Cây sả mở lối thoát nghèo cho đồng bào Hà Nhì

Thu Lũm là xã biên giới xa xôi của tỉnh Lai Châu, cách trung tâm tỉnh hơn 200km, nơi sinh sống chủ yếu của đồng bào Hà Nhì, nơi con sông Đà bắt nguồn chảy vào đất nước ta. Trước đây trên những sườn đồi dốc, nơi điều kiện sản xuất còn không ít khó khăn. Nhưng nay màu xanh của những nương sả đang mở ra hướng sinh kế mới. Từ cây trồng phù hợp với đất đai, khí hậu, người dân nơi đây từng bước tạo dựng nguồn thu nhập ổn định, góp phần cải thiện cuộc sống và giảm nghèo bền vững.

Những ngày bước vào vụ thu hoạch, các nương sả ở Thu Lũm trở nên nhộn nhịp. Trên những triền đồi, bà con tranh thủ cắt lá, bó thành từng gùi lớn rồi vận chuyển về các lò chưng cất tinh dầu. Tiếng dao, tiếng máy móc hòa cùng mùi thơm đặc trưng của sả lan tỏa trong không gian vùng cao, tạo nên nhịp sống mới trên những nương đồi.

Gia đình bà Lỳ Chùy Nu, bản Tù Nạ, là một trong những hộ gắn bó với cây sả. Với hơn 2.000m² sả, mỗi khi bước vào vụ thu hoạch, bà lại huy động anh em, họ hàng cùng tham gia cắt lá để kịp đưa về lò chưng cất. Công việc tuy vất vả nhưng đổi lại gia đình có thêm nguồn thu nhập thường xuyên.

"Gia đình tôi trồng hơn 2.000m² sả. Đến mùa thu hoạch, anh em, họ hàng lại đến giúp cắt lá để kịp đưa về nấu tinh dầu. Từ khi gắn bó với cây sả, gia đình có thêm nguồn thu nhập ổn định, cuộc sống đỡ vất vả hơn trước. Chúng tôi mong giá sả tiếp tục ổn định để bà con yên tâm chăm sóc diện tích hiện có, từng bước nâng cao thu nhập", bà Lỳ Chùy Nu chia sẻ.

Không đòi hỏi nhiều chi phí đầu tư, cây sả thích nghi với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng vùng cao, ít sâu bệnh và có khả năng cho thu hoạch nhiều lứa trong năm. Những đặc điểm đó giúp loại cây này từng bước được người dân Thu Lũm lựa chọn, duy trì trên những diện tích đất phù hợp.

Theo anh Sì Hu Phạ, Trưởng bản Thu Lũm, cây sả đang đem lại hiệu quả kinh tế thiết thực cho người dân. Cây sinh trưởng tốt, ít sâu bệnh, phù hợp với điều kiện tự nhiên nên người dân thuận lợi trong chăm sóc, thu hoạch. Nhiều hộ gia đình đã có thêm nguồn thu, từng bước ổn định cuộc sống từ diện tích sả của gia đình.

Từ những nương sả ban đầu, vùng nguyên liệu tại Thu Lũm ngày càng hình thành rõ nét. Theo thống kê, toàn xã hiện có 557,85ha sả. Đây là nguồn nguyên liệu phục vụ hoạt động chưng cất tinh dầu, đồng thời tạo việc làm và thu nhập cho nhiều hộ dân.

Hiện lá sả nguyên liệu được thu mua với giá trung bình khoảng 650 đồng/kg để đưa vào chưng cất tinh dầu. Với diện tích lớn và khả năng thu hoạch nhiều lứa trong năm, cây sả đã trở thành một trong những nguồn thu nhập đáng kể đối với người dân địa phương.

Tuy nhiên, việc phát triển cây sả ở Thu Lũm được địa phương định hướng theo hướng ổn định diện tích, nâng cao hiệu quả thay vì mở rộng ồ ạt. Ông Nguyễn Văn Khải, Trưởng phòng Kinh tế xã Thu Lũm, cho biết: "Hiện nay bà con trong xã duy trì hơn 500ha sả. Việc chiết xuất tinh dầu vẫn chủ yếu thực hiện theo phương thức thủ công, nguồn chất đốt sử dụng chủ yếu là phụ phẩm lâm nghiệp. Để nâng cao giá trị sản phẩm, bảo vệ rừng và đồng hành với người dân, Phòng Kinh tế đã tham mưu UBND xã, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp không tăng diện tích sả mà tập trung nâng cao hiệu quả trên diện tích hiện có".

Định hướng này đặt ra yêu cầu vừa duy trì sinh kế cho người dân, vừa sử dụng hiệu quả quỹ đất, gắn sản xuất với bảo vệ tài nguyên rừng. Khi diện tích được giữ ổn định, việc chăm sóc, thu hoạch, chưng cất và tiêu thụ sản phẩm cũng cần từng bước được nâng cao về hiệu quả, qua đó gia tăng giá trị từ cây sả.

Ở vùng biên Thu Lũm, cây sả không chỉ phủ xanh những sườn đồi mà đang từng bước tạo nên một sinh kế phù hợp với điều kiện sản xuất của đồng bào địa phương. Từ những luống sả nhỏ của mỗi gia đình đến vùng nguyên liệu hơn 557ha, cây trồng này đã góp phần tạo thêm việc làm, tăng thu nhập và giúp người dân có thêm điều kiện cải thiện cuộc sống.

Hương thơm từ những lò chưng cất tinh dầu theo mùa thu hoạch đang trở thành dấu hiệu của một hướng sản xuất mới trên vùng biên. Khi người dân yên tâm bám đất, chăm sóc nương sả và từng bước nâng cao giá trị sản phẩm, cây sả không chỉ mang lại thu nhập mà còn góp phần tạo nền tảng để đồng bào Thu Lũm ổn định cuộc sống, xây dựng quê hương vùng biên ngày càng phát triển.