Châu Á đối mặt nguy cơ khủng hoảng năng lượng do xung đột Iran

Khủng hoảng năng lượng tại một số quốc gia châu Á đang bước sang giai đoạn nghiêm trọng hơn, sau khi các biện pháp ứng phó ban đầu trước tác động từ chiến sự Iran dần mất hiệu quả.

Khi xung đột bùng phát, nhiều chính phủ châu Á đã phải điều chỉnh khẩn cấp trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung qua Eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng tới khu vực. Các nước đã áp dụng nhiều biện pháp như tiết kiệm điện, ưu tiên khí đốt cho hộ gia đình, hạn chế nguồn cung cho sản xuất phân bón và sử dụng dự trữ năng lượng để giảm áp lực tạm thời...

Tuy nhiên, những biện pháp này được xây dựng với giả định chiến sự chỉ kéo dài trong thời gian ngắn. Khi xung đột chưa có dấu hiệu kết thúc, giá vé máy bay, chi phí vận tải biển và hóa đơn điện đang tăng, đe dọa tăng trưởng kinh tế. Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) ước tính khoảng 8,8 triệu người có nguy cơ rơi vào cảnh nghèo đói do ảnh hưởng của xung đột Iran, trong khi khu vực châu Á - Thái Bình Dương có thể thiệt hại 299 tỷ USD.

Giá dầu Brent đã có thời điểm tăng lên khoảng 120 USD/thùng - cao hơn nhiều so với mức khoảng 70 USD/thùng - mà nhiều chính phủ châu Á dùng để xây dựng ngân sách. Điều này buộc các nước phải lựa chọn giữa duy trì trợ giá nhiên liệu, gây áp lực lên tài chính công, hoặc cắt giảm trợ giá và chuyển chi phí sang người tiêu dùng.

Tại Ấn Độ, việc ưu tiên nhiên liệu cho khí đốt nấu ăn của khoảng 330 triệu hộ gia đình đã ảnh hưởng tới nguồn cung cho các nhà máy phân bón. Trong bối cảnh giá phân bón tăng và nguy cơ mưa yếu do El Nino, đây là mối lo lớn với quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới. Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi ngày 10/5 đã kêu gọi người dân mua hàng nội địa, hạn chế du lịch nước ngoài, làm việc tại nhà, sử dụng giao thông công cộng và giảm lượng phân bón trong nông nghiệp.

Tại Philippines, chính phủ chuyển sang tuần làm việc 4 ngày để tiết kiệm nhiên liệu và triển khai trợ cấp có mục tiêu cho các hộ nghèo. Thái Lan đã bỏ trần giá dầu diesel chưa đầy 1 tháng sau khi xung đột Iran bắt đầu vì quỹ trợ giá nhiên liệu cạn kiệt. 

Các chuyên gia cảnh báo ngay cả khi chiến sự Iran kết thúc, châu Á cũng khó được giải tỏa áp lực ngay lập tức. Việc khôi phục sản xuất, sửa chữa hạ tầng bị hư hại và nối lại vận chuyển năng lượng từ Trung Đông tới các thị trường cuối cùng có thể mất nhiều tuần hoặc nhiều tháng.

Theo các chuyên gia, cú sốc năng lượng lần này buộc nhiều quốc gia phải tính đến các giải pháp dài hạn hơn như đa dạng hóa nguồn cung nhiên liệu hóa thạch, phát triển năng lượng hạt nhân và năng lượng tái tạo...