Chủ tịch Quốc hội: Nắm chắc thực tiễn, nâng cao hiệu quả tham mưu, giám sát chính sách dân tộc

Sáng 21/5, tại Nhà Quốc hội, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Đảng ủy Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã chủ trì cuộc làm việc với Thường trực Hội đồng Dân tộc về các nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 và cả nhiệm kỳ 2026-2031.

Tham dự cuộc làm việc có Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy Quốc hội, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến; Các ủy viên Trung ương Đảng: Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Lâm Văn Mẫn, Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Lê Quang Mạnh, Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Nguyễn Hữu Đông, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Dân tộc Hoàng Duy Chinh.

Hội đồng Dân tộc phải khẳng định vai trò bằng kết quả, hiệu quả công việc

Tại cuộc làm việc, các đại biểu cũng tập trung cho ý kiến vào việc tiếp cận công tác dân tộc và chính sách dân tộc trong tầm nhìn chiến lược của kỷ nguyên mới; nội hàm đại đoàn kết dân tộc trong kỷ nguyên phát triển mới; trao đổi về công tác tham mưu thực hiện đầy đủ vai trò, thẩm quyền của Quốc hội đối với chính sách dân tộc; đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành về dân tộc; đổi mới phương thức, nội dung tham gia thẩm tra luật, giám sát, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước; công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, bố trí sử dụng cán bộ dân tộc thiểu số…

Qua báo cáo của Thường trực Hội đồng Dân tộc và các ý kiến phát biểu tại cuộc làm việc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn ghi nhận, đánh giá cao, với tinh thần đoàn kết, quyết liệt, quyết tâm, trong bối cảnh người ít, việc nhiều, có những thay đổi về nhân sự, song Hội đồng Dân tộc đạt được nhiều kết quả quan trọng trong triển khai các nhiệm vụ được Đảng đoàn Quốc hội trước đây, nay là Đảng ủy Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội giao.

Đề cập những tồn tại, hạn chế đã được chỉ ra, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh phải thẳng thắn nhìn nhận để khắc phục, từ đó để công việc ngày càng tốt hơn. Chủ tịch Quốc hội cho rằng Hội đồng Dân tộc cần đặc biệt lưu ý công tác phối hợp theo hướng đổi mới, chủ động nắm tình hình, chủ động tham mưu với Đảng, Nhà nước. “Muốn khẳng định được vị trí, vai trò của Hội đồng dân tộc thì trước hết phải khẳng định được kết quả, hiệu quả công việc”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Cùng với đó, trong phân công công việc phải rõ ràng; kiểm tra giám sát tiến độ công việc, tránh lặp lại tình trạng chậm trễ.

Theo Chủ tịch Quốc hội, khối lượng công việc nhiều, yêu cầu cao, đòi hỏi Hội đồng Dân tộc phải chuyển ngay sang cách làm việc mới: khẩn trương hơn, khoa học hơn, thực chất hơn, có thời hạn, có sản phẩm và có người chịu trách nhiệm cụ thể.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý tinh thần tất cả vì công việc chung của Hội đồng Dân tộc, vì trách nhiệm chung đối với Quốc hội. Trong quá trình làm việc, cần phát huy dân chủ trong thảo luận nhưng bảo đảm sự tập trung; khi lãnh đạo đã kết luận thì cùng nhau nỗ lực thực hiện.

Đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, nâng cao chất lượng thẩm tra

Đề cập tới nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 và cả nhiệm kỳ khóa XVI, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị Hội đồng Dân tộc tập trung triển khai hiệu quả một số nhiệm vụ cụ thể.

Thứ nhất, cần tiếp tục đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, nâng cao chất lượng thẩm tra các dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết, nhất là đối với các nội dung có tác động nhiều đến đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Chủ tịch Quốc hội cho biết, vừa qua, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã có kết luận, giao Chính phủ trình Quốc hội thông qua nguồn kinh phí để xây dựng 248 điểm trường cho đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi. Đây là biểu hiện rất rõ thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Các điểm trường này phải được triển khai, hoàn thành đúng yêu cầu.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Hội đồng Dân tộc cần chủ động có kế hoạch cụ thể để triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Kết luận số 236 ngày 15/01/2026 của Ban Bí thư về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 49 ngày 20/10/2015 của Ban Bí thư về tăng cường và đổi mới công tác dân vận của Đảng ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số; Kết luận số 17 ngày 02/4/2026 của Bộ Chính trị về định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khoá XVI.

Hội đồng Dân tộc cũng cần chủ động tham gia và hoàn thành việc tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật thuộc trách nhiệm, lĩnh vực phụ trách. Việc này nhằm khắc phục hạn chế đã được báo cáo nêu, đó là một số quy định pháp luật liên quan đến công tác dân tộc và chính sách dân tộc còn phân tán, thiếu tính đồng bộ, chưa bảo đảm tính ổn định lâu dài; cơ chế phối hợp liên ngành trong xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách ở một số nội dung còn chưa thật sự chặt chẽ, hiệu quả.

Nắm chắc thực tiễn, nâng cao hiệu quả giám sát chính sách dân tộc

Thứ hai, tăng cường công tác giám sát, khảo sát, tổ chức hội thảo, tọa đàm đảm bảo thực chất, hiệu quả.

Trên cơ sở Nghị quyết số 22/2026/QH16 đã được thông qua tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Thường trực Hội đồng Dân tộc căn cứ tình hình thực tiễn, chủ động lựa chọn hình thức giám sát phù hợp, tập trung tổ chức giám sát ngay trong năm 2026 và báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong Quý III, Quý IV 2026.

Các nội dung giám sát gồm: Giám sát việc triển khai thực hiện Nghị quyết số 257 ngày 11/12/2025 của Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 – 2035 và giám sát "Việc thực hiện cải cách thủ tục hành chính lĩnh vực dân tộc". Giám sát việc tổ chức thi hành Hiến pháp, luật, nghị quyết trong lĩnh vực dân tộc.

Bên cạnh đó, Hội đồng Dân tộc cần thường xuyên rà soát văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan liên quan đến chính sách dân tộc. Sau khi rà soát tổng thể, cần có lộ trình rà soát hằng tháng, hằng quý để kịp thời phát hiện vấn đề nào tốt thì phát huy, vấn đề nào bất cập thì sửa ngay.

Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo trong hoạt động của Hội đồng Dân tộc.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, việc ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo phải góp phần giảm thời gian xử lý văn bản, giảm áp lực hành chính, tạo điều kiện để cán bộ, công chức dành nhiều thời gian hơn cho tư duy chính sách, qua đó nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị các thành viên Hội đồng Dân tộc, Thường trực Hội đồng Dân tộc, cán bộ, công chức phải chủ động khai thác hiệu quả các nền tảng, công cụ số, trí tuệ nhân tạo và các công cụ hỗ trợ. Trước hết các đồng chí lãnh đạo phải quan tâm, trực tiếp sử dụng, trực tiếp chỉ đạo thì chuyển đổi số mới chuyển biến thực chất và bền vững.

Chủ tịch Quốc hội cho biết, tới đây, Quốc hội sẽ cập nhật, ban hành kiến trúc Quốc hội số phiên bản 2.0; triển khai hệ thống điều hành tác nghiệp dùng chung trong cơ quan Quốc hội; hoàn thiện Trung tâm dữ liệu số của Quốc hội. “Muốn có Trung tâm dữ liệu số của Quốc hội thì Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban phải hoàn thành dữ liệu của đơn vị mình để tích hợp vào hệ thống chung”, Chủ tịch Quốc hội lưu ý.

Cùng với đó, Quốc hội sẽ tiếp tục bảo đảm hạ tầng kết nối, hoàn thiện, nâng cấp các nền tảng phần mềm đang sử dụng, thử nghiệm; tiếp tục phối hợp với các tập đoàn công nghệ để phát triển Quốc hội số, trong đó có việc đồng hành cùng Viettel để triển khai ứng dụng công nghệ AI.

Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, giai đoạn 2026-2027, lĩnh vực AI của Quốc hội sẽ vận hành theo mô hình “kiềng ba chân”: một là Quốc hội đặt ra yêu cầu nghiệp vụ với các trọng tâm như lập pháp, giám sát, quyết định những vấn đề quan trọng, đối ngoại, công tác đại biểu, dân nguyện; hai là các chuyên gia AI và nhà khoa học giải quyết các bài toán nghiệp vụ của cơ quan Quốc hội; ba là doanh nghiệp công nghệ triển khai hạ tầng AI và tích hợp AI vào các nền tảng số, phần mềm của Quốc hội.

“Tôi đề nghị tới đây cần nghiên cứu xây dựng một phần mềm, một ứng dụng riêng về dân tộc, tích hợp vào nền tảng Quốc hội số 2.0. Khi mở ứng dụng 2.0, ngoài các trọng tâm đã đặt ra, cần bổ sung một trọng tâm về chính sách dân tộc”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Nhiệm vụ thứ tư là chủ động theo dõi, nắm bắt toàn diện tình hình vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị Hội đồng Dân tộc phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng để nắm chắc tình hình kinh tế, xã hội, an ninh, trật tự tại vùng biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; tăng cường kết nối với cơ sở, nhất là các địa bàn trọng điểm, vùng biên giới, từ đó chủ động đề xuất giải pháp phù hợp nhằm củng cố đoàn kết các dân tộc, giữ vững ổn định chính trị - xã hội, quốc phòng, an ninh.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý, đồng bào dân tộc thiểu số hiện có khoảng 14,8 triệu người, chiếm khoảng 14,6% dân số cả nước. Tuy nhiên, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo còn cao, trong đó tỷ lệ hộ nghèo khoảng 9,71%, tỷ lệ hộ cận nghèo khoảng 8,84%.

Bên cạnh đó, sinh kế của đồng bào chủ yếu dựa vào nông, lâm nghiệp, năng suất còn thấp; còn thiếu vốn, thiếu việc làm ổn định, dễ bị ảnh hưởng bởi thiên tai, biến đổi khí hậu. Nhiều vùng miền núi, vùng sâu còn khó khăn về giao thông, điện, nước sạch, internet; việc tiếp cận dịch vụ công, thông tin, công nghệ và kỹ năng số còn hạn chế.

Tình trạng bỏ học sớm vẫn xảy ra ở một số nơi, vẫn còn thiếu trường lớp, giáo viên và điều kiện học tập, việc tiếp thu kiến thức của học sinh vùng khó khăn còn nhiều trở ngại. Trong lĩnh vực y tế, một số nơi còn thiếu cơ sở y tế chất lượng cao, người dân khó tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh hiện đại; một số tập quán vẫn còn ảnh hưởng đến sức khỏe.

Ngoài ra, nhiều lễ hội, nghề truyền thống có nguy cơ bị mai một, trình độ học vấn, mức sống của đồng bào còn khoảng cách lớn so với vùng đô thị, đồng bằng. “Đây là những vấn đề mà Hội đồng Dân tộc phải thường xuyên quan tâm hơn nữa để chăm lo tốt hơn đời sống cho đồng bào”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Lấy sản phẩm công việc để đánh giá cán bộ, công chức

Nhiệm vụ thứ năm là tiếp tục đổi mới phương thức làm việc, nâng cao hiệu quả, chất lượng công việc, bảo đảm yêu cầu 6 “rõ”: “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ kết quả thực hiện”.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Hội đồng Dân tộc thực hiện nghiêm túc Quy chế làm việc đã ban hành, lấy sản phẩm công việc để đánh giá chất lượng cán bộ, công chức.

Cùng với đó, phải thực hiện tốt công tác xây dựng Đảng, đặc biệt là công tác chính trị, tư tưởng; bảo đảm sự đoàn kết, thống nhất thực chất, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng bè nhóm, “quyền anh, quyền tôi”. Mỗi cán bộ, đảng viên phải luôn gương mẫu, không ngừng nỗ lực rèn luyện phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống và nâng cao trình độ.

Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu tăng cường hơn nữa công tác phối hợp, bảo đảm thực chất, hiệu quả; phối hợp trong nội bộ Hội đồng, trong Quốc hội và với Chính phủ, nhất là với Bộ Dân tộc và Tôn giáo, các địa phương và các cơ quan có liên quan.

Hội đồng Dân tộc cần quan tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, bảo đảm chuyên nghiệp, chuyên sâu; phân công hợp lý, không để tình trạng hội họp nhiều mà sản phẩm ít, phân công rộng nhưng trách nhiệm không rõ. Đồng thời, phải nắm chắc tình hình thực tiễn, kịp thời phản ánh, kiến nghị, đóng góp ý kiến có chất lượng vào các quyết sách của Đảng, Nhà nước.

Sẽ giao Hội đồng Dân tộc chủ trì thẩm tra một số dự án liên quan trực tiếp đến công tác dân tộc

Về một số đề xuất, kiến nghị của Thường trực Hội đồng Dân tộc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ và tình hình thực tiễn, Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ phân công, giao Hội đồng Dân tộc chủ trì thẩm tra một số dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết có liên quan trực tiếp đến công tác dân tộc, chính sách dân tộc, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Chủ tịch Quốc hội bày tỏ tin tưởng Hội đồng Dân tộc sẽ tiếp tục kế thừa truyền thống, kinh nghiệm của các nhiệm kỳ trước; phát huy tinh thần đoàn kết, sáng tạo, tiếp tục đổi mới phương thức, đổi mới cách làm, đổi mới tư duy trong xây dựng pháp luật; đổi mới trong công tác giám sát và trong tham gia quyết định những vấn đề quan trọng của Quốc hội, quyết tâm đạt được những kết quả cao hơn năm 2025 và tạo nền tảng tốt cho cả nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI.