Chiến dịch 500 ngày đêm: Lặng thầm những bàn tay “hoàn nguyên” phần mộ liệt sĩ tại Thái Nguyên

Trong nhịp độ khẩn trương của Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, sau mỗi lần khai quật lấy mẫu ADN là một công việc âm thầm nhưng không kém phần nặng nhọc: hoàn nguyên từng phần mộ. Giữa cái nắng tháng Bảy như đổ lửa tại Thái Nguyên, các cán bộ, chiến sĩ và lực lượng dân quân vẫn miệt mài bên từng mạch vữa, viên đá, nâng niu giấc ngủ ngàn thu của các anh hùng bằng tất cả lòng biết ơn sâu sắc.

Nhanh đến đâu cũng phải chính xác đến đó

Nghĩa trang Liệt sĩ Vô Tranh và Nghĩa trang Liệt sĩ Cổ Lũng (tỉnh Thái Nguyên) những ngày này không một phút ngơi nghỉ. Không khí tĩnh mịch thường ngày được thay thế bằng thanh âm hối hả của tiếng pa-lăng xích, tiếng máy cắt đá và nhịp bước chân dồn dập của cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự (CHQS) tỉnh Thái Nguyên cùng lực lượng dân quân địa phương.

Tất cả đang căng mình chạy đua với thời gian trong Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin. Nếu như công đoạn khai quật và lấy mẫu ADN có thể tiến hành nhanh chóng với công suất khoảng 30 phần mộ mỗi ngày, thì việc hoàn nguyên chừng ấy ngôi mộ lại đòi hỏi khoảng thời gian gấp ba lần.

Gần ba ngày liên tục làm việc không ngừng nghỉ mới có thể đưa các phần mộ trở lại trạng thái ban đầu. Đây là phần việc hoàn toàn không thể đốt cháy giai đoạn hay lạm dụng máy móc, bởi chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể làm tổn hại đến sự tôn nghiêm và tính nguyên vẹn của nơi các anh nằm xuống.

Thượng tá Nguyễn Ngọc Lâm – Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ CHQS tỉnh Thái Nguyên chia sẻ: "Từ ngày 16/7, lực lượng của Bộ CHQS tỉnh cùng các đơn vị đồng loạt triển khai khai quật, lấy mẫu hài cốt tại 191 phần mộ ở Nghĩa trang Liệt sĩ Vô Tranh. Sau khi hoàn thành việc lấy mẫu, toàn bộ phần mộ đều phải được hoàn nguyên theo đúng hiện trạng ban đầu, bảo đảm tối đa yêu cầu kỹ thuật, mỹ quan và sự trang nghiêm của nghĩa trang. Đẩy nhanh tiến độ chiến dịch là nhiệm vụ tối quan trọng, nhưng ở công đoạn hoàn nguyên, chúng tôi quán triệt tinh thần: nhanh đến đâu cũng phải chính xác đến đó".

Khi người lính làm "thợ đá"

Theo chân Trung tá Giá Văn Thẳng (Ban Chính sách, Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Thái Nguyên) ra thực địa, chúng tôi mới thấu hiểu hết sự tỉ mỉ, kiên nhẫn của những người lính Cụ Hồ trong từng thao tác.

Để hoàn nguyên hoàn chỉnh một phần mộ, các chiến sĩ phải trải qua một quy trình liên hoàn, nghiêm ngặt: Định vị đưa nắp mộ nặng hàng trăm cân về đúng vị trí cũ mà không được làm sứt mẻ. Ghép đá cân chỉnh, ốp đá chân mộ khít khao từng góc cạnh. Trát mạch đi những đường keo, vữa tinh tế để bảo vệ kết cấu bên trong. Chỉnh sửa bề mặt đánh bóng, vệ sinh sạch sẽ toàn bộ khuôn viên mộ phần.

Trong quy trình này, mỗi người đảm nhận một khâu riêng biệt nhưng đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng như một dây chuyền cơ khí chính xác. Chỉ cần một người làm sai lệch, cả ê-kíp sẽ phải dỡ ra và thực hiện lại từ đầu.

Trầm ngâm nhìn những hàng mộ vừa được hoàn nguyên ngay ngắn, phẳng phiu dưới nắng chiều, Trung tá Giá Văn Thẳng xúc động: "Đối với chúng tôi, mỗi mẫu ADN được lấy đi thành công là một tia hy vọng mới được thắp lên. Hy vọng sẽ có thêm một liệt sĩ được gọi đúng tên, thêm một gia đình sau hàng chục năm mòn mỏi ngóng trông sẽ tìm lại được người thân yêu của mình. Vì thế, hoàn nguyên từng phần mộ không đơn thuần là yêu cầu kỹ thuật khô khan, mà đó là trách nhiệm, là mệnh lệnh từ trái tim, là sự tri ân sâu sắc của thế hệ hôm nay gửi tới những người anh hùng đã ngã xuống vì độc lập dân tộc".

Những thử thách nơi triền đồi

Khó khăn lớn nhất trong quá trình hoàn nguyên chính là việc di chuyển và đặt tấm nắp mộ nặng tới 400kg trở lại vị trí cũ một cách hoàn hảo.

Thiếu tá Dương Thành Lâm (Ban Chính sách, Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh) cho biết, mỗi lần nâng hạ nắp mộ đòi hỏi tổ công tác gồm 5 cán bộ, chiến sĩ phải ghé vai sát cánh, cùng điều khiển pa-lăng xích. Từng nhịp kéo, nhịp hạ phải đồng điệu đến tuyệt đối. Chỉ một người lệch nhịp, khối bê tông đá nặng nề có thể bị nghiêng, gây va đập dẫn đến nứt vỡ mặt mộ.

Sau khi đặt nắp mộ an toàn là đến thử thách ghép đá quanh chân mộ. Địa hình Nghĩa trang Liệt sĩ Vô Tranh nằm thoai thoải trên một triền đồi dốc. Đặc thù này khiến các phần mộ chỉ có một mặt tiếp xúc trực tiếp với nền đất phẳng, ba mặt còn lại hoàn toàn lơ lửng hoặc chịu tác động bởi độ dốc của địa hình.

Để bảo đảm phần mộ sau khi hoàn nguyên luôn cân bằng và ngay ngắn như trước khi khai quật, các chiến sĩ phải tiến hành đo đạc, cắt mài từng tấm đá ốp chính xác đến từng mi-li-mét. Mỗi viên đá trước khi ốp đều được cắt thô, ướm thử, đánh dấu ký hiệu tỉ mỉ rồi mới tiến hành cố định. Công việc này đòi hỏi sự khéo léo vượt bậc cùng tinh thần kiên trì cao độ, bởi chỉ cần sai lệch một chút là toàn bộ mạch vữa sẽ bị xô lệch.

Ít ai biết rằng, đằng sau những ngôi mộ đẹp đẽ, trang nghiêm sau khi hoàn nguyên là cả một câu chuyện đầy gian nan về việc tìm kiếm vật liệu xây dựng phù hợp.

Toàn bộ mặt mộ ở nghĩa trang được ốp bằng loại đá granite đặc chủng. Đáng nói, mỏ đá cung cấp loại đá này tại Ninh Bình đã chính thức đóng cửa và dừng hoạt động từ nhiều năm trước. Để bảo đảm tính đồng bộ về màu sắc, chất liệu và mỹ quan cho nghĩa trang, Thiếu tá Dương Thành Lâm đã phải lặn lội liên hệ với hàng chục đại lý, nhà phân phối đá ốp lát trên khắp cả nước để gom góp từng mét vuông đá còn sót lại trong các kho hàng cũ.

Phải mất rất nhiều công sức, liên hệ qua hơn 10 đại lý lớn nhỏ, tổ công tác mới gom đủ khoảng 350m² đá granite đạt chuẩn để phục vụ chiến dịch. Chính vì nguồn nguyên liệu vô cùng khan hiếm và quý giá này, mỗi nhát cắt, mỗi đường mài của người lính đều được tính toán chi li, cẩn trọng tối đa để không lãng phí dù chỉ là một mẩu đá nhỏ, góp phần bảo đảm tiến độ chung cho toàn chiến dịch.

Sức trẻ viết tiếp khúc tráng ca tri ân

Sát cánh cùng các chiến sĩ Bộ CHQS tỉnh Thái Nguyên là lực lượng dân quân tự vệ của các xã địa phương. Dù tuổi đời còn rất trẻ nhưng họ đều ý thức được ý nghĩa thiêng liêng của công việc mình đang làm.

Đối với chiến sĩ dân quân Hoàng Văn Hưởng (xóm Phú Hòa, xã Vô Tranh), việc trát mạch và ghép đá mặt mộ tuy không quá nặng nhọc về thể xác nhưng lại là một bài học lớn về lòng kiên nhẫn: "Chỉ khi nào nhìn thấy các đường ghép thẳng tắp, mặt đá phẳng lỳ, ngôi mộ trở lại nguyên vẹn như cũ, chúng em mới thở phào nhẹ nhõm. Sau mỗi ngày làm việc mệt nhoài, đứng ngắm nhìn những hàng mộ ngay ngắn dưới bóng cờ Tổ quốc, em thấy lòng mình thanh thản và tự hào vì đã góp một phần công sức nhỏ bé để tri ân các bác, các chú".

Chung một quyết tâm, chiến sĩ dân quân Trần Nhật Quân (xóm Phú Hồng, xã Vô Tranh) luôn nỗ lực hoàn thành xuất sắc phần việc của mình để nhanh chóng sang hỗ trợ các đồng đội ở khâu khác, nhằm rút ngắn thời gian thi công.

"Cả đội đều đặt mục tiêu quyết tâm hoàn thành việc hoàn nguyên toàn bộ 191 phần mộ trước ngày 3/8 để các bước giám định, đối chiếu mẫu ADN được triển khai sớm hơn. Chúng em mong mỏi từng ngày có thêm thật nhiều bác, nhiều chú được đón trở về với gia đình, quê hương sau bao năm tháng dài đằng đẵng chờ đợi" - Quân xúc động bày tỏ.

Chiến dịch 500 ngày đêm đang bước vào giai đoạn nước rút khẩn trương trên khắp mọi miền Tổ quốc. Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Vô Tranh và Cổ Lũng, sự "tăng tốc" ấy không được đo bằng những bước chân vội vã, mà bằng sự kiên nhẫn tột cùng, sự chính xác tuyệt đối và tinh thần trách nhiệm cao cả của những người lính hôm nay.

Dưới cái nắng hè như đổ lửa, những bàn tay lấm lem bụi đá, vôi vữa vẫn lặng lẽ, nhẹ nhàng nâng niu từng tấc đất, từng ngôi mộ. Mỗi ngôi mộ được hoàn nguyên ngay ngắn không chỉ khép lại một quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt, mà còn gửi gắm vào đó cả niềm tin, sự kỳ vọng vào kết quả giám định ADN sắp tới. Đó chính là cách mà thế hệ trẻ hôm nay tiếp nối và thắp sáng đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" bằng những hành động bình dị nhưng chứa đựng tình cảm và lòng biết ơn vô hạn.