Chưa thể khẳng định dịch Ebola tại CHDC Congo đã qua đỉnh

Dịch Ebola tại Cộng hòa Dân chủ (CHDC) Congo đang ghi nhận tín hiệu tích cực khi số ca mắc có xu hướng giảm, song giới chức y tế cảnh báo còn quá sớm để khẳng định dịch đã đạt đỉnh. Tình hình vẫn đặc biệt đáng lo ngại khi diễn biến lây truyền khác nhau đáng kể giữa các khu vực và tỷ lệ bệnh nhân tử vong tại cộng đồng ở mức cao.

Phát biểu tại cuộc họp báo ở Thủ đô Kinshasa ngày 10/9, ông Christian Ngandu, quan chức cấp cao của Viện Y tế Công cộng Quốc gia CHDC Congo (INSP), cho biết số ca Ebola xét về con số tuyệt đối đã giảm so với những giai đoạn trước của đợt bùng phát. Theo ông Ngandu, các dữ liệu dịch tễ hiện nay cho thấy dịch khó có khả năng tiếp tục diễn biến theo quỹ đạo trước đây do số ca mắc đang có xu hướng đi xuống. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh điều này không đồng nghĩa dịch đã đạt đỉnh.

Quan chức INSP cho rằng xu hướng trên cần được theo dõi trong một khoảng thời gian đủ dài, căn cứ vào diễn biến số ca được xác nhận cũng như thời điểm bệnh nhân bắt đầu xuất hiện triệu chứng. CHDC Congo cũng cần duy trì các biện pháp ứng phó hiện nay để xu hướng giảm có thể mang lại kết quả bền vững. Bất kỳ sự chủ quan hoặc nới lỏng nào trong công tác phòng, chống dịch đều có nguy cơ khiến số ca lây nhiễm tăng trở lại.

Theo số liệu chính thức mới nhất được công bố trong nguồn tin ngày 10/9, tính đến ngày 8/9, CHDC Congo đã ghi nhận 6.843 ca Ebola được xác nhận, trong đó 3.310 người tử vong và 1.611 người đã khỏi bệnh. Tỷ lệ tử vong trong số các ca mắc được xác nhận ở mức 48,4%.

Chính phủ CHDC Congo đang triển khai kế hoạch ứng phó được cập nhật kéo dài 180 ngày nhằm duy trì xu hướng tích cực và từng bước kiểm soát đợt dịch. Kế hoạch tập trung nhiều hơn vào giám sát dịch bệnh ở cấp cộng đồng, truy vết những người tiếp xúc với bệnh nhân, tăng cường các biện pháp phòng ngừa cũng như nâng cao khả năng chuẩn bị ứng phó tại những khu vực có nguy cơ.

Ông Ngandu bày tỏ tin tưởng rằng với những thông điệp phòng, chống dịch đã được phổ biến cùng sự hỗ trợ của các bên liên quan, người dân sẽ chủ động tham gia nhiều hơn vào nỗ lực chống Ebola, qua đó góp phần đưa dịch bệnh vào tầm kiểm soát trong khoảng thời gian 180 ngày được đề ra.

Tuy nhiên, báo cáo tình hình của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố ngày 8/9 cho thấy bức tranh dịch tễ tại CHDC Congo vẫn phức tạp và không đồng đều giữa các khu vực. WHO nhận định dịch Ebola đang ngày càng có tính chất không đồng nhất, khi tình trạng lây truyền suy giảm tại một số địa bàn diễn ra đồng thời với sự gia tăng số ca và tiếp tục mở rộng phạm vi địa lý ở những nơi khác.

Một diễn biến khiến WHO đặc biệt quan ngại là tỷ lệ bệnh nhân Ebola tử vong tại cộng đồng gia tăng. Trong tuần từ ngày 31/8 đến 6/9, 75% số ca tử vong được xác nhận xảy ra tại cộng đồng. Đây là tỷ lệ theo tuần cao nhất trong giai đoạn được báo cáo, tăng đáng kể so với mức 56,6% được ghi nhận hai tuần trước đó. Theo WHO, diễn biến này đáng lo ngại bởi số trường hợp tử vong tại cộng đồng tăng trong khi số ca tử vong tại các cơ sở điều trị tiếp tục giảm, cho thấy xu hướng giảm tỷ lệ tử vong nói chung trước đó chưa được duy trì.

Tình trạng tử vong cao tại cộng đồng có thể phản ánh nhiều trở ngại trong quá trình người bệnh tiếp cận dịch vụ y tế, trong đó có việc chậm phát hiện và thông báo ca bệnh, chậm chuyển bệnh nhân tới cơ sở điều trị, nhận biết chưa đầy đủ về bệnh hoặc mức độ nghiêm trọng của bệnh, khó khăn về địa lý và phương tiện đi lại, tìm kiếm điều trị bên ngoài hệ thống y tế chính thức cũng như vấn đề về mức độ chấp nhận hoặc tin tưởng của cộng đồng.

WHO cũng cho biết tình trạng nhân viên y tế mắc Ebola tiếp tục là vấn đề đáng quan ngại. Theo số liệu của cơ quan này tính đến ngày 6/9, đã có 167 nhân viên y tế được xác nhận nhiễm virus, trong đó 47 người tử vong.

Trong nỗ lực tăng cường kiểm soát dịch, vaccine Ervebo, loại vaccine đã được cấp phép phòng virus Ebola Zaire, đang được đánh giá thông qua nghiên cứu thực địa để xác định khả năng bảo vệ chéo đối với chủng Bundibugyo gây ra đợt dịch hiện nay. Đồng thời, hoạt động tiêm chủng cho nhân viên y tế tuyến đầu và những nhóm có nguy cơ theo cơ chế sử dụng nhân đạo được triển khai từ ngày 27/8. Tính đến ngày 6/9, tổng cộng 2.007 nhân viên y tế và lực lượng tuyến đầu đã được tiêm vaccine.

WHO hiện đánh giá nguy cơ Ebola tiếp tục lây lan bên trong CHDC Congo ở mức "rất cao", trong khi nguy cơ đối với các quốc gia láng giềng ở mức "cao". Tại cuộc họp lần thứ hai của Ủy ban Khẩn cấp theo Điều lệ Y tế Quốc tế ngày 18/8, các chuyên gia nhấn mạnh đợt bùng phát vẫn còn lâu mới được kiểm soát và tiếp tục là tình trạng khẩn cấp về y tế công cộng gây quan ngại quốc tế.

Đợt dịch Ebola hiện nay được CHDC Congo công bố vào tháng 5. Đến nay, đây đã trở thành đợt bùng phát Ebola lớn nhất và gây nhiều người tử vong nhất từng được ghi nhận tại nước này, đồng thời là đợt dịch lớn thứ hai trên thế giới, chỉ sau dịch Ebola tại Tây Phi giai đoạn 2014-2016.