Chất liệu truyền thống khơi nguồn cho những phương thức sáng tạo văn hóa hiện đại

Các tham luận ý kiến được chia sẻ tại Hội thảo khoa học quốc tế "Văn học và nghệ thuật Đông Á đầu thế kỉ XXI từ góc nhìn văn hóa" đã mở ra không gian trao đổi học thuật về những chuyển động của văn học, nghệ thuật Đông Á trong bối cảnh toàn cầu hóa, qua đó làm rõ hơn mối quan hệ giữa sáng tạo nghệ thuật, đời sống văn hóa và những biến đổi của xã hội đương đại.

TS. Cao Anh Tuấn, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh, đơn vị tổ chức Hội thảo cho rằng, trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, khu vực Đông Á đang trải qua những biến đổi mạnh mẽ về kinh tế, xã hội và văn hóa. Những chuyển động ấy không chỉ làm thay đổi diện mạo đời sống đương đại mà còn được phản ánh sâu sắc trong văn học và nghệ thuật. 

Thông qua các báo cáo và thảo luận chuyên sâu, Hội thảo tạo điều kiện để các nhà nghiên cứu chia sẻ tri thức, trao đổi phương pháp tiếp cận và mở rộng kết nối học thuật trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật và văn hóa Đông Á. Từ đây các chuyên gia chia sẻ những bài tham luận, những góc tiếp cận đa dạng, sáng tạo trong cách nhìn nhận về vị thế, sức ảnh hưởng, các giá trị của văn hóa Đông Á. Những mối liên hệ sâu sắc, thực tiễn với Việt Nam được tập trung trao đổi trong phiên thảo luận chung và thảo luận tại các tiểu ban để không chỉ dừng lại ở những vấn đề học thuật, dạy và học mà mở rộng đánh giá về tác động của mối giao lưu, tương tác về văn hóa giữa các quốc gia Đông Á... 

Giáo sư Park Yeon-Kwan - Trường Đại học Ngoại ngữ Hankuk (Hàn Quốc) - cho biết: "Tại Việt Nam, văn học chữ Nôm và văn học truyền miệng đã phát triển trên cơ sở đặc điểm của tiếng Việt và những trải nghiệm lịch sử của dân tộc. Ở Trung Quốc, kho tàng văn học cổ điển phong phú cùng hội họa, thư pháp và nghệ thuật sân khấu truyền thống đã tạo nên một di sản văn hóa lâu đời. Tại Nhật Bản, văn học cổ điển cùng các loại hình nghệ thuật truyền thống như Nō và Kabuki đã hình thành những thế giới thẩm mỹ độc đáo. Tại Hàn Quốc, nhiều truyền thống văn học và nghệ thuật cũng được phát triển, từ văn học chữ Hán và văn học viết bằng chữ Hàn đến pansori, tranh minh họa dân gian minhwa và âm nhạc truyền thống".

"Những truyền thống ấy không chỉ thuộc về quá khứ. Ngày nay, chúng được diễn giải lại thông qua nhiều loại hình và phương tiện khác nhau như tiểu thuyết, điện ảnh, phim truyền hình, hoạt hình và nghệ thuật biểu diễn. Trong quá trình này, truyền thống kết hợp với cảm quan hiện đại, còn những trải nghiệm văn hóa địa phương được mở rộng thành các hình thức biểu đạt mới có khả năng giao tiếp với công chúng toàn cầu" - tham luận tại Hội thảo của Giáo sư Park Yeon-Kwan cho biết.

Giáo sư Park Yeon-Kwan tiếp tục dẫn chứng trường hợp bộ phim hoạt hình KPop Demon Hunters, gần đây thu hút sự chú ý đặc biệt trên phạm vi quốc tế, giành được nhiều giải thưởng lớn trong đó có cả Oscar, Grammy. 

Đây có thể được xem là một ví dụ về việc tái cấu trúc các yếu tố và biểu tượng thị giác truyền thống của Hàn Quốc bằng ngôn ngữ của văn hóa đại chúng hiện đại. 

Theo Giáo sư thành công của một tác phẩm như vậy không thể chỉ được giải thích bằng văn hóa truyền thống, mà là kết quả của sự kết hợp nhiều yếu tố như âm nhạc, cốt truyện, hình thức biểu đạt thị giác và các nền tảng toàn cầu. Tuy nhiên KPop Demon Hunters cũng cho thấy những yếu tố truyền thống có thể mở ra những khả năng văn hóa mới khi được kết hợp với phương thức sáng tạo hiện đại. 

Ông nhấn mạnh, khả năng ấy không chỉ dành riêng cho Hàn Quốc. Việt Nam, Trung Quốc và Nhật Bản cũng có thể diễn giải lại những chất liệu bắt nguồn từ lịch sử và văn hóa của mình bằng cảm quan đương đại, qua đó giao tiếp với công chúng trên thế giới.

"Điều quan trọng ở đây không phải là sao chép nguyên vẹn những mô hình thành công của quốc gia khác. Mỗi quốc gia cần hiểu sâu sắc những nguồn lực văn hóa đặc thù của mình, rồi sáng tạo và tái cấu trúc chúng theo những cách mà công chúng đương đại có thể đồng cảm. Để làm được điều đó, cần đẩy mạnh hơn nữa các hoạt động nghiên cứu chung trong lĩnh vực văn học và nghệ thuật, dịch thuật và giới thiệu tác phẩm của nhau, đồng sản xuất phim điện ảnh và hoạt hình, số hóa và khai thác di sản truyền thống, cũng như giao lưu giữa các thế hệ trẻ" - Giáo sư Park Yeon-Kwan nêu đề xuất.