Chinh phục thị trường 863 tỷ USD thực phẩm lành mạnh: Doanh nghiệp cần làm gì?

Cơ hội không chờ đợi

Thị trường thực phẩm lành mạnh toàn cầu dự kiến đạt hơn 863 tỷ USD vào năm 2026 với tốc độ tăng trưởng trên 10% mỗi năm, trong khi thị trường thực phẩm chức năng ước đạt khoảng 342,9 tỷ USD. Con số ấy đủ lớn để tạo ra "cơ hội lớn" cho doanh nghiệp Việt, nhưng cũng đủ khắt khe để loại bỏ những các công ty vào thị trường bằng tư duy ngắn hạn.

Nhiều chuyên gia cho rằng, ngành thực phẩm toàn cầu đã bước sang một giai đoạn cạnh tranh hoàn toàn mới, nơi tăng trưởng không còn thuộc về những doanh nghiệp chỉ biết bán nguyên liệu hay đi theo gia công, mà thuộc về những nhà sản xuất làm chủ tiêu chuẩn, làm chủ công nghệ và làm chủ câu chuyện giá trị của sản phẩm.

Theo Bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC, năm 2026 là một bước ngoặt quan trọng của ngành thực phẩm toàn cầu, khi chuỗi cung ứng đang được định hình lại bởi ba trụ cột là sức khỏe, phát triển bền vững và tuân thủ quy định. Người tiêu dùng đang chủ động hơn trong cân bằng dinh dưỡng; các thị trường nhập khẩu siết mạnh yêu cầu về phát thải carbon, bao bì thân thiện môi trường; đồng thời tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc số hóa đã trở thành điều kiện gần như bắt buộc.

Cơ hội tăng trưởng vẫn rất lớn, nhưng rào cản cũng nhiều. Với doanh nghiệp Việt, điều đó đồng nghĩa với việc không thể tiếp tục nhìn thực phẩm lành mạnh như thị trường ngách, càng không thể coi đổi mới chỉ là thay bao bì hay thêm một thông điệp tiếp thị. Muốn tận dụng thị trường mới hơn 800 tỷ USD mỗi năm này, doanh nghiệp phải tái cấu trúc từ gốc, từ tư duy sản phẩm đến mô hình vận hành.

Bà Nguyễn Thị Phượng Vĩ, Trưởng bộ phận Tư vấn của Eurofins Sắc Ký Hải Đăng, cho biết EU đã siết rất mạnh các rào cản kỹ thuật; riêng Pháp áp dụng kiểm soát tuyệt đối để tạm ngừng nhập khẩu với thực phẩm chứa dư lượng thuốc bảo vệ thực vật bị cấm. Khu vực này cũng đã ban hành Quy định PPWR, đặt mục tiêu đến năm 2030 toàn bộ bao bì trên thị trường phải có khả năng tái chế.

Tại Mỹ, các cơ quan chức năng đang loại bỏ dần các chất tạo màu thực phẩm có nguồn gốc dầu mỏ. Trung Quốc thắt chặt quản lý qua các tiêu chuẩn mới về ghi nhãn, còn Hàn Quốc mở rộng yêu cầu ghi nhãn Non-GMO và ghi nhãn giảm natri, giảm đường. Ngay tại Việt Nam, Nghị định 37/2026/NĐ-CP cũng đặt ra yêu cầu mới về phân loại mức rủi ro sản phẩm, bắt buộc truy xuất nguồn gốc và thúc đẩy ghi nhãn điện tử. Những diễn biến ấy cho thấy cạnh tranh trong ngành thực phẩm lành mạnh giờ đây không còn là cuộc đua về giá, mà là cuộc đua về mức độ sẵn sàng đáp ứng chuẩn mực.

Muốn đi xa phải đổi cách làm

Nếu chỉ xuất thô nông sản hoặc chế biến đơn giản, doanh nghiệp rất khó bước vào phân khúc đang tăng trưởng nhanh nhất của thế giới. Dư địa lớn hiện nằm ở những sản phẩm vừa tiện lợi, vừa tốt cho sức khỏe, vừa có khả năng kể câu chuyện rõ ràng về nguồn gốc, dinh dưỡng và tính bền vững. Điều này lý giải vì sao tại hội thảo, vấn đề nghiên cứu và phát triển được đặt ở vị trí trung tâm.

Theo ông Nguyễn Trung Dũng, Trưởng bộ phận Giải pháp An toàn thực phẩm của Eurofins Sắc Ký Hải Đăng, thực phẩm tiện lợi ngày nay không chỉ cần "nhanh, gọn" mà còn phải đáp ứng đồng thời yêu cầu về dinh dưỡng, an toàn và cảm quan trải nghiệm. Muốn đạt được điều đó, doanh nghiệp phải đầu tư nghiêm túc cho nghiên cứu và phát triển (R&D), bắt đầu từ chọn lọc nguyên liệu giàu hoạt tính sinh học, ứng dụng linh hoạt công nghệ chế biến và bảo quản tiên tiến, kết hợp với bao bì thông minh để kéo dài thời hạn sử dụng mà không làm suy giảm giá trị dinh dưỡng.

Trong nhiều năm, doanh nghiệp Việt vẫn quen coi R&D là chi phí, trong khi thực tế ở thị trường thực phẩm lành mạnh, R&D chính là giấy thông hành để bước vào chuỗi giá trị cao hơn. Không có bằng chứng khoa học, không có thiết kế sản phẩm phù hợp và không có dữ liệu kiểm nghiệm đủ mạnh, sản phẩm khó được chấp nhận ở những thị trường khó tính.

Song chỉ R&D là chưa đủ, thị trường mới đòi hỏi doanh nghiệp phải xem tuân thủ như một phần của chiến lược kinh doanh. Theo bà Võ Thị Phi Phượng, Giám đốc Công ty Cổ phần Võ Bảo, nhu cầu chăm sóc sức khỏe chủ động từ bên trong của cộng đồng gốc Á tại các nước phát triển đang ngày càng được chú trọng. Đây chính là cơ hội doanh nghiệp nông sản Việt phát triển dòng thực phẩm ăn liền cao cấp, đóng gói trong túi nhôm và lon thiếc tiện dụng.

Nhưng để sản phẩm vào được Mỹ, Úc hay Singapore và hiện diện trong các hệ thống siêu thị lớn, doanh nghiệp không chỉ làm tốt sản phẩm mà còn chủ động chuẩn bị hồ sơ pháp lý chuyên biệt như FDA, USDA của Mỹ hay BICON của Úc. Quan trọng hơn, toàn bộ thông tin nhãn mác trên bao bì phải được thiết kế và kiểm duyệt chặt chẽ để tuân thủ đúng pháp luật nước sở tại

Từ những phân tích và kinh nghiệm thực tiễn nêu trên, có thể thấy con đường phù hợp cho doanh nghiệp Việt không phải là chạy theo mọi xu hướng, mà là chọn đúng ngách, chế biến sâu và nâng chuẩn toàn bộ chuỗi giá trị. Việt Nam có lợi thế lớn về nguyên liệu nông sản, về năng lực chế biến đang cải thiện và về khả năng thích ứng nhanh của khu vực doanh nghiệp tư nhân. Nhưng lợi thế nguyên liệu sẽ không tự chuyển hóa thành giá trị xuất khẩu nếu thiếu chuẩn hóa chất lượng, số hóa truy xuất nguồn gốc, đầu tư bao bì xanh, xây dựng thương hiệu và năng lực tuân thủ xuyên thị trường.

Thị trường hơn 863 tỷ USD của thực phẩm lành mạnh và gần 342,9 tỷ USD của thực phẩm chức năng rõ ràng không chỉ là một bức tranh tăng trưởng hấp dẫn; đó còn là phép thử về bản lĩnh chuyển mình của doanh nghiệp Việt. Ai coi đây là cơ hội để nâng cấp mô hình phát triển, người đó sẽ có chỗ đứng. Còn nếu vẫn đi theo lối cũ, phần lớn giá trị gia tăng sẽ tiếp tục thuộc về các doanh nghiệp nước ngoài biết cách biến tiêu chuẩn thành sức mạnh cạnh tranh. Trong cuộc đua mới này, điều doanh nghiệp Việt cần nhất không phải là đi nhanh hơn, mà là đi đúng hơn và đi tới cùng.