Chủ động kịch bản tăng trưởng nông nghiệp trước biến động từ xung đột Trung Đông

Ngày 12/3, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng đã chủ trì cuộc họp nhằm thảo luận về các kịch bản tăng trưởng ngành năm 2026. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đối mặt với nhiều "cơn gió ngược", cuộc họp không chỉ dừng lại ở việc đánh giá số liệu mà tập trung thẳng vào các giải pháp thực tiễn để ứng phó với xung đột Trung Đông, chính sách thuế đối ứng từ các thị trường lớn và sự nhảy múa của giá năng lượng.

Nhận diện "độ trễ" và tác động gián tiếp

Tại cuộc họp, các đại biểu thống nhất nhận định: Dù Trung Đông không phải là vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của thế giới, nhưng đây lại là "yết hầu" của các tuyến vận tải và năng lượng toàn cầu. Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp phân tích, tác động từ xung đột lần này khác biệt hoàn toàn so với giai đoạn đại dịch COVID-19. Nếu như dịch bệnh gây đứt gãy sản xuất trực tiếp, thì xung đột tại Trung Đông lại tạo ra "vết dầu loang" thông qua chi phí logistics và giá dầu.

Đáng chú ý, sản xuất nông nghiệp luôn có độ trễ lớn. Những biến động về chi phí đầu vào như phân bón, xăng dầu ở thời điểm hiện tại có thể chưa tác động ngay đến chỉ số tăng trưởng quý này, nhưng sẽ "ngấm" và bộc lộ rõ nét sau vài tháng. Do đó, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh ngành nông nghiệp không thể chỉ dựa vào những đánh giá chung chung từ các bộ ngành khác mà cần có kịch bản riêng biệt, mang tính dự báo dài hạn ít nhất trong vòng một năm để đảm bảo tính chủ động cao nhất trong điều hành.

Bài toán chuỗi cung ứng: Từ áp lực xuất khẩu đến điểm nghẽn nhập khẩu

Một điểm mới trong tư duy điều hành lần này là việc nhìn nhận toàn diện cả hai mặt của "tấm huy chương" xuất nhập khẩu. Lâu nay, chúng ta thường lo lắng về việc sụt giảm đơn hàng xuất khẩu sang Trung Đông (hiện đạt quy mô hơn 2 tỷ USD). Tuy nhiên, lãnh đạo Bộ chỉ rõ rằng áp lực từ phía nhập khẩu và chi phí trung gian mới là bài toán hóc búa hơn.

Việc các tuyến vận tải biển đi qua khu vực xung đột bị ảnh hưởng trực tiếp khiến chi phí logistics tăng vọt. Theo dự báo của Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp và Thứ trưởng Hoàng Trung, chi phí vận chuyển có thể tăng từ 35% - 40% nếu các tàu hàng phải thay đổi lộ trình. Điều này kéo theo giá nguyên liệu thức ăn chăn nuôi và vật tư sản xuất tăng cao, trực tiếp "bào mòn" lợi nhuận của người nông dân.

Trong bối cảnh đó, nông nghiệp khẳng định vai trò là "trụ đỡ" của nền kinh tế không chỉ thông qua kim ngạch xuất khẩu mà còn ở nhiệm vụ ổn định kinh tế vĩ mô. Do nông sản chiếm tỷ trọng lớn trong rổ hàng hóa tính CPI, việc kiểm soát giá thành sản xuất và duy trì nguồn cung trong nước là chìa khóa để kiềm chế lạm phát. Bộ đang nghiên cứu phương án làm việc với các hãng tàu để ưu tiên vận chuyển nông sản và tăng cường các điểm trung chuyển nhằm giảm tải áp lực chi phí. Trong kịch bản xấu nhất, Bộ sẽ đề xuất Chính phủ có những gói hỗ trợ trực tiếp về chi phí vận tải để "tiếp sức" cho doanh nghiệp.

Chuyển đổi tư duy: Từ "Kế hoạch hành chính" sang "Kịch bản điều hành"

Để ứng phó hiệu quả, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng yêu cầu các đơn vị trực thuộc thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận. Các kịch bản ứng phó không được nằm trên giấy dưới dạng các văn bản hành chính khô khan, mà phải trở thành các "kịch bản điều hành và tài chính" thực thụ.

Thứ trưởng Thường trực Trịnh Việt Hùng đề xuất một giải pháp mang tính tương tác cao: Thiết lập đường dây nóng kết nối trực tiếp giữa người dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Đây sẽ là kênh thông tin "xương sống" để Bộ lắng nghe những phản hồi sát sườn nhất từ thực địa, từ đó điều chỉnh chính sách kịp thời. Dù hiện tại các chỉ số vẫn đang trong tầm kiểm soát, nhưng tinh thần chủ đạo là "không chủ quan", sẵn sàng cho tình huống xung đột kéo dài khiến sức mua tại các thị trường truyền thống sụt giảm.

Bên cạnh việc giữ vững các thị trường hiện có, việc phối hợp với các hiệp hội ngành hàng để rà soát, mở rộng thị phần tại những khu vực ít chịu ảnh hưởng bởi xung đột cũng là một ưu tiên hàng đầu trong kịch bản tăng trưởng năm 2026.

Giải pháp "kiềng ba chân": Trước mắt, Lâu dài và Chia sẻ

Kết luận cuộc họp, Bộ trưởng Trần Đức Thắng khẳng định báo cáo quản lý phải đi thẳng vào cốt lõi, "nói thẳng, làm thật". Bộ trưởng chỉ đạo tập trung vào hai nhóm giải pháp trọng tâm:

Về ngắn hạn: Ngay lập tức thiết lập đường dây nóng xử lý sự cố. Tổ chức các chuỗi làm việc chặt chẽ giữa hiệp hội ngành hàng và hệ thống bán lẻ. Bộ trưởng nhấn mạnh thông điệp về sự sẻ chia: "Khi người dân gặp khó khăn vì chi phí đầu vào tăng, các doanh nghiệp chế biến và phân phối cần chia sẻ lợi nhuận, tuyệt đối không tăng giá bất hợp lý để bảo vệ chu kỳ tái sản xuất của bà con".

Về dài hạn: Ngành nông nghiệp cần những chính sách "căn cơ" hơn. Đó là việc bảo đảm mức lợi nhuận tối thiểu cho người sản xuất để họ yên tâm gắn bó với ruộng đồng; là việc thúc đẩy mạnh mẽ kinh tế tuần hoàn để giảm phụ thuộc vào vật tư nhập khẩu; và nhân rộng các mô hình mẫu như Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao.

Kết thúc cuộc họp, Bộ trưởng giao Vụ Kế hoạch - Tài chính làm đầu mối tổng hợp, hàng tháng phải có báo cáo ngắn gọn, chỉ ra đúng những "điểm nóng" và kiến nghị giải pháp thực tế.

Với sự chủ động và quyết liệt trong việc xây dựng các kịch bản ứng phó, ngành nông nghiệp đang thể hiện quyết tâm không chỉ vượt qua biến động địa chính trị mà còn tận dụng thách thức để tái cơ cấu, hướng tới một nền sản xuất bền vững và thích ứng cao.