Châu Âu đẩy mạnh trục xuất người di cư bất hợp pháp

EU mở rộng biện pháp kiểm soát người di cư

Các động thái - tăng cường theo dõi, truy quét và trục xuất người di cư tới các "trung tâm hồi hương" đặt tại nước thứ ba ở châu Phi và một số khu vực khác - diễn ra khi EU tiếp tục siết chặt chính sách nhập cư sau khi các đảng cánh hữu và cực hữu gia tăng ảnh hưởng tại một số quốc gia thành viên kể từ năm 2024. Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen cho rằng các biện pháp mới là nhằm ngăn chặn nguy cơ tái diễn cuộc khủng hoảng di cư năm 2015 - thời điểm khoảng 1 triệu người, chủ yếu chạy trốn nội chiến tại Syria, đổ vào châu Âu xin tị nạn.

Theo bà von der Leyen, EU đã rút ra bài học từ quá khứ và hiện được trang bị tốt hơn để kiểm soát các dòng người di cư bất hợp pháp. Bộ quy định mới mang tên Hiệp ước về Di cư và Tị nạn dự kiến chính thức có hiệu lực từ ngày 12/6 tới.

Trong bối cảnh đó, nhiều đảng cực hữu tại châu Âu đã công khai hoan nghênh chính sách trục xuất cứng rắn giống như cách Tổng thống Donald Trump áp dụng tại Mỹ và kêu gọi EU áp dụng cách tiếp cận tương tự. Tuy nhiên, các tổ chức nhân quyền cảnh báo rằng nhiều biện pháp đang được triển khai trên thực tế có nguy cơ làm xói mòn các chuẩn mực pháp lý vốn được coi là nền tảng của hệ thống bảo vệ người tị nạn tại châu Âu.

Italy trở thành mô hình tham chiếu

Trên thực tế, EU từ lâu đã chi hàng triệu USD cho các chương trình ngăn chặn người di cư ngay từ bên ngoài biên giới, đồng thời hỗ trợ hàng chục nghìn người châu Phi trở về nước, dưới hình thức tự nguyện hoặc cưỡng bức.

Hiện nay, điều đang được thảo luận là mở rộng mô hình mà Italy đã triển khai dưới thời Thủ tướng Giorgia Meloni - người theo đuổi lập trường cứng rắn về di cư. Rome hiện vận hành hai trung tâm giam giữ người di cư tại Albania dành cho những người xin tị nạn bị từ chối. Theo một số nghị sĩ Italy, ít nhất 90 người hiện đang bị giữ tại đây trong điều kiện tâm lý hoang mang và bất an.

Không dừng lại ở đó, Nội các Italy đã thông qua một gói biện pháp chống nhập cư, cho phép hải quân nước này chặn tàu trên vùng biển quốc tế trong thời hạn lên tới 6 tháng nếu bị coi là đe dọa trật tự công cộng; đưa người bị chặn quay trở lại quốc gia xuất phát hoặc nước thứ ba; đồng thời đẩy nhanh việc trục xuất người nước ngoài bị kết án hình sự.

Theo giới nghiên cứu chính sách châu Âu, một "nhóm không chính thức" gồm Đức, Áo, Hà Lan, Đan Mạch và Hy Lạp cũng đang thúc đẩy các thỏa thuận xây dựng trung tâm trục xuất bên ngoài lãnh thổ EU. Kenya được cho là một trong những quốc gia đang được tiếp cận để đàm phán.

Một số nghị sĩ châu Âu cho rằng, dù có chủ đích hay không, cách tiếp cận này mang nhiều điểm tương đồng với các thỏa thuận mà chính quyền Tổng thống Trump từng thúc đẩy với một số nước như El Salvador nhằm tiếp nhận người di cư bị trục xuất khỏi Mỹ.

Ngoài ra, một số quốc gia khác cũng đang nghiên cứu mô hình tương tự. Bộ trưởng Di cư Thụy Điển gần đây cho biết liên minh cầm quyền bảo thủ tại nước này ủng hộ việc lập các "trung tâm ngoài châu Âu", đặc biệt đối với người xin tị nạn đến từ Afghanistan và Syria.

Một bộ phận ủng hộ biện pháp kiểu Mỹ

Làn sóng tranh luận tại châu Âu về chính sách nhập cư cứng rắn ngày càng rõ nét hơn trong thời gian gần đây. Trong kỳ Thế vận hội mùa Đông tổ chức tại Italy, đã xuất hiện các cuộc biểu tình phản đối việc triển khai lực lượng thuộc Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) để hỗ trợ bảo vệ đoàn thể thao Mỹ. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, một số lực lượng chính trị tại châu Âu lại công khai ca ngợi mô hình hoạt động của ICE và đề xuất thành lập các đơn vị cảnh sát chuyên trách trục xuất người di cư.

Cơ quan bảo vệ biên giới EU - Frontex - từ năm 2024 đã bắt đầu cử sĩ quan phối hợp cùng lực lượng cảnh sát Bỉ trong các chiến dịch truy quét, bắt giữ và trục xuất người di cư. Hiện chưa rõ hoạt động tương tự có đang được triển khai tại các nước thành viên khác hay không.

Trong khi đó, tại Anh - quốc gia đã rời EU - chính phủ Công đảng trung tả cũng xác định việc ngăn chặn nhập cư trái phép là một ưu tiên hàng đầu. Bộ Nội vụ Anh hồi tháng 2 cho biết gần 60.000 người đã bị trục xuất kể từ khi chính phủ mới lên nắm quyền vào tháng 7/2024. Riêng trong năm 2025, lực lượng chức năng đã bắt giữ khoảng 9.000 người làm việc trái phép, tăng hơn 50% so với năm trước đó.

Gia tăng truy quét và giám sát ở biên giới

Theo nguyên tắc "không hồi hương cưỡng bức" được ghi nhận trong luật pháp quốc tế và pháp luật EU, không một cá nhân nào có thể bị đưa trở lại quốc gia nơi họ có nguy cơ bị bức hại.

Tuy nhiên, các tổ chức nhân đạo cho rằng trên thực tế, nhiều quốc gia châu Âu vẫn đang sử dụng biện pháp "đẩy lùi", tức buộc những người tìm cách vượt biên vào EU quay trở lại mà không cho họ tiếp cận đầy đủ thủ tục xin tị nạn.

Theo một báo cáo công bố tháng 2 của một nhóm tổ chức nhân đạo, trung bình mỗi ngày tại châu Âu có khoảng 221 vụ đẩy lùi như vậy. Trong năm 2025, hơn 80.000 trường hợp đã được ghi nhận, chủ yếu tại Italy, Ba Lan, Bulgaria và Latvia.

Báo cáo nêu rõ nhiều người di cư - bao gồm cả phụ nữ, trẻ em và những người đang trong tình trạng sức khỏe nguy kịch - bị đánh đập, bị chó nghiệp vụ tấn công, bị buộc cởi quần áo, bị ép vượt sông trong điều kiện nguy hiểm hoặc bị lấy đi tài sản cá nhân.

Một số chuyên gia nhân quyền cho rằng cách hành xử này cho thấy mức độ bạo lực trong kiểm soát biên giới tại châu Âu đang gia tăng theo hướng đáng lo ngại. Theo họ, hình ảnh gây sốc tại Mỹ về các cuộc truy quét người di cư thường tạo ra phản ứng mạnh mẽ trong dư luận châu Âu, nhưng các hành vi tương tự do lực lượng thực thi pháp luật châu Âu thực hiện lại chưa nhận được mức độ giám sát và phản ứng tương xứng.

Cùng với đó, giới quan sát cũng ghi nhận việc mở rộng sử dụng công nghệ giám sát hiện đại như máy bay không người lái, camera nhiệt, vệ tinh và các hệ thống nhận diện phục vụ theo dõi người di cư trên hành trình di chuyển tới châu Âu.

Nhiều tổ chức bảo vệ quyền con người cảnh báo rằng các thay đổi pháp lý mới của EU có thể làm suy giảm đáng kể những hàng rào bảo vệ vốn có đối với người di cư và người xin tị nạn.

Trong thư gửi các thể chế EU hồi tháng 2, 88 tổ chức phi chính phủ - trong đó có Nền tảng Hợp tác Quốc tế về Người di cư không giấy tờ có trụ sở tại Brussels - cho rằng quy định di cư mới của EU có thể tạo điều kiện cho nhiều cuộc truy quét hơn tại nhà riêng và nơi công cộng, mở rộng giám sát và làm gia tăng nguy cơ phân biệt đối xử dựa trên chủng tộc hoặc nguồn gốc.

Theo các tổ chức này, châu Âu không thể chỉ trích các chiến dịch truy quét người di cư tại Mỹ trong khi lại đồng thời hợp thức hóa hoặc làm ngơ trước các biện pháp tương tự ngay trong nội khối. Dù vậy, một số nhà hoạt động cho rằng châu Âu vẫn duy trì được mức độ bảo vệ pháp lý cao hơn so với Mỹ, nhất là nhờ vai trò của các tòa án độc lập, cơ chế giám sát của các thể chế EU và hệ thống tiêu chuẩn nhân quyền tương đối chặt chẽ.