Chậm hoàn thuế, Bộ trưởng Bộ Tài chính nói “lỗi của ai, người ấy chịu”

Bình đẳng giữa cơ quan quản lý và người nộp thuế

Sáng 12/11, tại phiên chất vấn của Quốc hội, đại biểu Trần Anh Tuấn (TP Hồ Chí Minh) chỉ thực trạng, hiện nay doanh nghiệp chậm nộp thuế bị phạt 0,03% một ngày. Luật Quản lý thuế năm 2019 có quy định trường hợp Nhà nước chậm nộp phải trả lãi 0,03% ngày cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, Luật Quản lý thuế năm 2025 không còn quy định này.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng cho biết nguyên tắc về việc Nhà nước chậm hoàn có trả lãi bằng mức doanh nghiệp chậm nộp hay không?

Trả lời nội dung đại biểu nêu, về trách nhiệm của cơ quan Nhà nước, đặc biệt cơ quan thuế về việc chậm hoàn thuế, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh cần bảo đảm nguyên tắc bình đẳng “lỗi của ai, người ấy chịu”.

Theo Bộ trưởng, hiện người dân và doanh nghiệp chậm nộp thuế phải chịu xử phạt hành chính và tiền chậm nộp. Vì vậy, nếu người nộp thuế đã cung cấp hồ sơ đầy đủ, đúng quy định nhưng cơ quan thuế, cụ thể là cán bộ tiếp nhận không xử lý đúng thời hạn, thì phải kiên quyết xử lý trách nhiệm, kể cả bồi thường vật chất. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, vấn đề cơ bản là hồ sơ phải đúng, đủ và đúng quy định pháp luật.

Bộ trưởng cho biết, hiện nay, cơ quan thuế đang nỗ lực rút ngắn quy trình hoàn thuế. Đối với luồng xanh (hoàn thuế trước, kiểm tra sau) thời gian hoàn thuế chỉ 7 ngày. Với những trường hợp phải kiểm tra trước, hoàn thuế sau, cơ quan thuế cũng đang phối hợp rất chặt chẽ để xử lý.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, dù 100% hồ sơ của người nộp thuế đã được gửi trực tuyến song quá trình kiểm tra, đối chiếu hóa đơn vẫn cần thời gian và tiềm ẩn rủi ro ở một số nhóm doanh nghiệp. Bộ Tài chính sẽ tiếp tục nghiên cứu kỹ vấn đề này trong thời gian tới.

Nhắc lại nguyên tắc "lỗi của ai, người ấy chịu", Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, nếu lỗi thuộc về Nhà nước, về cán bộ thuế thì cán bộ thuế phải chịu trách nhiệm theo nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật.

Doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường là bình thường

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Duy Thanh (đoàn Cà Mau) đặt câu hỏi chất vấn Bộ trưởng Tài chính về việc số doanh nghiệp giải thể tăng mạnh. Chính sách giảm thuế giá trị gia tăng sẽ hết hạn vào ngày 31/12/2026, Chính phủ có định hướng để kéo dài chính sách sang năm 2027 hay không?

Về vấn đề này, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, trong 9 tháng đầu năm nay, có khoảng 172.000 doanh nghiệp rút khỏi thị trường, trong khi số doanh nghiệp tái gia nhập và tham gia thị trường là 222.000 doanh nghiệp.

Theo phân tích của Bộ Tài chính, trong số doanh nghiệp rút khỏi thị trường, có 50% tạm dừng kinh doanh, 30% đã hoàn thành thủ tục giải thể và 20% đang làm thủ tục chấm dứt hoạt động.

Ở chiều ngược lại, nhờ những nỗ lực cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, giảm nghĩa vụ thuế, thời gian thực hiện và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, số doanh nghiệp gia nhập thị trường đã đạt hơn 222.000 doanh nghiệp. Đặc biệt, vốn đăng ký tăng 38% so với cùng kỳ.

Phân tích nhóm doanh nghiệp tạm dừng hoạt động, giải thể, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, khoảng 90% hoạt động trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ; khoảng 89% doanh nghiệp không phát sinh doanh thu trong năm 2026, tức đã dừng hoạt động từ trước. Bên cạnh đó, khoảng 70% số doanh nghiệp đã không hoạt động trước năm 2026.

Lý giải về số lượng doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường lớn, Bộ trưởng cho rằng đây là chuyện bình thường. Trong hoạt động sản xuất kinh doanh, có những doanh nghiệp thành công nhưng cũng có doanh nghiệp thất bại.

Đặc biệt, trong môi trường kinh doanh thông thoáng, tạo điều kiện cho người dân và doanh nghiệp hoạt động, thủ tục gia nhập thị trường tương đối đơn giản. Tuy nhiên, thủ tục rút khỏi thị trường lại liên quan đến việc thực hiện các nghĩa vụ tài chính. Ngoài nghĩa vụ với ngân sách nhà nước, thuế và bảo hiểm xã hội, doanh nghiệp còn phải thực hiện nghĩa vụ với các nhà cung cấp, ngân hàng cho vay.

Bộ trưởng cho biết, Bộ Tài chính đã chỉ đạo thực hiện việc làm sạch mã số thuế. “Đối với doanh nghiệp đã “sạch” nghĩa vụ tài chính, thủ tục rút khỏi thị trường chỉ trong vòng 1 ngày”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Về việc tiếp tục giảm 2% thuế giá trị gia tăng (VAT) từ 10% xuống 8%, Bộ trưởng cho biết, Thủ tướng Chính phủ đang chỉ đạo Bộ Tài chính nghiên cứu, đánh giá kỹ vấn đề này, cùng với khuôn khổ pháp lý cho hoạt động đầu tư, kinh doanh trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027.

Đặc biệt, cần theo dõi sát diễn biến thị trường, nhất là thị trường xăng dầu và nguyên vật liệu, để có giải pháp kịp thời, phù hợp. Đồng thời, vẫn phải bảo đảm mục tiêu tối thượng là duy trì tăng trưởng ở mức trên 10% và kiểm soát lạm phát ở mức khoảng 4,5%.

2,5 triệu mã số thuế chưa được làm sạch

Tham gia chất vấn, đại biểu Hoàng Ngọc Định (đoàn Tuyên Quang) dẫn số liệu báo cáo của Cục Thuế hiện còn trên 2,5 triệu mã số thuế cần rà soát, chuẩn hóa dữ liệu, làm sạch. Trong đó có những doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký từ hàng chục năm nay.

"Trách nhiệm của Bộ, của cơ quan thuế đối với tình trạng tồn đọng trên? Và giải pháp xử lý trong thời gian tới như thế nào?", đại biểu Hoàng Ngọc Định chất vấn.

Trả lời vấn đề đại biểu nêu, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định, việc làm sạch mã số thuế với doanh nghiệp không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký, dừng hoạt động là yêu cầu bắt buộc.

Theo Bộ trưởng, một trong những nguyên nhân khiến Việt Nam bị Diễn đàn Toàn cầu và Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đưa vào danh sách không hợp tác thuế là do chưa hoàn tất làm sạch dữ liệu mã số thuế.

Từ đầu năm đến nay, ngành thuế đã làm sạch 777.000 mã số thuế. Tuy nhiên, hiện còn khoảng 2,5 triệu mã số thuế thuộc các trạng thái doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã ngừng hoạt động (03) hoặc không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký (06).

"Đây là khối lượng công việc rất lớn và cần được xử lý trước kỳ đánh giá của OECD vào quý II/2028. Kết quả sẽ quyết định đến việc Việt Nam có được đưa ra khỏi danh sách theo dõi hay tiếp tục bị xếp vào nhóm không hợp tác về thuế, từ đó có thể tác động đến môi trường đầu tư và phát triển kinh tế", Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh.

Để thực hiện nhiệm vụ này, Bộ Tài chính đã báo cáo Chính phủ. Tối qua (11/11), Bộ Tài chính cũng đã có báo cáo chính thức gửi Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, đề nghị đưa vào chương trình làm việc của Quốc hội tại kỳ họp này các quy trình, thủ tục để làm sạch mã số thuế trong thời gian tới.

Trong đó, đáng chú ý là việc xóa các nghĩa vụ tài chính đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã dừng hoạt động từ 5 năm trước trở lại đây, đặc biệt là tiền thuế môn bài. Bộ trưởng cho biết, từ ngày 1/1/2026, thuế môn bài đã được bãi bỏ, nhưng các khoản tồn tại từ trước vẫn còn rất lớn. Bên cạnh đó là các khoản tiền phạt nộp chậm.

Sau khi xử lý, làm sạch các nghĩa vụ tài chính này, cơ quan thuế sẽ tiến hành đóng mã số thuế, qua đó làm sạch môi trường kinh doanh, tạo môi trường an toàn, tránh tình trạng lợi dụng các mã số thuế không còn hoạt động để trốn thuế, kinh doanh bất hợp pháp trong thời gian tới.