Chủ động ứng phó nguy cơ thiếu nước do El Nino

Nắng nóng kéo dài và lượng mưa có thể bị thiếu hụt từ 10-30%, thậm chí có nơi trên 50% tác động mạnh từ cuối năm nay đến giữa năm sau.

Trong đó, nguy cơ gây hạn hán tương đương đợt hạn hán kỷ lục năm 2015-2016. Theo kịch bản El Nino nghiêm trọng nhất, gần 130.000 hộ dân vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên có nguy cơ thiếu nước sinh hoạt.

Ngành nông nghiệp khuyến cáo bà con khẩn trương, chủ động đào ao, hồ để tích trữ nước ngay tại vườn; cùng với đó, áp dụng các công nghệ tưới tiên tiến, tiết kiệm nước như tưới nhỏ giọt hay phun mưa cục bộ.

Theo Thứ trưởng Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, để chủ động các giải pháp ứng phó, các địa phương cần xây dựng kế hoạch phòng, chống hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn tổng thể ở mùa khô năm 2026-2027, trong đó xác định cụ thể các giải pháp ứng phó với những kịch bản khác nhau, bao gồm trường hợp El Nino có mức độ ảnh hưởng mạnh, kéo dài như đã xuất hiện trong các năm 2014-2016, 2019-2020.

Đồng thời, các địa phương cần định kỳ kiểm kê, theo dõi số lượng, chất lượng nguồn nước trong công trình thủy lợi, cấp nước sinh hoạt nông thôn để có kế hoạch phân phối nước cụ thể cho từng giai đoạn và điều chỉnh hợp lý khi nguồn nước bị thiếu hụt. Cùng với đó, cần vận hành hồ chứa bảo đảm an toàn công trình, vùng hạ du và xây dựng cụ thể kế hoạch vận hành hồ chứa trong mùa khô; tăng cường kiểm kê nguồn nước, tích nước hợp lý ở các hồ chứa để bảo đảm mực nước đạt hoặc tiệm cận mực nước dâng bình thường trước khi bước vào mùa khô; chủ động ứng phó tình huống mưa, lũ bất thường có thể xảy ra.

Bên cạnh đó, cần tăng cường nạo vét các cửa lấy nước, hệ thống kênh mương, đắp đập tạm ngăn mặn, trữ nước ngọt bảo đảm nguồn nước cho sản xuất; rà soát, cập nhật quy trình vận hành các hệ thống công trình thủy lợi, phù hợp tình hình hạn hán, xâm nhập mặn, bảo đảm tận dụng tối đa nguồn nước cung cấp cho sản xuất và dân sinh. Đánh giá, phân vùng và xây dựng các bản đồ rủi ro theo các kịch bản dự báo và kế hoạch chủ động ứng phó phù hợp.

Đối với những diện tích có nguy cơ nguồn nước không đủ cung cấp cho cả vụ, cần điều chỉnh lịch xuống giống để tránh thời điểm hạn hán, xâm nhập mặn gay gắt trùng thời gian sinh trưởng nhạy cảm của cây trồng. Đặc biệt, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long cần chủ động thu hoạch sớm lúa thu đông 2026 để chuẩn bị làm đất xuống giống sớm vụ đông xuân 2026-2027 ở những vùng ảnh hưởng của xâm nhập mặn để hạn chế thấp nhất thiệt hại.

Mặt khác, cần chuyển đổi cơ cấu cây trồng từ lúa sang cây trồng cần ít nước tưới hơn và phù hợp nhu cầu thị trường; bố trí vùng sản xuất có cây trồng cùng khả năng chịu hạn, mặn và nhu cầu dùng nước để thuận tiện việc phân phối, điều tiết; khuyến cáo nông dân ưu tiên sử dụng các giống lúa thơm, chất lượng cao ở những vùng không bị ảnh hưởng hạn mặn; sử dụng các giống lúa ngắn ngày, lúa chịu mặn cho các vùng ảnh hưởng hạn, mặn.

Với cây trồng dài ngày, có giá trị kinh tế cao cần tăng cường áp dụng kỹ thuật canh tác nông nghiệp tiên tiến, sử dụng giống mới có khả năng kháng sâu bệnh, thích nghi hạn hán, xâm nhập mặn; rà soát diện tích cây ăn trái có nguy cơ ảnh hưởng của hạn hán, xâm nhập mặn để xây dựng giải pháp ứng phó phù hợp…