Chăm sóc sức khoẻ phụ nữ: Không chỉ là câu chuyện tuổi tác

Sáng 15/10, tọa đàm trực tuyến "Lắng nghe người phụ nữ bạn yêu thương" do Đoàn Thanh niên VTV tổ chức đã đặt ra vấn đề chăm sóc sức khỏe phụ nữ trong giai đoạn tiền mãn kinh, mãn kinh. Chương trình có sự tham gia của của ThS.BSNT Phạm Minh Ngọc - Phó Giám đốc Trung tâm Y học Giới tính Hà Nội (Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Hà Nội) và TS. Khuất Thu Hồng - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Xã hội. Thông qua góc nhìn y khoa và tâm lý xã hội, chương trình nhấn mạnh sự cần thiết của việc nâng cao nhận thức, chủ động thăm khám và xây dựng môi trường gia đình thấu hiểu, sẻ chia với phụ nữ.

Gánh vác nhiều vai trò, phụ nữ dễ bỏ quên sức khỏe của chính mình

Một ngày của nhiều phụ nữ trung niên bắt đầu từ sáng sớm và kết thúc khi công việc gia đình đã tạm ổn. Họ vừa hoàn thành trách nhiệm ngoài xã hội, vừa chăm sóc con cái, phụng dưỡng cha mẹ và vun vén tổ ấm. Trong guồng quay ấy, nhu cầu nghỉ ngơi và chăm sóc sức khỏe của bản thân đôi khi bị đẩy xuống sau cùng.

Tại tọa đàm, dưới góc nhìn xã hội học, TS. Khuất Thu Hồng nhận định phụ nữ ở độ tuổi trung niên đang bước vào giai đoạn bận rộn và căng thẳng nhất của cuộc đời. Trách nhiệm với gia đình hai bên vô cùng nặng nề. Hơn thế nữa, khuôn mẫu "công dung ngôn hạnh" từ bao đời nay vô hình trung áp đặt lên người phụ nữ sự kỳ vọng phải chu toàn mọi thứ. Chính nỗ lực làm tốt mọi vai trò theo khuôn mẫu đã khiến họ đặt bản thân xuống vị trí ưu tiên cuối cùng.

Đồng tình với quan điểm này, ThS.BSNT Phạm Minh Ngọc ví von các chị em phụ nữ hiện nay giống như một chiếc máy tính phải chạy cùng lúc quá nhiều "hệ điều hành". Vì mải mê với công việc và gia đình, họ hiếm khi có thời gian bảo trì, bảo dưỡng sức khỏe. Nhiều ông chồng chỉ thực sự nhận ra vấn đề và đưa vợ đi thăm khám khi bà xã đã rơi vào tình trạng "hết pin", cạn kiệt năng lượng.

Áp lực không chỉ đến từ khối lượng công việc, mà còn từ những kỳ vọng lâu nay dành cho người phụ nữ. Khi đã quen với việc chăm lo cho mọi người, không ít người xem sự mệt mỏi của mình là chuyện nhỏ, cố gắng chịu đựng thay vì tìm hiểu nguyên nhân hoặc đi khám.

Khoảng trống chăm sóc sức khỏe tiền mãn kinh - mãn kinh

Mãn kinh và tiền mãn kinh là quá trình sinh lý tự nhiên, nhưng những thay đổi đi kèm có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống của mỗi người. Theo ThS.BSNT Phạm Minh Ngọc, giai đoạn tiền mãn kinh có thể kéo dài từ 3-5 năm nhưng cũng có những trường hợp kéo dài tới 7-10 năm.

BS. Ngọc cũng cho biết: "Các triệu chứng có biểu hiện vô cùng đa dạng với mỗi cá nhân, có những người phụ nữ phải trải qua giai đoạn này một cách không mấy êm đềm." Do đó, khi bước vào giai đoạn tiền mãn kinh, ta nên có thái độ chủ động chăm sóc sức khỏe. Trước hết, ta cần nhận dạng ba nhóm triệu chứng chính có thể gây đảo lộn sức khỏe tinh thần và cuộc sống sinh hoạt của người phụ nữ.

Thứ nhất là các vấn đề về tinh thần và tâm lý, điển hình là chứng sương mù não (brain fog) khiến chị em hay quên, suy giảm trí nhớ, kém tập trung, mất ngủ và thay đổi cảm xúc thất thường. Thứ hai là rối loạn thần kinh thực vật với những cơn bốc hỏa, vã mồ hôi về đêm kéo dài khiến giấc ngủ đứt đoạn, cơ thể uể oải. Cuối cùng là các triệu chứng về tiết niệu và sinh dục như són tiểu, suy giảm ham muốn, khô rát âm đạo.

Đáng báo động hơn, sự thiếu hụt estrogen trầm trọng còn khởi phát hàng loạt bệnh lý mãn tính nguy hiểm. Ước tính bệnh lý tim mạch chiếm tới 30% tổng ca tử vong ở nữ giới, cao gấp đôi mọi bệnh ung thư cộng lại. Kèm theo đó là chứng loãng xương thầm lặng, làm tăng nguy cơ gãy xương hông gấp bốn lần.

Những biểu hiện này đôi khi bị quy về tuổi tác, áp lực công việc hoặc tính khí thay đổi. Khi không được nhận diện và trao đổi đúng cách, người phụ nữ thường chọn tiếp tục chịu đựng trong thời gian dài, còn người thân lại khó hiểu được nguyên nhân đằng sau những thay đổi ấy để quan tâm, sẻ chia với người phụ nữ.

Thậm chí, đã có những người chọn không chia sẻ, không tham gia thăm khám từ chuyên gia, mà lại tự tìm đến các loại thực phẩm bổ sung nội tiết. Trả lời thắc mắc của khán giả về tình trạng này, BS. Ngọc cảnh báo, việc sử dụng hormone không có sự theo dõi sát sao của bác sĩ chuyên khoa là một "con dao hai lưỡi". Nếu cơ thể chưa được sàng lọc kỹ lưỡng, các sản phẩm này có thể kích thích phát triển các khối u xơ tử cung hoặc u vú.

Thấu hiểu và sẻ chia để phụ nữ chủ động chăm sóc bản thân

Những thay đổi trong giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cá nhân mà còn có thể tác động đến đời sống gia đình. Mất ngủ kéo dài, mệt mỏi hoặc thay đổi cảm xúc có thể khiến sinh hoạt thường ngày trở nên khó khăn hơn. Những vấn đề về sức khỏe sinh dục cũng có thể tạo ra tâm lý e ngại, tự ti trong đời sống vợ chồng.

Nếu thiếu thông tin, người thân dễ hiểu nhầm rằng phụ nữ đang trở nên khó tính, nhạy cảm hoặc xa cách. TS. Khuất Thu Hồng nhấn mạnh rằng những suy diễn ấy có thể làm gia tăng khoảng cách trong quan hệ gia đình, trong khi điều người phụ nữ cần có thể chỉ là được lắng nghe và hỗ trợ.

Theo TS. Hồng, người chồng thay vì suy diễn hay phán xét, hãy kiên nhẫn làm điểm tựa, lắng nghe và chia sẻ để vợ không cảm thấy cô độc. Đồng thời, quan niệm về tình dục ở tuổi trung niên và cao niên cũng cần được nhìn nhận lại một cách cởi mở hơn. Sự gắn kết không nhất thiết chỉ gói gọn trong khái niệm giao hợp truyền thống, mà còn là sự âu yếm, trò chuyện và sẻ chia để duy trì sự thân mật.

Trong gia đình, chăm sóc sức khỏe không nên trở thành trách nhiệm riêng của người phụ nữ. Khi công việc và việc nhà được san sẻ, họ có thêm thời gian nghỉ ngơi, vận động, thăm khám và quan tâm đến nhu cầu của chính mình. Quan trọng hơn, sự đồng hành giúp phụ nữ không cảm thấy đơn độc khi đối diện với những thay đổi của cơ thể.

Bên cạnh sự hỗ trợ từ người thân, việc mở rộng hoạt động truyền thông, tư vấn và kết nối phụ nữ với dịch vụ chăm sóc sức khỏe phù hợp cũng là điều cần thiết. Khi có thông tin chính xác và dễ tiếp cận, gia đình, cộng đồng hay chính những người phụ nữ sẽ hiểu rằng tiền mãn kinh và mãn kinh không phải vấn đề cần giấu kín hay âm thầm chịu đựng.

Qua buổi tọa đàm "Lắng nghe người phụ nữ bạn yêu thương", thông điệp được các chuyên gia gửi gắm là sự nữ tính và vẻ đẹp của người phụ nữ không bị trói buộc bởi tuổi tác, mà tỏa sáng qua sự chín chắn, điềm tĩnh, bao dung và thần thái tự tin. Lắng nghe, thấu hiểu và đồng hành chính là món quà trọn vẹn nhất để tiếp thêm năng lượng cho những người phụ nữ yêu thương bước qua giai đoạn chuyển tiếp quan trọng này.