Chính phủ kiến tạo phát triển: Khi công nghệ và dữ liệu tạo sức hút cho chính luận

Chính phủ kiến tạo phát triển - “điểm hẹn” chính luận mới do ekip Ban Thời sự, Đài THVN thực hiện - được khán giả nhận định là có cách tiếp cận mới mẻ khi dùng dữ liệu để kể chuyện thời sự, mang lại tính thuyết phục và tính sáng tạo qua góc máy cũng như cách thể hiện các con số. Để đạt được điều này, ê-kíp đã phải vận hành một khối lượng công việc không nhỏ phía sau ống kính. 

Khởi nguồn từ dữ liệu để giải bài toán cuốn hút của chính luận

Lên sóng từ tháng 6, chương trình Chính phủ kiến tạo phát triển được ekip của Ban Thời sự đặt ra những mục tiêu riêng với điểm hẹn này. Đó là trở thành một "cầu nối" thông tin đa chiều. Chương trình không đơn thuần là truyền thông chính sách mà là không gian để người dân, doanh nghiệp hiểu đúng văn bản, đồng thời cũng có tính phản biện, là nơi lắng nghe và nhận phản hồi từ thực tế cuộc sống. Một trong những điểm đột phá của Chính phủ kiến tạo phát triển là báo chí dữ liệu, dùng dữ liệu để kể chuyện, lập luận, phân tích và bình luận.

“Chúng tôi không chỉ dừng lại ở những thông báo hay dữ liệu tổng hợp của Tổng cục Thống kê, các Bộ, Ban, ngành mà còn bóc tách các lớp vấn đề phía sau, tỷ trọng từng cấu phần, đơn hàng đến từ đâu, vướng mắc ở địa phương nào. Cố gắng biến những nghìn tỷ vĩ mô thành các câu chuyện sát sườn như mớ rau, con cá hay bát phở, để chính sách thực sự chạm đến người dân”, BTV Đỗ Huy Hoàng - Phòng Kinh tế, Ban Thời sự cho biết.

Theo BTV Đỗ Huy Hoàng, cái khó nhất của truyền thông chính sách từ trước đến nay là việc sử dụng những ngôn từ chung chung, thiếu minh họa. Bài toán này được giải quyết nhờ định hướng từ lãnh đạo Ban Thời sự.

“Quá trình "thai nghén" kéo dài hơn 2 tháng với nhiều lần “đập đi xây lại”. Đây là tâm huyết rất lớn của lãnh đạo Ban Thời sự, đứng đầu là Trưởng ban Nguyễn Phương Mai và tập thể lãnh đạo Ban” - BTV Đỗ Huy Hoàng kể lại - “Chúng tôi mất rất nhiều thời gian để xây dựng khối nhận diện đồng bộ, từ màu sắc, bục phát biểu, hệ thống màn LED đến sàn, làm sao toát lên tính chính luận nhưng mang hơi thở hiện đại của Chính phủ kiến tạo phát triển. Chỉ riêng tên chương trình đã có tới hơn 200 phương án được đưa ra để chọn lựa, bởi nó quyết định toàn bộ thiết kế đồ họa, hình cắt, bối cảnh trường quay và cách dùng từ của MC sau này. Format chương trình cũng liên tục điều chỉnh, đặt lên bàn cân đến phiên bản thứ 8, thứ 9 mới hoàn thiện để trình lãnh đạo Đài phê duyệt”.

“Tôi nhớ mãi hôm ghi hình bản demo đầu tiên, mất 8 tiếng đồng hồ chỉ để hoàn thành 40% khối lượng chương trình. Gần 11h đêm hôm đó, chị Phương Mai gọi điện thảo luận và chỉ ra một hướng đi đột phá - đi từ bài toán dữ liệu. Chương trình không thể chỉ dùng những ngôn từ chung chung. Bất luận chủ đề là gì – tăng trưởng hai con số, đầu tư công hay nhà ở cho thuê – chúng tôi đều đưa con số lên trước làm cơ sở dữ liệu để bình luận. Hướng đi này mở một không gian sáng tạo và trở thành kim chỉ nam cho mọi số phát sóng của Chính phủ kiến tạo phát triển”, BTV Đỗ Huy Hoàng cho biết.

Bên cạnh dữ liệu cập nhật, chương trình còn khai thác kho tư liệu của Ban Thời sự và của Đài Truyền hình Việt Nam để soi chiếu các vấn đề theo dòng thời gian, giúp người xem có thêm bối cảnh khi theo dõi sự hình thành và triển khai chính sách.

“Tất cả những vấn đề chúng tôi đang làm trong chương trình Chính phủ kiến tạo phát triển sẽ được nhìn lại xem 10 năm trước, 20 năm trước đã xảy ra như nào, được xử lý ra sao. Vì sao đến giờ vẫn còn tồn tại? Việc bổ sung thêm dữ liệu lịch sử sẽ giúp góc nhìn được đa chiều hơn, đó cũng là thế mạnh riêng có từ kho tư liệu của Ban Thời sự, của Đài truyền hình Việt Nam".

Đằng sau 15 phút phát sóng là những ngày thức trắng

Theo BTV Đỗ Huy Hoàng, dữ liệu thô sẽ được ê-kíp ứng dụng trí tuệ nhân tạo và lập trình thành các tệp đồ họa động, cho phép người dẫn tương tác trực quan ngay tại trường quay thay vì sử dụng các bảng biểu tĩnh. Để cho ra mắt một số phát sóng dài 15-17 phút, ê-kíp 11 người phải làm việc liên tục trong 5 ngày đêm. Với khối lượng đồ họa rất lớn, các lớp thông tin được tính toán để xuất hiện tuần tự theo nhịp dẫn, tránh tình trạng nhồi nhét thị giác. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chuẩn xác tính bằng giây giữa đạo diễn, quay phim, người điều khiển màn hình LED và biên tập viên trên trường quay. Từng cử chỉ hất tay của người dẫn phải khớp hoàn toàn với thời điểm đồ họa hiện ra.

Không chỉ có những góc máy toàn - trung - cận quen thuộc, chương trình sử dụng tới gần 20 góc máy khác nhau trong một số phát sóng, quay 100% bằng máy ảnh kết hợp gimbal Ronin chuẩn 4K điện ảnh. Các góc máy xiên, góc tương tác hay hình ảnh hậu trường (máy cue, hệ thống đèn) được đưa vào khung hình có chủ đích, tạo không gian sang trọng và đậm chất công nghệ. Dù phần lớn nội dung được ghi hình trực tiếp, khâu hậu kỳ vẫn đòi hỏi sự kỳ công. Mỗi đoạn đồ họa 3D dài khoảng một phút có thể tiêu tốn tới 6 tiếng để xuất (render), và mỗi cú chuyển cảnh đều phải đảm bảo sự liên kết chặt chẽ về ý đồ nội dung.

“Tại Ban Thời sự, chúng tôi có không gian để thử những cách làm mới. Chúng tôi luôn nhận được sự góp ý, định hướng từ lãnh đạo Ban và các anh chị đi trước, cùng sự phối hợp chặt chẽ từ các phòng chuyên môn. Đây là nền tảng cốt lõi để mỗi chương trình vừa đảm bảo chất lượng vừa có những sự sáng tạo để khán giả đón nhận. Đó cũng là cách chúng tôi làm nghề và trưởng thành”, BTV Huy Hoàng chia sẻ.

BTV Huy Hoàng cho biết, chính những phản hồi tích cực từ người xem đã tiếp thêm động lực để ekip kiên trì với hướng đi này - đưa các vấn đề chính sách đến gần hơn với đời sống bằng sự đổi mới nội dung, phân tích dựa trên dữ liệu và ứng công nghệ vào cách thể hiện. Đây cũng là những bước đi trong hành trình đổi mới sáng tạo của Ban Thời sự nói riêng và của VTV nói chung.

“Với những yêu cầu ngày càng khắt khe, mong muốn thiết thực nhất của ê-kíp là làm tốt hơn nữa công việc của mình. Chỉ cần hoàn thành tốt mỗi số phát sóng đã là một thành công. Chúng tôi vẫn không ngừng tích lũy hàng ngày, học hỏi kinh nghiệm từ các anh chị đi trước để đúc rút cho quá trình tác nghiệp. Hướng đi báo chí dữ liệu đã được vạch ra, giúp con đường phía trước sáng hơn, rõ nét hơn và tạo ra bản sắc hoàn toàn khác biệt so với các chương trình khác. Còn về dự định lan tỏa xa hơn, điều này cần thời gian chứ không thể thực hiện một sớm một chiều. Tuy nhiên, điểm rõ ràng nhất lúc này là chúng tôi đã được giao nhiệm vụ và đang nỗ lực thực hiện trọn vẹn cách kể chuyện đổi mới này”, nhà báo Huy Hoàng kết lại.