Chung một khát vọng vươn mình, chung một sứ mệnh phụng sự

Khi khát vọng phát triển nhanh và bền vững trở thành mạch chủ lưu của thời đại, sứ mệnh phụng sự của báo chí cách mạng cũng đòi hỏi sự chuyển động tương xứng: kiên định về giá trị, linh hoạt trong phương thức, sâu sắc trong nội dung và gần gũi hơn với đời sống nhân dân.

Chung một khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc; chung một tinh thần phụng sự vì lợi ích quốc gia - dân tộc, báo chí cách mạng cần kiên định vai trò tiếng nói của nhân dân, đồng thời chủ động nâng cao năng lực báo chí, chất lượng nội dung và phương thức tiếp cận công chúng. Đó không chỉ là yêu cầu tự thân của mỗi cơ quan báo chí, mà còn là trách nhiệm chính trị trong việc lan tỏa niềm tin, củng cố đồng thuận xã hội và nuôi dưỡng động lực phát triển quốc gia.

Thời báo VTV đã có cuộc trao đổi với Nhà báo Nguyễn Văn Dũng - Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Tổng Biên tập Báo Đại đoàn kết - xoay quanh những vấn đề trên.

Nhìn lại chặng đường phát triển của báo chí cách mạng Việt Nam, có thể thấy báo chí chưa bao giờ đứng ngoài những bước ngoặt lớn của dân tộc. Theo ông, điều gì đã làm nên sức bền và vai trò đồng hành đặc biệt của báo chí cách mạng trong suốt tiến trình ấy?

Nhà báo Nguyễn Văn Dũng: Nhìn lại chặng đường phát triển của báo chí cách mạng Việt Nam, có thể thấy điều làm nên sức bền và vai trò đồng hành đặc biệt của báo chí trước hết nằm ở sự gắn bó mật thiết, bền chặt với nhân dân và Tổ quốc. Báo chí cách mạng ra đời và tồn tại không phải như một hoạt động nghề nghiệp thuần túy, mà như một bộ phận của sự nghiệp cách mạng, mang trong mình sứ mệnh phụng sự đất nước và phục vụ nhân dân.

Trong suốt các giai đoạn lịch sử, từ đấu tranh giành độc lập, kháng chiến, kiến quốc cho đến đổi mới và phát triển, báo chí luôn đặt mình trong mối quan hệ trực tiếp với đời sống xã hội. Báo chí không chỉ phản ánh sự kiện, mà còn đồng hành với nhân dân trong từng hoàn cảnh cụ thể: khi cần cổ vũ tinh thần, khi cần giải thích chủ trương, khi cần lên tiếng trước những khó khăn, bức xúc, hay những vấn đề đặt ra từ thực tiễn. Chính sự gần gũi ấy giúp báo chí không bị tách rời cuộc sống, không trở thành tiếng nói xa lạ với xã hội.

Sứ mệnh phụng sự cũng khiến báo chí cách mạng luôn lựa chọn đứng về lợi ích chung của đất nước, của cộng đồng, thay vì chạy theo những mục tiêu ngắn hạn hay sự chú ý nhất thời. Qua từng giai đoạn, hình thức thể hiện có thể thay đổi, điều kiện tác nghiệp có thể khác đi, nhưng mục tiêu phục vụ nhân dân và đồng hành cùng sự nghiệp phát triển của dân tộc luôn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt.

Chính sự gắn bó đó đã tạo nên một sức sống đặc biệt cho báo chí cách mạng - sức sống được nuôi dưỡng từ thực tiễn đời sống, từ niềm tin của nhân dân và từ trách nhiệm đối với vận mệnh quốc gia. Khi báo chí gắn sinh mệnh của mình với sinh mệnh của dân tộc, thì mỗi bước đi của đất nước cũng đồng thời là không gian để báo chí tiếp tục khẳng định vai trò đồng hành của mình trong lịch sử.

Ngay từ khi ra đời, báo chí cách mạng Việt Nam đã gắn bó mật thiết với sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Từ nền tảng lịch sử đó, theo ông, tính Đảng trong báo chí hôm nay cần được thể hiện ra sao để vừa làm rõ tính đúng đắn, khoa học của đường lối, chủ trương, vừa thực sự trở thành chỗ dựa về nhận thức và niềm tin của Nhân dân?

Nhà báo Nguyễn Văn Dũng: Tính Đảng trong báo chí cách mạng Việt Nam không phải là một khái niệm hình thức hay khẩu hiệu, mà được hình thành và tôi luyện trong chính lịch sử đồng hành cùng dân tộc. Báo chí cách mạng ra đời không chỉ để đáp ứng nhu cầu thông tin thuần túy, mà xuất phát từ yêu cầu sống còn của đất nước.

Ngay từ năm 1925, với sự ra đời của Thanh Niên, báo chí đã được đặt vào một vai trò đặc biệt: trở thành tiếng nói dẫn đường về nhận thức, tập hợp niềm tin và khơi dậy hành động xã hội trong những thời khắc then chốt. Từ đấu tranh giành độc lập, kháng chiến, kiến quốc đến công cuộc đổi mới, báo chí luôn xuất hiện đúng lúc đất nước cần một tiếng nói thống nhất, có cơ sở lý luận và có sức thuyết phục.

Từ nền tảng đó, giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng không nằm ở việc truyền đạt thông tin, mà ở vai trò chủ động dẫn dắt nhận thức xã hội: làm sáng tỏ tính đúng đắn, tính khoa học của đường lối, chủ trương; lan tỏa niềm tin, củng cố đồng thuận xã hội và nuôi dưỡng động lực phát triển quốc gia. Mỗi bài viết, mỗi sản phẩm báo chí không chỉ giúp công chúng "hiểu", mà quan trọng hơn là tạo cơ sở để tin, để đồng thuận và để hành động trên nền lợi ích chung của đất nước và nhân dân.

Trong bối cảnh truyền thông hiện nay, khi thông tin lan truyền với tốc độ rất nhanh nhưng không phải lúc nào cũng đúng, vai trò của báo chí chính thống càng thể hiện rõ ở sự tỉnh táo và chuẩn mực. Báo chí không chạy theo sự ồn ào, không né tránh những vấn đề khó, mà luôn đặt mọi thông tin trong tổng thể lợi ích quốc gia - dân tộc, phân định rạch ròi đúng - sai, thật - giả, qua đó góp phần tạo nền tảng nhận thức vững chắc cho xã hội.

Ở chiều ngược lại, niềm tin cũng chỉ có thể được bồi đắp khi báo chí biết lắng nghe, phản ánh trung thực những chuyển động từ đời sống. Khi tiếng nói của người dân được tiếp nhận, phân tích và phản hồi bằng tinh thần trách nhiệm, sự đồng thuận không đến từ áp đặt, mà được hình thành một cách tự nhiên và bền vững.

Chính trong mối quan hệ hai chiều ấy, tính Đảng của báo chí hôm nay được thể hiện tập trung ở vai trò tiên phong trên mặt trận tư tưởng - văn hóa: kiên định mục tiêu, chuẩn mực phương pháp, chủ động dẫn dắt dư luận, kiên quyết bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; đồng thời lấy lợi ích lâu dài của đất nước và nhân dân làm thước đo bản lĩnh chính trị, giá trị nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của mỗi tác phẩm báo chí.

Trong thực tiễn làm báo hiện nay, đâu là những biểu hiện cho thấy báo chí đang làm tốt vai trò định hướng, đồng hành cùng xã hội và đâu là những biểu hiện cần được nhìn thẳng để kịp thời điều chỉnh?

Nhà báo Nguyễn Văn Dũng: Năm 2026 là năm đầu triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, đồng thời mở ra một giai đoạn phát triển mới với nhiều nhiệm vụ lớn, yêu cầu cao và áp lực đổi mới mạnh mẽ. Trong bối cảnh đó, vai trò định hướng và đồng hành của báo chí không chỉ nằm ở việc đưa tin kịp thời mà thể hiện rõ ở khả năng tham gia trực tiếp vào quá trình xây dựng và củng cố đồng thuận xã hội.

Báo chí làm tốt vai trò của mình khi đứng cùng Nhân dân trong quá trình chủ trương, chính sách đi vào cuộc sống. Đó là khi báo chí giúp người dân hiểu rõ những việc đang được triển khai, lắng nghe và phản ánh những tác động cụ thể đến đời sống, kịp thời chuyển tải những tâm tư, băn khoăn từ cơ sở; đồng thời theo dõi đến cùng những chuyển biến tích cực cũng như những vướng mắc cần tháo gỡ. Khi tiếng nói của nhân dân được phản ánh một cách chân thực và có trách nhiệm, niềm tin và sự đồng thuận được hình thành một cách tự nhiên, không cần áp đặt hay vận động.

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, ở những nhiệm vụ trọng tâm như tinh gọn bộ máy, phòng chống tham nhũng, chống lãng phí, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, báo chí đã phát huy vai trò rõ nét khi bám sát quá trình thực hiện, đồng hành cùng các cấp, các ngành và người dân. Báo chí vừa cổ vũ những cách làm đúng, những mô hình hiệu quả, vừa góp phần làm rõ những vấn đề còn tồn tại để cùng xã hội tìm lời giải phù hợp. Chính sự hiện diện ấy tạo nên mối liên kết chặt chẽ giữa chủ trương của Đảng, hành động của bộ máy và cuộc sống của nhân dân.

Tuy nhiên, cũng cần nhìn thẳng vào những biểu hiện chưa đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới. Ở một số thời điểm, việc thông tin còn dừng ở bề mặt chủ trương, chưa theo sát đến cùng hiệu quả thực hiện; việc phản ứng trước những thông tin sai lệch có lúc chưa kịp thời hoặc chưa đủ sức thuyết phục. Những khoảng trống đó, nếu kéo dài, sẽ ảnh hưởng đến vai trò dẫn dắt và uy tín xã hội của báo chí.

Thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV đòi hỏi báo chí không chỉ đúng và kịp thời, mà phải sâu, phải bền và phải gắn với đời sống nhân dân. Khi báo chí thực sự sống trong hơi thở của xã hội, lan tỏa giá trị nhân văn, củng cố niềm tin và lấy chuyển động của đời sống làm thước đo, thì vai trò đồng hành không còn là nhiệm vụ nhất thời, mà trở thành một phần tự nhiên trong tiến trình phát triển của đất nước ở giai đoạn mới.

Sự bùng nổ của môi trường số và mạng xã hội đang làm thay đổi sâu sắc cách công chúng tiếp cận thông tin. Theo ông, thách thức lớn nhất đặt ra cho báo chí cách mạng hiện nay là gì, và điều gì sẽ quyết định khả năng giữ vai trò dẫn dắt trong không gian truyền thông nhiều cạnh tranh?

Nhà báo Nguyễn Văn Dũng: Sự bùng nổ của môi trường số và mạng xã hội đã làm thay đổi căn bản không gian truyền thông, nhưng thách thức lớn nhất đối với báo chí cách mạng hiện nay không nằm ở tốc độ hay công nghệ, mà ở nguy cơ bị hòa tan trong dòng chảy thông tin hỗn tạp. Khi mọi cá nhân đều có thể trở thành "người phát tin", báo chí không còn là nguồn cung thông tin duy nhất, mà phải khẳng định vai trò của mình bằng giá trị khác biệt: độ tin cậy, chiều sâu và năng lực dẫn dắt nhận thức xã hội.

Trong môi trường cạnh tranh khốc liệt ấy, báo chí sẽ không thể giữ vai trò dẫn dắt nếu chỉ chạy theo tốc độ lan truyền của mạng xã hội. Thách thức đặt ra là làm sao vừa kịp thời, vừa chính xác, vừa có chiều sâu; vừa hiện diện trên không gian số, vừa giữ được chuẩn mực và bản lĩnh của báo chí chính thống. Đây là bài toán không dễ, bởi nó đòi hỏi sự cân bằng giữa đổi mới phương thức tiếp cận và giữ vững giá trị cốt lõi.

Điều quyết định khả năng dẫn dắt của báo chí trong không gian truyền thông nhiều cạnh tranh chính là niềm tin. Niềm tin không đến từ việc báo chí xuất hiện ở đâu mà từ việc báo chí mang lại điều gì cho công chúng: thông tin có được kiểm chứng hay không, vấn đề có được đặt trong tổng thể lợi ích chung hay không và tiếng nói đó có giúp xã hội hiểu đúng, hành động đúng hay không. Khi báo chí giữ được uy tín ấy một cách bền bỉ, thì dù môi trường truyền thông thay đổi thế nào, báo chí vẫn là điểm tựa nhận thức của xã hội.

Trong bối cảnh đó, ông nhìn nhận vai trò của người làm báo hôm nay như thế nào - không chỉ với tư cách người đưa tin, mà còn là chủ thể tham gia kiến tạo niềm tin, đồng thuận và động lực phát triển xã hội?

Nhà báo Nguyễn Văn Dũng: Trong kỷ nguyên số, công nghệ là nền tảng không thể thiếu, là lực đẩy quan trọng mở rộng không gian, tốc độ và sức lan tỏa của báo chí. Tuy nhiên, điều quyết định công nghệ được sử dụng theo hướng nào vẫn là con người - bản lĩnh chính trị, trách nhiệm xã hội và năng lực nghề nghiệp của người làm báo. Khi người làm báo ý thức rõ mình không chỉ là người đưa tin, mà là chủ thể trong thế trận tư tưởng - văn hóa của đất nước, thì công nghệ không làm báo chí hòa tan, mà trở thành công cụ khuếch đại giá trị, giúp báo chí định hình dòng chảy thông tin chủ lưu, kiến tạo niềm tin xã hội, giữ vững ổn định và nuôi dưỡng động lực phát triển trong kỷ nguyên mới.

Với các cơ quan báo chí, theo ông, đâu là giới hạn cần giữ vững và đâu là không gian cần mạnh dạn đổi mới để vừa bảo đảm bản sắc, vừa đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công chúng?

Nhà báo Nguyễn Văn Dũng: Với các cơ quan báo chí, trước hết cần xác định rõ những giới hạn không thể thỏa hiệp. Đó là tôn chỉ, mục đích; là lập trường chính trị; là trách nhiệm bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc; là chuẩn mực nghề nghiệp và đạo đức báo chí. Đây không chỉ là ranh giới pháp lý, mà là ranh giới giá trị. Vượt qua ranh giới đó, dù bằng lý do đổi mới hay cạnh tranh, đều sẽ làm báo chí đánh mất bản sắc và tự làm suy yếu vai trò dẫn dắt của mình trong xã hội.

Nhưng giữ vững giới hạn không đồng nghĩa với bảo thủ hay khép kín. Ngược lại, không gian cần mạnh dạn đổi mới chính là cách thức thể hiện và phương pháp làm báo. Báo chí cần đổi mới tư duy nội dung, cách kể chuyện, cách tiếp cận công chúng; chủ động ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo; mở rộng hiện diện trên các nền tảng mới để chiếm lĩnh không gian truyền thông chủ lưu. Đổi mới ở đây không phải để "theo kịp" công chúng, mà để dẫn dắt công chúng bằng những sản phẩm có chất lượng, chiều sâu và giá trị định hướng.

Bản sắc của báo chí không nằm ở việc giữ nguyên hình thức cũ, mà ở việc kiên định mục tiêu trong những điều kiện mới. Khi cơ quan báo chí biết lấy tôn chỉ làm trục, lấy công chúng làm trung tâm và lấy hiệu quả xã hội làm thước đo, thì đổi mới không làm phai nhạt bản sắc, mà ngược lại, giúp bản sắc ấy được thể hiện sinh động, thuyết phục và có sức lan tỏa hơn trong bối cảnh truyền thông ngày càng cạnh tranh.

Đất nước đang bước vào kỷ nguyên mới, nhìn về phía trước, theo ông, điều quan trọng nhất mà mỗi người làm báo cần tự nhắc mình là gì để xứng đáng với truyền thống và trách nhiệm xã hội của nghề?

Nhà báo Nguyễn Văn Dũng: Khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, có lẽ điều quan trọng nhất mà mỗi người làm báo cần tự nhắc mình không phải là những khẩu hiệu lớn, mà là một vài câu hỏi rất căn bản: mình đang viết cho ai, viết từ đâu và viết để góp phần vào điều gì.

Viết cho nhân dân hay cho sự chú ý nhất thời? Đứng trong dòng chảy chung của sự phát triển đất nước hay đứng bên lề để quan sát? Và mỗi tác phẩm có đang góp phần lan tỏa niềm tin, củng cố đồng thuận, nuôi dưỡng động lực phát triển hay không? Trả lời được những câu hỏi ấy một cách trung thực cũng chính là cách người làm báo tự xác định vị trí của mình trong kỷ nguyên mới.

Báo chí cách mạng đòi hỏi người cầm bút không được phép mơ hồ về sứ mệnh. Đổi mới là cần thiết, nhưng đổi mới trên nền tảng phụng sự; sáng tạo là tất yếu, nhưng sáng tạo trong khuôn khổ lợi ích quốc gia - dân tộc. Khi khát vọng vươn mình của đất nước trở thành mạch chủ lưu, thì báo chí chỉ thực sự xứng đáng với truyền thống của mình khi mỗi tác phẩm đều thể hiện được tinh thần đồng hành, dẫn dắt và trách nhiệm xã hội.

Trân trọng cảm ơn!