Chủ động kịch bản ứng phó xung đột Trung Đông bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia

Thích ứng linh hoạt trước các cú sốc từ bên ngoài

Trong những ngày đầu tháng 3/2026, tình hình địa chính trị thế giới tiếp tục chứng kiến những biến động nhanh chóng và khó lường. Cuộc xung đột tại Trung Đông leo thang không chỉ đe dọa hòa bình khu vực mà còn tác động trực tiếp đến các tuyến vận tải biển huyết mạch, đẩy giá dầu thô và khí đốt vào trạng thái bấp bênh. Tại cuộc họp với Hội đồng Tư vấn chính sách vào chiều 7/3, các đại biểu thống nhất đánh giá rằng cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn cùng sự đứt gãy chuỗi cung ứng đang đặt ra những thách thức chưa từng có đối với các nền kinh tế có độ mở lớn như Việt Nam.

Trước bối cảnh đó, dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự điều hành quyết liệt của Chính phủ, kinh tế Việt Nam vẫn duy trì được đà tăng trưởng tích cực. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu tăng trưởng từ 10% trong năm 2026, Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định không được phép lơ là, chủ quan. Chính phủ xác định an ninh năng lượng là "mạch máu" của nền kinh tế, do đó, các kịch bản ứng phó phải được xây dựng dựa trên tư duy dự báo từ sớm, từ xa. Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành phải xoay chuyển tình thế từ bị động sang chủ động, kết hợp hài hòa giữa nguồn nội lực chiến lược và ngoại lực đột phá.

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất tại Nghị quyết số 36/NQ-CP là việc Chính phủ cho phép Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) cùng các đơn vị thành viên như Công ty cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn và Tổng Công ty Dầu Việt Nam được thực hiện mua bán, xuất nhập khẩu dầu thô và nguyên liệu sản xuất xăng dầu. 

Các chuyên gia kinh tế nhận định đây là một quyết định đúng đắn và kịp thời bởi trong bối cảnh giá dầu thế giới biến động theo từng giờ, việc trao quyền quyết định cho doanh nghiệp sẽ giúp họ nắm bắt được thời điểm mua vào với giá tốt nhất, từ đó giảm áp lực lên giá thành sản xuất trong nước. Tuy nhiên, giới chuyên môn cũng khuyến cáo cần có cơ chế giám sát chặt chẽ để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động mua bán quốc tế này.

Chính phủ cũng đồng ý áp dụng quy định tại khoản 8 Điều 59 Luật Dầu khí năm 2022, yêu cầu các chủ dầu phải bán phần dầu thô thuộc sở hữu của mình tại thị trường Việt Nam đối với các loại dầu thô và condensate chưa ký hợp đồng xuất bán, nếu phù hợp với công nghệ chế biến trong nước. Để đảm bảo tính vận hành thông suốt, Bộ trưởng Bộ Tài chính được ủy quyền chỉ đạo Hội đồng thành viên PVN quyết định các nội dung cụ thể, bảo đảm sự linh hoạt và hiệu quả tối đa. Cơ chế này không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn tài nguyên nội địa mà còn giảm bớt sự phụ thuộc vào các nguồn cung ứng bấp bênh từ thị trường quốc tế trong giai đoạn khủng hoảng.

Cơ chế điều hành giá xăng dầu mới và thành lập tổ công tác đặc biệt

Nghị quyết 36 cũng xác lập một cơ chế điều hành giá xăng dầu linh hoạt hơn để ứng phó với biến động thị trường. Theo đó, khi giá cơ sở xăng dầu của một mặt hàng tiêu dùng phổ biến tăng từ 7% trở lên so với kỳ điều hành trước liền kề, Bộ Công thương và Bộ Tài chính sẽ áp dụng ngay việc điều chỉnh giá ngay sau khi Nghị quyết được ban hành. Sự quyết liệt này nhận được phản hồi tích cực từ cộng đồng doanh nghiệp vận tải và sản xuất. Với nhiều đơn vị, xăng dầu chiếm tỷ trọng lớn trong chi phí đầu vào, nên việc ổn định nguồn cung và có kịch bản điều hành giá linh hoạt sẽ giúp họ chủ động hơn trong kế hoạch kinh doanh, tránh tình trạng đứt gãy vận hành như một số thời điểm trong quá khứ.

Chính phủ giao Bộ Công thương rà soát kỹ, không để xảy ra tình trạng thiếu hụt xăng dầu cho sản xuất và tiêu dùng. Trong kịch bản xấu nhất khi các nhà máy lọc dầu trong nước không bảo đảm sản lượng hoặc việc nhập khẩu gặp khó khăn, Bộ Công thương có thẩm quyền chỉ đạo các thương nhân đầu mối sử dụng nguồn dự trữ lưu thông hoặc xuất cấp từ dự trữ quốc gia. 

Song song với đó, Bộ Tài chính được giao khẩn trương xây dựng Nghị định sửa đổi mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) đối với xăng dầu theo trình tự rút gọn để trình Chính phủ ngay trong ngày 7/3/2026. Điều này cho thấy sự quyết tâm của hệ thống chính trị trong việc giảm bớt áp lực chi phí cho doanh nghiệp và người dân.

Đáng chú ý, nhằm cụ thể hóa các giải pháp ứng phó, ngày 4/3/2026, Thủ tướng đã ký Quyết định số 385/QĐ-TTg thành lập Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng do Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn làm Tổ trưởng và Quyền Bộ trưởng Bộ Công thương Lê Mạnh Hùng làm Tổ phó Thường trực. Nhiệm vụ trọng tâm của Tổ công tác là theo dõi sát sao, dự báo tình hình và kịp thời tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong cung ứng điện, xăng dầu và khí đốt. Sự ra đời của Tổ công tác đặc biệt này khẳng định an ninh năng lượng đã được nâng cấp thành nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu, cần sự phối hợp liên ngành chặt chẽ thay vì phó mặc cho một đơn vị riêng lẻ.

Dưới góc độ người tiêu dùng, ông Hà Văn Chiến, cư dân tại khu đô thị Nghĩa Đô chia sẻ, người dân chúng tôi mong muốn giá xăng dầu được điều hành minh bạch và sát với thị trường toàn cầu. Việc Chính phủ cam kết không để thiếu hụt xăng dầu và sẵn sàng xả kho dự trữ quốc gia nếu cần thiết mang lại sự an tâm rất lớn, giúp ổn định tâm lý thị trường và ngăn chặn tình trạng tăng giá bất hợp lý của các mặt hàng thiết yếu khác. 

Trong dài hạn, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh rằng Việt Nam cần phấn đấu tự chủ hoàn toàn về năng lượng. Một trong các nhóm giải pháp trọng tâm thời gian tới là việc ưu tiên sử dụng tối đa khí nội địa cho phát điện và xây dựng cơ chế hoán đổi nguồn khí nội địa thay cho LNG nhập khẩu. Điều này vừa giúp giảm chi phí ngoại tệ, vừa bảo đảm an ninh nhiên liệu cho các nhà máy điện trong mọi tình huống.

Đồng thời, Chính phủ yêu cầu các bộ ngành khẩn trương rà soát tiêu chuẩn, quy chuẩn để sớm triển khai lộ trình chuyển đổi nhiên liệu sinh học. Đây không chỉ là giải pháp giảm bớt sự phụ thuộc vào xăng khoáng mà còn là bước đi quan trọng trong cam kết giảm phát thải, hướng tới nền kinh tế xanh. Thủ tướng khẳng định khó khăn từ xung đột quốc tế chính là cơ hội để Việt Nam đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, hoàn thiện thể chế kiến tạo và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài.

Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương phải loại bỏ tư duy trông chờ, ỷ lại, nâng cao năng lực thực thi của đội ngũ cán bộ. Với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận của người dân, doanh nghiệp, Việt Nam kiên định mục tiêu giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và quyết tâm đưa tăng trưởng đạt mức kỳ vọng trong năm 2026, khẳng định vị thế của đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới./.