Chứng khoán tháng 3/2026: Vượt "bão" giá dầu, đón sóng nâng hạng

Theo các chuyên gia kinh tế - tài chính, trong bối cảnh địa chính trị Trung Đông diễn biến phức tạp, việc nhìn nhận thấu đáo bản chất của các con số và tâm lý đám đông trở nên quan trọng hơn bao giờ hết đối với nhà đầu tư.

Cơn lốc giá dầu và áp lực tâm lý 

Những phiên giao dịch đầu tháng 3 ghi dấu ấn bằng những sắc đỏ bao trùm. Nguyên nhân trực tiếp đến từ sự leo thang của giá dầu thô trên thị trường thế giới khi đẩy thô vượt ngưỡng 90 USD/thùng và có thời điểm chạm mốc 100 USD/thùng. Tại thị trường trong nước, tác động tâm lý từ biến động giá hàng hóa đã khiến thị trường có những phiên giảm sâu, chỉ số VN-Index đã có lúc sụt giảm tới 12% chỉ trong vòng 6 phiên giao dịch đầu tháng.

Đặc biệt, phiên ngày 9/3 được ghi nhận là một trong những ngày đen tối khi áp lực bán tháo lan rộng, đẩy mức giảm của chứng khoán Việt Nam sâu hơn nhiều so với các thị trường lân cận trong khu vực.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng cú sụt giảm này mang đậm dấu ấn của một phản ứng quá mức. Ông Phạm Lưu Hưng, Giám đốc Trung tâm Phân tích và Tư vấn đầu tư của SSI (SSI Research) nhận định, đà bán tháo vừa qua phần lớn do yếu tố tâm lý cảm xúc dẫn dắt thay vì dựa trên các biến số vĩ mô thực tế.

Cũng theo ông Hưng, đà hồi phục sau phiên 9/3 sẽ khá dễ dàng vì phản ứng của nhà đầu tư không chỉ là quá đà mà là rất quá đà. Khi nhìn thấy giá dầu tăng, tâm lý chung lập tức liên tưởng đến kịch bản lạm phát đình trệ và hành động thoát thân bằng mọi giá. Thực tế cho thấy, ngay sau những phiên giảm sâu mang tính cảm xúc, thị trường thường có xu hướng hồi phục kỹ thuật nhanh chóng khi dòng tiền bắt đáy nhập cuộc.

Kiểm soát lạm phát và "lá chắn" từ dư địa chính sách

Dưới góc nhìn định lượng, SSI Research đã đưa ra các kịch bản mô phỏng tác động của giá dầu đến kinh tế Việt Nam nhằm làm rõ khả năng chống chịu của vĩ mô. Trong kịch bản cơ sở, nếu giá dầu duy trì quanh mức 90 USD/thùng trong khoảng hai tháng tới, lạm phát bình quân năm 2026 của Việt Nam dự kiến ở mức khoảng 4,12%. Ngay cả trong kịch bản kém tích cực hơn, khi giá dầu neo ở mức 100 USD/thùng và kéo dài tới giữa năm, lạm phát ước tính cũng chỉ chạm ngưỡng 5,06%.

So với mục tiêu kiểm soát lạm phát từ 4-4,5% của Chính phủ, đây là những con số hoàn toàn nằm trong tầm kiểm soát. Cấu trúc nền kinh tế Việt Nam hiện nay đã có sự cải thiện đáng kể về khả năng chống chịu các cú sốc năng lượng. Mặc dù chi phí vận tải và logistics có thể gia tăng, tạo lực cản tăng trưởng ở mức vừa phải thông qua chi phí đầu vào, nhưng tác động này chưa đủ lớn để làm thay đổi quỹ đạo vĩ mô tổng thể.

Về phía cơ quan điều hành, Ngân hàng Nhà nước nhiều khả năng chưa có dư địa để thắt chặt chính sách tiền tệ và sẽ tiếp tục ưu tiên ổn định tỷ giá cũng như điều hành tăng trưởng tín dụng thông qua hạn mức phù hợp. Trong bối cảnh hiện tại, ưu tiên hàng đầu vẫn là hỗ trợ sản xuất kinh doanh và kiểm soát tín dụng, thay vì chạy theo các biến động ngắn hạn của thị trường tài chính toàn cầu. Việc duy trì sự thận trọng nhưng linh hoạt giúp nền kinh tế tránh được những cú sốc lãi suất đột ngột trong giai đoạn nhạy cảm này.

"Chất xúc tác" nâng hạng và dòng vốn tỷ đô

Bỏ qua những nhiễu động ngắn hạn từ giá dầu, điểm tựa lớn nhất cho thị trường trung hạn chính là lộ trình nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi của FTSE Russell. Theo Báo cáo chiến lược tháng Ba của SSI Research, câu chuyện nâng hạng tiếp tục là chất xúc tác quan trọng nhất. Dự kiến vào ngày 7/4/2026, FTSE sẽ công bố quyết định chính thức và Việt Nam có khả năng cao được đưa vào rổ chỉ số thị trường mới nổi từ tháng 9/2026.

Nếu kịch bản này xảy ra, một dòng thác vốn ngoại ước tính hàng tỷ USD sẽ đổ vào thị trường chứng khoán Việt Nam. Các mã cổ phiếu trụ cột, có vốn hóa lớn và tính thanh khoản cao như VIC, HPG, FPT, VHM và VCB sẽ là những cái tên đầu tiên hưởng lợi từ sự thay đổi cấu trúc dòng tiền quốc tế. Dữ liệu lịch sử từ năm 2010 cũng ủng hộ quan điểm lạc quan này, khi VN-Index ghi nhận mức tăng trong 80% những trường hợp sụt giảm tương tự chỉ sau 2-4 tuần, với mức sinh lời trung bình 6,6% sau một tháng và có thể lên tới 30% sau một năm. Đáng chú ý, ngay cả trong những giai đoạn khủng hoảng địa chính trị nghiêm trọng như năm 2022, chỉ số vẫn tăng điểm bất chấp giá dầu leo lên mức 127 USD/thùng.

Trao đổi về chiến lược đầu tư trong giai đoạn "nước đục" này, nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng, đây là thời điểm để sàng lọc doanh nghiệp thay vì rời bỏ thị trường. Nhịp điều chỉnh 12% trong sáu phiên giao dịch đầu tiên của tháng 3 thực chất đang tạo nền tảng cho khả năng hồi phục và mở ra những vùng giá chiết khấu hấp dẫn trước mùa báo cáo kết quả kinh doanh quý I/2026.

Chiến lược phù hợp hiện nay là tập trung vào ba nhóm trọng tâm. Đầu tiên là nhóm doanh nghiệp hưởng lợi trực tiếp từ xu hướng giá hàng hóa như dầu khí, hóa chất và thép, vốn đang có biên lợi nhuận cải thiện. Thứ hai là nhóm cổ phiếu công nghệ và xuất khẩu dự kiến ghi nhận tăng trưởng lợi nhuận tích cực nhờ sự phục hồi của nhu cầu toàn cầu. Cuối cùng là nhóm cổ phiếu gắn với câu chuyện nâng hạng và các mã mang tính phòng thủ như điện, nước, dược phẩm để giảm thiểu rủi ro biến động.

Tuy nhiên, nhà đầu tư cũng cần lưu ý đến rủi ro thanh khoản và áp lực lãi suất. Khi khoảng cách giữa tỷ suất sinh lợi trên thị trường chứng khoán và mặt bằng lãi suất ngân hàng có xu hướng thu hẹp, sự cạnh tranh nguồn vốn sẽ trở nên gay gắt hơn. Việc sử dụng đòn bẩy tài chính trong giai đoạn này cần được tính toán hết sức cẩn trọng để tránh các đợt giải chấp kỹ thuật khi thị trường chưa thực sự xác lập đáy vững chắc.

Tháng 3/2026 không chỉ là một giai đoạn giao dịch đầy biến động, mà còn là bài kiểm tra bản lĩnh cho các nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Những cú sốc từ giá dầu hay áp lực lạm phát thực chất chỉ là những "cơn gió ngược" tạm thời trên hành trình nâng hạng thị trường. Các chuyên gia kinh tế - tài chính khuyến nghị, thay vì hoảng loạn trước những bảng điện tử rực lửa, việc giữ một cái đầu lạnh để phân tích các biến số vĩ mô và nắm bắt vận hội từ dòng vốn quốc tế sẽ là chìa khóa để gặt hái thành công. Thị trường chứng khoán, với đặc tính phản ánh kỳ vọng tương lai, có lẽ đang nén lại để chờ đợi một cú bật nhảy mạnh mẽ hơn khi những nút thắt về cơ chế và dòng vốn được tháo gỡ hoàn toàn vào nửa sau của năm 2026./.