm chấn thương tâm lý, suy dinh dưỡng, tình trạng di dời hàng loạt và sự sụp đổ gần như hoàn toàn của hệ thống chăm sóc y tế. Kể từ tháng 10/2023 - thời điểm xung đột giữa Israel và Hamas bùng phát, nhiều cơ sở y tế, bệnh viện, xe cứu thương và nhân viên y tế tại Gaza liên tục bị ảnh hưởng bởi các hoạt động quân sự, trong khi các tuyến cung ứng thuốc men và thiết bị y tế bị gián đoạn. Trong bối cảnh đó, hàng chục nghìn phụ nữ mang thai buộc phải sinh con trong những điều kiện thiếu an toàn, thậm chí tại các trại tạm cư hoặc lều bạt chật chội. Việc thiếu nước sạch, lương thực và các dịch vụ chăm sóc thiết yếu đã khiến sức khỏe của cả mẹ và trẻ sơ sinh bị đe dọa nghiêm trọng.

Tại Sudan, tình hình cũng không kém phần nghiêm trọng. Cuộc xung đột kéo dài tại Sudan đang đẩy hàng triệu gia đình vào vòng xoáy bạo lực, đói nghèo, dịch bệnh và di dời. Trong bối cảnh đó, trẻ em - những đối tượng dễ bị tổn thương nhất - vẫn đang nỗ lực bám víu vào hy vọng về một tương lai tốt đẹp hơn, dù phải đối mặt với những mất mát và sang chấn nghiêm trọng. Xung đột vũ trang kéo dài đã dẫn tới nhiều vụ tấn công vào cơ sở y tế, trong đó có cả bệnh viện phụ sản. Một số vụ việc ghi nhận thương vong lớn đối với bệnh nhân và nhân viên y tế, làm gián đoạn hoàn toàn hoạt động chăm sóc sản khoa tại nhiều khu vực.

Kể từ khi xung đột leo thang vào tháng 4/2023, số trẻ em cần hỗ trợ nhân đạo đã tăng hơn gấp đôi, từ 7,2 triệu lên trên 15 triệu em. Nhiều trẻ em Sudan đã mất đi tuổi thơ, phải trải qua cảnh di tản, bạo lực, bị bắt cóc và thiếu thốn nghiêm trọng các nhu yếu phẩm thiết yếu như lương thực, nước sạch và dịch vụ y tế.

Theo ước tính, khoảng 2,3 triệu trẻ em dưới 5 tuổi tại Sudan có nguy cơ suy dinh dưỡng cấp tính, trong đó 770.000 em đối mặt với tình trạng đe dọa tính mạng. Bên cạnh đó, các hành vi bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em gái gia tăng đáng báo động. Nhiều trường hợp bị xâm hại, bắt cóc và cưỡng bức đã được ghi nhận, kéo theo những hệ lụy nặng nề về thể chất và tinh thần. Không ít trẻ em gái phải đối mặt với sự kỳ thị xã hội khi mang thai do bị xâm hại, buộc phải rời bỏ gia đình và cộng đồng.

Trong bối cảnh đó, các tổ chức quốc tế như Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) đang nỗ lực triển khai các chương trình hỗ trợ dinh dưỡng, chăm sóc sức khỏe và tư vấn tâm lý cho trẻ em và phụ nữ. Tuy nhiên, nhu cầu hỗ trợ vẫn vượt xa khả năng đáp ứng.

Thách thức đa chiều đối với hệ thống y tế

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là sự sụp đổ của hệ thống y tế tại các vùng chiến sự. Việc thiếu nhiên liệu, thuốc men, thiết bị y tế và nhân lực khiến nhiều bệnh viện không thể hoạt động hoặc chỉ hoạt động cầm chừng. Nhiều cơ sở y tế bị phá hủy hoặc hư hại nghiêm trọng, làm giảm đáng kể khả năng tiếp nhận và điều trị bệnh nhân.

Yếu tố tâm lý cũng là một vấn đề đáng quan tâm. Nhiều phụ nữ mang thai phải sống trong tình trạng lo âu, sợ hãi do bom đạn, di dời liên tục và mất mát người thân. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của người mẹ mà còn tác động tiêu cực đến quá trình mang thai và sinh nở.

Ngoài ra, việc tiếp cận dịch vụ y tế cũng bị hạn chế nghiêm trọng. Nhiều phụ nữ không thể đến bệnh viện do điều kiện an ninh không đảm bảo hoặc khoảng cách xa. Trong một số trường hợp, họ buộc phải sinh con tại nhà hoặc trong các điều kiện không có sự hỗ trợ của nhân viên y tế chuyên môn.

Trước thực trạng trên, các tổ chức quốc tế và nhân đạo đã đưa ra nhiều khuyến nghị nhằm cải thiện tình hình chăm sóc y tế cho phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh tại các vùng chiến sự. Trước hết, cần bảo đảm quyền tiếp cận nhân đạo không bị cản trở, cho phép các tổ chức cứu trợ đưa vào các khu vực xung đột những nguồn cung thiết yếu như thực phẩm, nước sạch, thuốc men và thiết bị y tế. Việc duy trì hoạt động của các cơ sở y tế, đặc biệt là bệnh viện phụ sản, cần được ưu tiên hàng đầu.

Thứ hai, cần tăng cường bảo vệ các cơ sở y tế và nhân viên y tế theo quy định của luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Geneva. Việc tấn công vào bệnh viện và các cơ sở chăm sóc sức khỏe cần được điều tra và xử lý nghiêm minh nhằm đảm bảo tính răn đe và ngăn chặn tái diễn.

Thứ ba, cần triển khai các chương trình hỗ trợ dinh dưỡng cho phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ, đồng thời cung cấp các dịch vụ tư vấn tâm lý nhằm giảm thiểu tác động của căng thẳng và sang chấn tâm lý.

Ngoài ra, việc thiết lập các khu vực an toàn cho phụ nữ và trẻ em, cũng như các trung tâm chăm sóc mẹ và bé lưu động, có thể giúp cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ y tế trong điều kiện chiến tranh. Về lâu dài, cộng đồng quốc tế cần thúc đẩy các giải pháp chính trị nhằm chấm dứt xung đột, bởi chỉ khi hòa bình được lập lại, các điều kiện cơ bản cho sự phát triển bền vững của trẻ em mới có thể được đảm bảo.