Chinh phục châu Á, châu Âu, xe điện Trung Quốc nhắm tới thị trường Mỹ?

Tờ CNBC đánh giá, xe điện Trung Quốc đang phải đối mặt với hàng loạt rào cản tại Mỹ, từ mức thuế quan cao, các quy định nghiêm ngặt đến sự phản đối mạnh mẽ từ giới lập pháp và ngành công nghiệp ô tô Mỹ. Tuy nhiên, khả năng xe điện Trung Quốc được bán tại thị trường Mỹ trong vài năm tới đang ngày càng trở nên hiện hữu.

Trong những năm qua, Trung Quốc đã chủ động và quyết liệt mở rộng sự hiện diện của ngành xe điện tại châu Âu, Anh, châu Á và Australia thông qua việc xuất khẩu hàng triệu mẫu xe được thiết kế hiện đại, tích hợp công nghệ cao với giá bán cạnh tranh, đồng thời xây dựng nhà máy và mở rộng chuỗi cung ứng. 

Hiện nay, Bắc Kinh đang hướng sự chú ý sang các thị trường phương Tây, đặc biệt là Mỹ trong bối cảnh Washington đã phần nào giảm nhiệt tham vọng phát triển xe điện của mình. Mỹ là thị trường ô tô lớn thứ hai thế giới sau chính Trung Quốc.

Điều này đặt ra một bài toán mang tính sống còn đối với ba hãng xe lớn của Mỹ gồm General Motors, Ford Motor Company và Stellantis. Dù vẫn cung cấp một số mẫu xe điện, các hãng này hiện chủ yếu tập trung vào sản xuất và kinh doanh xe sử dụng động cơ đốt trong, trong khi nhiều chuyên gia cho rằng xe điện sẽ là tương lai của ngành ô tô toàn cầu và Trung Quốc đang ở vị thế thuận lợi để chi phối thị trường này.

Ông Stephen Dyer, Giám đốc điều hành phụ trách mảng ô tô và công nghiệp tại Alix Partners, nhận định rằng các hãng xe Mỹ đã thu hẹp đáng kể các chiến dịch phát triển xe điện trong vài năm qua. Tuy nhiên, các ông lớn sản xuất ô tô Mỹ khó mà duy trì khả năng cạnh tranh nếu đứng ngoài cuộc chơi.

"Các công ty Mỹ đã rút lui khỏi nhiều chiến dịch xe điện vì họ chưa thể đưa ra đề xuất hấp dẫn với người tiêu dùng Mỹ. Nhưng nếu xe điện là tương lai. Bạn không thể cạnh tranh nếu không tham gia cuộc chơi", ông Stephen Dyer nói. 

Theo ông Michael Dunne, Giám đốc điều hành công ty tư vấn Dunne Insights, các nhà sản xuất ô tô Mỹ từng hoàn thiện mô hình kinh doanh dựa trên xe chạy xăng truyền thống. Tuy nhiên, khi ngành công nghiệp bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ sang điện hóa và công nghệ tự lái, họ gặp nhiều khó khăn trong việc thích ứng. Nhưng với Trung Quốc đó là câu chuyện khác. 

"Trung Quốc có một kế hoạch tổng thể để thống trị thị trường xe điện toàn cầu, bao gồm ô tô, xe tải và pin cung cấp năng lượng cho các mẫu xe", ông Michael Dunne nói

Theo ông Dunne, vào đầu những năm 2000, Trung Quốc chỉ sản xuất chưa tới 1 triệu xe mỗi năm, nhưng đến năm 2010 đã vượt Mỹ về quy mô thị trường cũng như sản lượng sản xuất.

Mặc dù cơ hội để ngăn chặn đà tăng trưởng của ngành xe điện Trung Quốc có thể đang dần thu hẹp, nhiều chuyên gia cho rằng cách khả thi nhất để các hãng xe Mỹ duy trì sức cạnh tranh trong dài hạn có thể là hợp tác với chính các doanh nghiệp Trung Quốc.

Hợp tác thay vì đối đầu?

Do khả năng nhập khẩu trực tiếp xe điện sản xuất tại Trung Quốc vào Mỹ là rất thấp, một phương án thực tế hơn là cho phép các hãng xe Trung Quốc sản xuất ngay tại Mỹ.

Tháng 1 vừa qua, Tổng thống Donald Trump bày tỏ sự ủng hộ đối với việc các doanh nghiệp Trung Quốc mở nhà máy tại Mỹ với điều kiện sử dụng lao động Mỹ. 

Trong đoàn doanh nhân tháp tùng ông Trump, lãnh đạo ngành ô tô duy nhất là tỷ phú Elon Musk của Tesla. Dù Tesla hiện có nhà máy sản xuất và nỗ lực kinh doanh tại Trung Quốc nhưng hãng vẫn đang bị bỏ xa bởi đối thủ nội địa BYD.

Hiện Trung Quốc là trung tâm sản xuất và thương mại xe điện lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 75% sản lượng và 40% lượng giao dịch toàn cầu. Dẫn đầu bởi các hãng xe trong nước, sản lượng xe điện của Trung Quốc năm 2025 đạt khoảng 16 triệu chiếc, cao hơn nhu cầu nội địa khoảng 20%. Điều này đã thúc đẩy xuất khẩu xe điện của nước này tăng gấp đôi lên hơn 2,5 triệu chiếc. Đây là mức cao kỷ lục.

Đáng chú ý, xe điện chiếm hơn 35% tổng lượng ô tô xuất khẩu của Trung Quốc trong năm 2025, tăng mạnh so với khoảng 20% của năm trước đó.

"Theo tôi, Mỹ là thị trường lớn duy nhất trên thế giới mà các hãng xe điện Trung Quốc vẫn chưa thực sự thâm nhập được", ông Dunne nhận xét.

Rào cản vẫn còn rất lớn

Dù vậy, con đường tiến vào Mỹ của các hãng xe Trung Quốc vẫn không hề dễ dàng. Các quy định hiện hành hạn chế việc sử dụng phần mềm và phần cứng do Trung Quốc phát triển trong các hệ thống kết nối hoặc tự lái trên xe sản xuất tại Mỹ vẫn là trở ngại lớn.

Theo ông Dyer, kịch bản khả thi hơn trong giai đoạn đầu là sự hợp tác giữa các hãng xe Mỹ và Trung Quốc.

Ông cho rằng mục tiêu cuối cùng của nhiều nhà sản xuất ô tô Trung Quốc vẫn là xây dựng các nhà máy lắp ráp và hoạt động kinh doanh hoàn toàn độc lập tại Mỹ, nhưng họ sẵn sàng chấp nhận một bước đi trung gian thông qua các liên doanh hoặc hợp tác chiến lược.

Ông Adam Bernard, nhà sáng lập công ty tư vấn AutoPerspectives và cựu chuyên gia phân tích cạnh tranh của General Motors, cho biết các hãng xe truyền thống đã nhận thức rõ mối đe dọa này và nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu thiết lập quan hệ đối tác với các hãng xe Trung Quốc.

Một ví dụ đáng chú ý là Ford. Tổng giám đốc điều hành Jim Farley từng công khai thừa nhận ông rất thích lái mẫu sedan Xiaomi SU7 của  Xiaomi. Theo tờ Wall Street Journal, Ford hiện đang đàm phán với nhà sản xuất ô tô Trung Quốc là Geely Holding Group để thành lập liên minh tại châu Âu và thậm chí có thể mở đường cho xe Trung Quốc xuất hiện tại thị trường Mỹ trong tương lai.